Dòng điện gây ra từ trường vậy từ trường có gây ra dòng điện không?
Michael Faraday (22/9/1791 – 25/8/1867)
DÒNG ĐIỆN
TỪ TRƯỜNG
?
CHƯƠNG V. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ
* Từ thông, cảm ứng điện từ. Suất điện động cảm ứng.
* Hiện tượng tự cảm. Suất điện động tự cảm.
THPT TRẦN QUÝ CÁP
CHỦ ĐỀ 1:
TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
I. TỪ THÔNG
1. Định nghĩa
- Gọi là vectơ pháp tuyến của mặt S ( vuông góc với mặt S).
- Xét 1 vòng dây dẫn kín (C) giới hạn một mặt phẳng có diện tích S, đặt trong từ trường đều .
(C)
n
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
Từ thông qua mạch kín (C) được tính bởi:
 = B.S.cos
I. TỪ THÔNG
:từ thông (Wb) đọc là vêbe
B : cảm ứng từ (T)
S: diện tích mạch kín C (m2)
Nếu khung dây có N vòng dây thì từ thông qua đó:
 = N.B.S.cos
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
 
 
I. TỪ THÔNG
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
Nếu  = 0
 cos = 1  max = B.S
Nếu  = /2
 cos = 0   = 0
I. TỪ THÔNG
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
* CÁC CÁCH LÀM BIẾN ĐỔI TỪ THÔNG
Có thể thay đổi từ thông bằng cách nào?
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
II. HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ
1/ Thí nghiệm
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
9
6
mA
0:6 mA
= 1 ┴
Số đường sức từ qua (C)
Nam châm chuyển động lại gần ống dây
I
I
a) Thí nghiệm 1
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
Nam châm dịch ra xa ống dây
11
9
6
mA
0:6 mA
= 1 ┴
Số đường sức từ qua (C)
I
I
b) Thí nghiệm 2
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
Kết luận: Đưa nam châm lại gần hoặc ra xa ống dây:
mật độ đường sức từ qua ống dây tăng hoặc giảm.
Nên độ lớn cảm ứng từ qua ống dây tăng hay giảm
→ có dòng điện chạy trong mạch I ≠ 0
→  qua ống dây tăng hoặc giảm
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
II. HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ
2. Kết luận:
Khi từ thông qua mạch kín biến thiên thì trong mạch xuất hiện dòng điện cảm ứng.
Hiện tượng này gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ.
- Hiện tượng cảm ứng điện từ chỉ tồn tại trong khoảng thời gian từ thông qua mạch kín biến thiên.
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
1. Thí nghiệm:
II. HIỆN TƯỢNG CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ
2. Kết luận:
3. Ứng dụng: Có thể tạo ra dòng điện bằng cách tạo từ thông biến thiên qua mạch kín.
Máy phát điện
Tuabin gió điện ở Tây Ban Nha
Nhà máy thuỷ điện
Dinamo xe đạp
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
 
Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong mạch kín có chiều sao cho từ trường cảm ứng có tác dụng chống lại sự biến thiên của từ thông ban đầu qua mạch kín.
 
ĐỊNH LUẬT LEN-XƠ VỀ CHIỀU DÒNG ĐIỆN CẢM ỨNG
1. Định luật Len-xơ (hoàn thành đề cương)
 
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
Ví dụ 1: Khi cho nam châm tiến lại gần khung dây. Xác định chiều dòng điện cảm ứng.
 
Vận dụng quy tắc “vào Nam ra Bắc” ta xác định được chiều dòng điện cảm ứng ic
Nhắc lại: Mặt Nam (S) thấy dòng điện chạy cùng chiều kim đồng hồ.
Mặt Bắc (N) thấy dòng điện chạy ngược chiều kim đồng hồ.

CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
Dạng phát biểu khác của định luật Len-xơ:
Khi từ thông qua mạch kín biến thiên do kết quả của một chuyển động nào đó thì từ trường cảm ứng có tác dụng chống lại chuyển động nói trên.
ĐỊNH LUẬT LEN-XƠ
2. Định luật Len-xơ trong trường hợp từ thông qua (C) biến thiên do chuyển động cơ học.
Vận dụng cách này để giải lại ví dụ 1
CĐ1: TỪ THÔNG. CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ. SUẤT ĐIỆN ĐỘNG CẢM ỨNG
Ví dụ 1: Khi cho nam châm tiến lại gần khung dây. Xác định chiều dòng điện cảm ứng.
 
Vận dụng quy tắc “vào Nam ra Bắc” ta xác định được chiều dòng điện cảm ứng ic
IV. DÒNG ĐIỆN FU-CÔ (tự học)
1. Định nghĩa
Dòng điện Fu-cô là dòng điện cảm ứng xuất hiện trong các khối kim loại khi những khối này chuyển động trong từ trường đều hoặc đươc đặt trong từ trường biến thiên.
2. Tính chất và ứng dụng
- Gây ra hiệu ứng toả nhiệt Jun – Lenxơ.
- Ngoài ra còn làm nóng động cơ điện, gây hao phí.
- Gây ra lực hãm điện từ lên mọi khối kim loại chuyển động trong từ trường. Ứng dụng chế tạo phanh điện từ cho ôtô hạng nặng
2. Tính chất và ứng dụng
CỦNG CỐ
1. Một diện tích (S) đặt trong từ trường đều có cảm ứng từ B, góc giữa vectơ cảm ứng từ và vectơ pháp tuyến của (S) là α. Từ thông qua diện tích (S) được tính theo công thức
 
 
 
 
2. Đơn vị của từ thông là
A. Tesla (T).
B. Ampe (A).
C. Vêbe (Wb).
D. Vôn (V).
3. Dòng điện xuất hiện khi có sự biến thiên từ thông qua mạch điện kín gọi là
A. dòng điện bị đoản mạch.
B. dòng điện trong chất khí.
C. dòng điện cảm ứng.
D. dòng điện trong chân không.
4. Cho véc tơ pháp tuyến n của mặt S vuông góc với đường sức từ. Khi độ lớn cảm ứng từ tăng 2 lần thì từ thông qua S:

A. Tăng 2 lần
B. Giảm 2 lần
C. Tăng 4 lần
D. Bằng 0
 = B.S.cos
? ?d= ?S = 0
 
6. Phát biểu nào sau đây là không đúng ?
A. Khi có sự biến đổi từ trường qua một mạch kín thì trong mạch xuất hiện dòng điện. Hiện tượng đó gọi là hiện tượng cảm ứng điện từ.
B. Dòng điện xuất hiện trong thời gian có sự biến thiên từ thông qua mạch kín gọi là dòng điện cảm ứng.
C. Dòng điện cảm ứng xuất hiện trong mạch kín có chiều sao cho từ trường cảm ứng có tác dụng chống lại sự biến thiên của từ thông ban đầu qua mạch kín
D. Khi từ thông qua mạch kín biến thiên do kết quả của một chuyển động nào đó thì từ trường cảm ứng có tác dụng chống lại chuyển động nói trên.
Xác định chiều dòng điện cảm ứng trong các hình