Tượng Nguyễn Du ở Khu lưu niệm Nguyễn Du tại Tiên Điền, Nghi Xuân, Hà Tĩnh

BÀI 6: NGUYỄN DU
“NHỮNG ĐIỀU TRÔNG
THẤY MÀ ĐAU ĐỚN LÒNG”

NỘI DUNG BÀI HỌC
I

Tìm hiểu tri thức ngữ văn
II

Đọc văn bản

III

Tiểu sử Nguyễn Du

IV

Sự nghiệp sáng tác

I. TÌM HIỂU TRI THỨC NGỮ VĂN
1. Giao lưu và sáng
tạo trong văn học
trung đại Việt Nam

2. Truyện thơ Nôm

1. Giao lưu và sáng tạo trong văn học trung đại Việt Nam
01

Chịu ảnh hưởng giao thoa của hai nền văn hóa
lớn là Trung Hoa và Ấn Độ.

02

03

- Một số phương diện chính của sự giao lưu và sáng
tạo: tư tưởng, ngôn ngữ - văn tự, thể loại, chất liệu
thơ văn (thể tài, cốt truyện, điển cố,…).
- Đặc điểm: giao lưu và sáng tạo trong văn học trung đại
diễn ra theo nguyên tắc lựa chọn tinh hoa, chủ động
“Việt hóa” các yếu tố ngoại lai để phù hợp với bản sắc và
tinh thần văn hóa dân tộc.

2. Truyện thơ Nôm
1

Khái niệm

- Là loại hình tác phẩm tự sự kết hợp phương thức tự sự và trữ tình, được viết
bằng chữ Nôm, chủ yếu sử dụng thể thơ lục bát hoặc soang thất lục bát.

2

Phân loại

- Truyện thơ Nôm bình dân.
- Truyện thơ Nôm bác học

3

Đề tài, chủ
đề

- Rộng từ tôn giáo, lịch sử, xã hội đến cuộc sống đời thường, đặt ra nhiều vấn
đề bức thiết của thời đại.

4

Nhân vật

- Phong phú, đa dạng.
- Đặc điểm của nhân vật.
- Nghệ thuật miêu tả nhân vật.

5

Vị trí

- Đóng góp to lớn vào việc phát triển ngôn ngữ văn học dân tộc.
- Nêu cao tinh thần tự hào dân tộc, góp phần gìn giữ ngôn ngữ dân tộc

ĐỌC VĂN BẢN: TÁC GIA NGUYỄN DU

NHÓM 1
Nhiệm vụ

Câu hỏi

Cách thực hiện
nhiệm vụ
Cách trình bày
Thời gian
trình bày
Tài liệu
tham khảo

NHÓM 2

NHÓM 3

Tìm hiểu về cuộc đời Nguyễn
Du

Tìm hiểu về sáng tác chữ Hán
của Nguyễn Du

Tìm hiểu về Truyện Kiều

+ Câu hỏi 1: Lập niên biểu
Nguyễn Du.
+ Câu hỏi: Từ đó, em nhận xét
về cuộc đời, con người Nguyễn
Du.

Giới thiệu các sáng tác chữ Hán
của Nguyễn Du (nêu tên, hoàn
cảnh sáng tác các tập thơ; nội
dung chính; ảnh bìa sách)

Từ một cốt truyện vay mượn,
Nguyễn Du đã có những sáng
tạo gì khiến Truyện Kiều trở
thành kiệt tác?

Thu thập tài liệu và xử lý thông
tin

Thu thập tài liệu và xử lý thông
tin

Thu thập tài liệu và xử lý thông
tin

Sử dụng phần mềm Power point Sử dụng sơ đồ tư duy
3-4 phút

2-3 phút

1. Ngữ văn 9, Tập một, tr.77-80
2. Ngữ văn 10 Nâng cao, Tập hai, tr.127-134.
3. Ngữ văn 10 Nâng cao, Tập hai, tr. 151-159.
4. Phim tư liệu về Nguyễn Du
(vào Google gõ từ khóa Phim tư liệu về Nguyễn Du)

Sử dụng phần mềm
Power point
2-3 phút

I. TIỂU SỬ

II. SỰ NGHIỆP SÁNG TÁC

Sáng tác
chữ Hán

Sáng tác
chữ Nôm

Thanh Hiên thi tập (gồm
78 bài thơ)

Văn tế sống hai cô gái
Trường Lưu (văn tế)

Nam Trung tạp ngâm
(gồm 40 bài thơ)

Thác lời trai phường
nón (lục bát)

Bắc hành tạp lục (132 bài
thơ)

Văn tế thập loại
chúng sinh
(song thất lục bát)
Truyện Kiều
(truyện thơ Nôm)

TRUYỆN KIỀU
Nguồn gốc

• Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân (Trung
Quốc)

Giá trị nội
dung – tư
tưởng nhân
đạo sâu sắc

• Cảm thông, xót thương trước thân phận của con người
• Trân trọng những khát vọng chính đáng của con người
• Lên án, tố cáo xã hội phong kiến đầy rẫy bất công, thối
nát.

Giá trị
nghệ thuật

•
•
•
•

Xây dựng cốt truyện
Thể thơ lục bát tuyền thống
Nghệ thuật xây dựng nhân vật, đặc biệt là miêu tả tâm lí nhân vật
Sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt

- Nguyễn Du là nhà nhân đạo
chủ nghĩa lớn.
- Là một tài năng nghệ thuật
xuất chúng.

VIDEO

LUYỆN TẬP
Phân tích biểu hiện của giá trị nhân đạo trong ngòi bút của Nguyễn Du
qua những đoạn thơ sau:
1. Một mẹ cùng ba con
Lê la bên đường nọ
Đứa bé ôm trong lòng
Đứa lớn tay mang giỏ
Trong giỏ đựng những gì
Mớ rau lẫn tấm cám
Trưa rồi bụng vẫn không
Quần áo rách túm tụm
Gặp người chẳng dám nhìn
Lệ sa vạt áo ướt
(Sở kiến hành)
2. Đau đớn thay phận đàn bà
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung
(Truyện Kiều)

3. Đi ra xe ngựa, về vênh váo,
Lên mặt Quỳ, Cao, tán chuyện đời!
Không lộ vuốt nanh cùng nọc độc,
Mà xé thịt người nhai ngọt xớt!
(Phản “Chiêu hồn”)
4. Cửa ngoài vội rủ rèm the,
Xăm xăm băng lối vườn khuya một mình.
(Truyện Kiều)
5. Đường đường một đấng anh hào
Côn quyền hơn sức lược thao gồm tài
Đội trời đạp đất ở đời
Họ Từ, tên Hải vốn người Việt Đông.
Giang hồ quen thói vẫy vùng
Gươm đàn nửa gánh non sông một chèo.

1. Một mẹ cùng ba con…
…Lệ sa vạt áo ướt
(Sở kiến hành)
2. Đau đớn thay phận đàn bà
Lời rằng bạc mệnh cũng là lời chung
(Truyện Kiều)

Cảm thông sâu sắc với những kiếp người nghèo
khổ trong xã hội bất công
Xót xa, đau đớn cho thân phận người phụ nữ,
kiếp tài hoa mệnh bạc

3. Đi ra xe ngựa, về vênh váo,
Lên mặt Quỳ, Cao, tán chuyện đời!
Không lộ vuốt nanh cùng nọc độc,
Mà xé thịt người nhai ngọt xớt!
(Phản “Chiêu hồn”)

Căm phẫn các thế lực bạo tàn

4. Cửa ngoài vội rủ rèm the,
Xăm xăm băng lối vườn khuya một mình.
(Truyện Kiều)

Trân trọng khát vọng tình yêu

5. Đường đường một đấng anh hào…
…Gươm đàn nửa gánh non sông một chèo.
(Truyện Kiều)

Đồng tình, trân trọng khát vọng tự do, công lí

VẬN DỤNG:
Nhằm đưa sáng tác của Nguyễn Du đến gần hơn với công chúng trong
nước và quốc tế, ThS. Lư Thị Thanh Lê trong bài viết Xây dựng công viên
chủ đề “Truyện Kiều” (Báo Nhân dân điện tử, 21/8/2015) có đề xuất: “xây
dựng một theme-park - không gian nghệ thuật, du lịch có sức hấp dẫn hơn
đối với đại chúng về Truyện Kiều”. Nếu được xây dựng công viên đó, em
có ý tưởng gì?