LỚP

10

VĂN HỌC DÂN GIAN

TAM ĐẠI CON GÀ, NHƯNG NÓ PHẢI BẰNG HAI MÀY
Thấy được cái hay của nghệ thuật nhân vật tự bộc lộ.

Hiểu được mâu thuẫn trái tự nhiên trong cách ứng phó của anh học trò dốt nát mà hay khoe khoang.

MỤC TIÊU BÀI GIẢNG

Giúp học sinh

Bài: _Tam đại con gà_

Bài: _Nhưng nó phải bằng hai mày_

Hiểu được cái cười (nguyên nhân cái cười) và thấy được thái độ của nhân dân bản chất tham nhũng của quan lại địa phương. Đồng thời thấy được tình cảnh bi hài của người lao động với kiện tụng.

Nắm được nghệ thuật gây cười của truyện.
*_Tam đại con gà_ *_Nhưng nó phải bằng hai mày_
ĐỀ MỤC BÀI GIẢNG

TÌM HIỂU CHUNG

I
*Truyện cười dân gian *Hai văn bản truyện cười
ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

II

TỔNG KẾT

III
*Nội dung *Nghệ thuật
Truyện cười là những truyện dân gian ngắn, có kết cấu chặt chẽ, kết thúc bất ngờ.

Kể về những sự việc, hành vi trái tự nhiên của con người, có tác dụng gây cười, nhằm mục đích giải trí và phê phán xã hội.

1

I

TÌM HIỂU CHUNG

_Truyện cười dân gian_

1

a. Khái niệm
Khai thác những sự việc, hành vi, thói xấu của một bộ phận đối tượng trong xã hội.

Chứa đựng những mâu thuẫn trái quy luật tự nhiên và tiềm ẩn những yếu tố gây cười.

1

I

TÌM HIỂU CHUNG

_Truyện cười dân gian_

1

b. Đặc trưng cơ bản

Dung lượng ngắn, kết cấu lôgic chặt chẽ và kết thúc bất ngờ.

Mang ý nghĩa giải trí và giáo dục.
1

I

TÌM HIỂU CHUNG

_Truyện cười dân gian_

1

_GIẢI TRÍ _

_GIÁO DỤC_

_PHÊ PHÁN. _

c. Phân loại

TRUYỆN TRÀO PHÚNG

TRUYỆN KHÔI HÀI

TRUYỆN CƯỜI
1

I

TÌM HIỂU CHUNG

Hai truyện cười này đều thuộc loại truyện trào phúng.

Đối tượng của sự phê phán là thầy đồ dốt nói chữ và bọn quan lại tham nhũng ở địa phương.

_Hai văn bản truyện cười_

2

Hai truyện cười này đều thuộc loại gì?

Đối tượng của sự phê phán là ai?
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Tam đại con gà_

1

Đối tượng gây cười là anh học trò dốt làm thầy đồ

*Tình huống truyện
Thầy đồ liên tiếp bị đưa vào hai tình huống

Thầy đồ đi dạy học trò nhưng _thấy mặt chữ nhiều nét rắc rối, không biết chữ gì, học trò lại hỏi gấp, thầy cuống, nói liều..._

Khi bị người nhà phát hiện dạy sai, thầy ra sức bao biện để chối tội và giấu dốt.

Thầy đồ bị đặt vào những tình huống nào?
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Tam đại con gà_

1

Lần thứ nhất

Vừa dốt kiến thức sách vở vừa dốt kiến thức thực tế.

Cười vì sự giấu dốt và sĩ diện hão

b. Giải quyết tình huống truyện

Nhắm mắt chọn cách nói liều “_Dủ dỉ là con dù dì”_

_Sợ người khác biết cái sai, cái dốt của mình nên thầy bảo trò đọc khẽ_

Cái dốt được khuếch đại: thầy đồ đã dốt lại còn mê tín

_viện đến thổ công để chứng giám_

“Thầy” đã giải quyết những tình huống đó như thế nào?
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Tam đại con gà_

1

Lần thứ hai

*ngụy biện nhanh trí và láu cá của thầy
b. Giải quyết tình huống truyện

chữa bằng một cái _lí sự cùn_

Tất cả những hành động cố gắng _lấp liếm_ cái dốt này, chỉ làm bản chất dốt của thầy đồ đã được bộc lộ rõ.
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Tam đại con gà_

1

c. Yếu tố gây cười

Hành động gây cười

Bảo học trò đọc khe khẽ

Xin đài âm dương 3 lần

Hành động ngược đời

Coi cái chuyện dạy học hệ trọng này chẳng khác gì chuyện đánh bạc cầu may.

Ngồi bệ vệ trên giường, bảo học trò đọc to

Đắc chí với sự ngốc nghếch của mình mà không biết

Yếu tố gây cười được thể hiện như thế nào trong truyện?
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Tam đại con gà_

1

c. Yếu tố gây cười

Lời nói gây cười

_Dủ dỉ là con dù dì_

_Dạy cho cháu biết đến tận tam đại con gà_

Hành động và lời nói của nhân vật được tác giả dân gian sắp xếp theo trật tự tăng tiến.

_Dù dì là chị con công, con công là ông con gà_

Mức độ phi lí và sự nực cười của lời nói và hành động ngày càng được đẩy lên cao.

Sự ngốc nghếch và phi lí trong những bài học và lời nói của thầy đồ.
1

II

ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

_Tam đại con gà_

1

Ý NGHĨA

Truyện phê phán một tật xấu trong nội bộ nhân dân, phê phán những người dốt mà không chịu học hỏi, cứ cố tình che đậy sự dốt nát của mình lại còn thích khoe khoang và liều lĩnh.

Ý nghĩa của truyện cười?

Từ truyện cười trên, em rút ra bài học gì?
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Nhưng nó phải bằng hai mày_

2

*Giới thiệu về thầy lí
Là một viên quan xử kiện, đại diện cho sự công bằng của luật pháp.

Có tật ăn hối lộ nhưng lại được tiếng là xử kiện giỏi.

Thầy lí được giới thiệu như thế nào?
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Nhưng nó phải bằng hai mày_

2

b. Việc xử kiện của thầy Lý

Cải và Ngô đánh nhau và cùng tìm đến thầy Lý để kiện, ai cũng sợ kém thế.

Kết quả xử kiện của thầy Lý căn cứ vào số tiền mà Cải và Ngô đút lót:

*Cải: lót trước 5 đồng
*Ngô: biện chè lá mười đồng (gấp đôi Cải)
Lẽ phải mà thầy xử thuộc về Ngô, vì Ngô đút lót tiền cho thầy _bằng hai_ lần số tiền của Cải đút lót quan.

Việc xử kiện của thầy Lý diễn ra như thế nào?
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Nhưng nó phải bằng hai mày_

2

c. Nghệ thuật gây cười trong việc xử kiện của thầy Lý

Cách tạo các mâu thuẫn gây cười đầy kịch tính thông qua cử chỉ và hành động gây cười

Cử chỉ của Cải khi xòe năm ngón tay và nhìn thầy Lý khẽ bẩm.

Cử chỉ của thầy Lý cũng xòe năm ngón tay trái úp lên năm ngón tay mặt.

Giống màn kịch câm

Yếu tố gây cười được thể hiện như thế nào trong truyện?
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Nhưng nó phải bằng hai mày_

2

Hình thức chơi chữ để gây cười được thể hiện qua câu nói của thầy Lý ở cuối truyện.

_Tao biết mày phải nhưng nó phải bằng hai mày!_

_Phải _thứ nhất: chỉ lẽ phải

_Phải _thứ hai: chỉ điều bắt buộc cần phải có

c. Nghệ thuật gây cười trong việc xử kiện của thầy Lý
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Nhưng nó phải bằng hai mày_

2

Thầy lí xử kiện vừa bằng lời nói lại vừa bằng cử chỉ

_Xòe năm ngón tay trái úp lên năm ngón tay mặt _

Ngón tay = đơn vị tiền tệ

Lẽ phải = tiền

Đồng tiền che mắt kẻ tham lam, làm mờ công lý.

Đồng tiền có sức mạnh vạn năng: biến trái thành phải, biến sai thành đúng, biến kẻ tội đồ thành kẻ vô tội…

c. Nghệ thuật gây cười trong việc xử kiện của thầy Lý
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Nhưng nó phải bằng hai mày_

2

d. Nhân vật Cải và Ngô trong câu chuyện xử kiện

Cải và Ngô là những người đi kiện nhau chỉ vì một xích mích nhỏ.

Tiếng cười chua chát cũng dành cho họ.

Họ đã dùng cách đút lót cho quan để rồi tự biến mình thành nạn nhân và thủ phạm trong tấn bi - hài của việc xử kiện. Nhất là Cải đã mất tiền lại còn bị phạt một chục roi.

Họ vừa đáng thương lại vừa đáng trách.

Nhận xét về nhân vật Cải và Ngô trong truyện?
1

II

TÌM HIỂU VĂN BẢN

_Nhưng nó phải bằng hai mày_

2

Ý NGHĨA

Phê phán một cách trào lộng mà thâm thúy nạn tham nhũng của những viên quan lại xử kiện trong xã hội phong kiến.

Đưa ra bài học cho những người dân thường: đừng vì quyền lợi riêng mà tự biến mình thành nạn nhân và thủ phạm của nạn tham nhũng.

Ý nghĩa của truyện cười?

Từ truyện cười trên, em rút ra bài học gì?
III

TỔNG KẾT

NỘI DUNG

1

Phê phán những thói hư tật xấu, sự ích kỉ nhỏ nhen, tính khoe mẽ,… của con người trong cuộc sống xã hội.

Cần biết và sửa chữa đúng lúc sự thiếu sót để có thể tự hoàn thiện mình trong cuộc sống. Đồng thời phải tự nâng cao hiểu biết vốn sống, vốn văn hoá.
III

TỔNG KẾT

NGHỆ THUẬT

2

Truyện ít nhân vật, bố cục chặt chẽ, ngắn gọn hấp dẫn người đọc, người nghe.

Xây dựng và tạo tình huống truyện đặc sắc qua những mâu thuẫn kịch.