TÂM LÝ LỨA TUỔI
HỌC SINH THPT
- Sự phát triển tâm lí mang tính quy luật. Ở lứa tuổi học sinh THPT ngự trị quy luật về tính mất cân đối tạm thời, tính mâu thuẫn và quy luật về tính không đồng đều của sự phát triển, thể hiện ở tất cả các lĩnh vực của nhân cách: trẻ phát triển với tốc độ khác nhau, nhưng đó lại là Tính độc đáo.
- Các điều kiện phát triển tâm lí ở lứa tuổi học sinh trung học: hoạt động học tập, các hoạt động chung khác, hoạt động giao tiếp với những người xung quanh (với người lớn và các bạn cùng tuổi).
- Đặc thù mang tính quy luật trong sự phát triển tâm lí của học sinh lứa tuổi trung học gây ra những khó khăn nhất định cho giáo viên trong việc nhận diện, đánh giá, có tác động phù hợp đến học sinh. Điều này đòi hỏi phải có những cách thức phù hợp, khoa học, để có thể tìm hiểu học sinh một cách khách quan, đúng đắn.
- Ở từng lứa tuổi (THCS hoặc THPT), có một số lĩnh vực thể hiện nét riêng, đặc thù của lứa tuổi, chi phối sự phát triển của các lĩnh vực khác và toàn bộ nhân cách học sinh. Đây là điều giáo viên chủ nhiệm cần nắm được để định hướng cho việc tìm hiểu học sinh một cách phù hợp.
1. Khái niệm tuổi thanh niên
Là giai đoạn phát triển bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi người lớn
Tuổi dậy thì
Tuổi người lớn
Tuổi thanh niên kéo dài từ 14, 15- 25 tuổi, được chia thành 2 thời kì:
14,15  17,18 tuổi: thanh niên mới lớn (HS THPT)
17,18  25 tuổi: tuổi thanh niên (giai đoạn 2 của tuổi thanh niên)
2. Đặc điểm cơ thể
Sinh lý
Tuổi đầu thanh niên là thời kì đầu đạt được sự tăng trưởng về mặt thể lực
Nhịp độ tăng trưởng về chiều cao và trọng lượng đã chậm lại
Đa số các em đã vượt qua thời kì phát dục
Tâm lý
Sự phát triển của hệ thần kinh có những thay đổi quan trọng do cấu trúc bên trong của não phức tạp và các chức năng của não phát triển
3. Những điều kiện xã hội của sự phát triển
XÃ HỘI
GIA ĐÌNH
NHÀ TRƯỜNG
(Vị trí ngày càng được khẳng định)
Được tham gia bàn bạc việc gia đình
Yêu cầu cao hơn trong công việc, trong cách suy nghĩ
(Thay đổi đáng kể)
15 tuổi được làm CMT
18 tuổi được đi bầu cử, đủ tuổi nghĩa vụ quân sự, nghĩa vụ lao động
Nữ đủ tuổi kết hôn
(Nòng cốt các phong trào)
Tham gia tổ chức Đoàn TNCS
Hệ thống tri thức ngày càng phong phú
1. Đặc điểm của hoạt động học tập
HĐHT đòi hỏi tính tích cực, năng động cao, đòi hỏi sự phát triển mạnh của tư duy lý luận
Hình thành hứng thú học tập liên quan đến xu hướng nghề nghiệp
Hứng thú học tập được thúc đẩy, bồi dưỡng bởi động cơ mang ý nghĩa thực tiễn, sau đó mới đến ý nghĩa xã hội của môn học
Tích cực: thúc đẩy các em học tập và đạt kết quả cao các môn đã lựa chọn
Tiêu cực: chỉ quan tâm đến môn học liên quan đến việc thi mà sao nhãng các môn học khác
2. Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ
Tri giác có mục đích đã đạt tới mức rất cao
Ghi nhớ có chủ định giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động trí tuệ, đồng thời vai trò của ghi nhớ logic trừu tượng, ghi nhớ ý nghĩa ngày một tăng rõ rệt
Các em đã tạo được tâm thế phân hoá trong ghi nhớ
Có sự thay đổi về tư duy: các em có khả năng tư duy lý luận, tư duy trừu tượng một cách độc lập, chặt chẽ có căn cứ và mang tính nhất quán
Do cấu trúc của não phức tạp và chức năng của não phát triển
Do sự phát triển của quá trình nhận thức
Do ảnh hưởng của hoạt động học tập
KLSP: Các nhà giáo dục cần giúp các em có thể phát huy hết năng lực độc lập suy nghĩ của mình, nhìn nhận và đánh giá các vấn đề một cách khách quan
NGUYÊN NHÂN
3. Những đặc điểm nhân cách chủ yếu
3.1. Sự phát triển của tự ý thức
Đặc điểm cơ bản
Chú ý đến hình dáng bên ngoài
- Quá trình tự ý thức diễn ra mạnh mẽ, sôi nổi, có tính đặc thù riêng
- Sự tự ý thức của các em xuất phát từ yêu cầu của cuộc sống và hoạt động địa vị mới mẻ trong tập thể, những quan hệ mới với thế giới xung quanh buộc thanh niên phải ý thức được đặc điểm nhân cách của mình
Nội dung
- Các em không chỉ nhận thức về cái tôi của mình trong hiện tại mà còn nhận thức về vị trí của mình trong xã hội, tương lai
- Có thể hiểu rõ những phẩm chất nhân cách bộc lộ rõ và những phẩm chất phức tạp, biểu hiện những quan hệ nhiều mặt của nhân cách
- Có khả năng đánh giá những cử chỉ, hành vi riêng lẻ, từng thuộc tính riêng biệt, biết đánh giá nhân cách của mình nói chung trong toàn bộ những thuộc tính nhân cách
Ý nghĩa
Việc tự phân tích có mục đích là một dấu hiệu cần thiết của một nhân cách đang trưởng thành và là tiền đề của sự tự giáo dục có mục đích
KLSP
Các nhà giáo dục cần phải tôn trọng ý kiến của học sinh, biết lắng nghe ý kiến của các em, đồng thời có biện pháp khéo léo để các em hình thành được một biểu tượng khách quan về nhân cách của mình
3.2. Sự hình thành thế giới quan
Chỉ số đầu tiên của sự hình thành thế giới quan là sự phát triển của hứng thú nhận thức đối với những vấn đề thuộc nguyên tắc chung nhất, những quy luật phổ biến của tự nhiên, của xã hội...
Việc hình thành thế giới quan không chỉ giới hạn ở tính tích cực nhận thức, mà còn thể hiện ở phạm vi nội dung
 KLSP: Trong quá trình giáo dục, nhà giáo dục cần phải xây dựng thế giới quan lành mạnh, đúng đắn cho các em
3.3. Giao tiếp và đời sống tình cảm
Giao tiếp trong nhóm bạn
Tuổi thanh niên mới lớn là lứa tuổi mang tính chất tập thể nhất
Ở lứa tuổi này, các em có khuynh hướng làm bạn với bạn bè cùng tuổi
Các em tham gia vào nhiều nhóm bạn khác nhau
 KLSP: Nhà giáo dục cần chú ý đến ảnh hưởng của nhóm, tổ chức cho các nhóm tham gia vào các hoạt động tập thể của Đoàn...
4. Hoạt động lao động và sự lựa chọn nghề
Hoạt động lao động tập thể có vai trò lớn trong sự hình thành và phát triển nhân cách thanh niên mới lớn
Việc lựa chọn nghề nghiệp đã trở thành công việc khẩn thiết của học sinh lớn
 KLSP: Nhà giáo dục cần giúp các em lựa chọn ngành nghề phù hợp với khả năng, năng lực của các em
5. Một số vấn đề giáo dục
Những vấn đề cần chú ý
Trước hết cần xây dựng mối quan hệ tốt giữa thanh niên và người lớn trên tinh thần bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau
Người lớn cần phải giúp đỡ các em một cách khéo léo, tế nhị để hoạt động của các em được phong phú, hấp dẫn và độc lập
Người lớn không được quyết định thay, làm thay trẻ
Cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội