Bài 30

Tập tính
Phụ lục

Khái niệm
Các loại tập tính
Cơ sở thần kinh của tập tính
Một số hình thức học tập ở động vật
Một số tập tính phổ biến ở động vật
Tập tính ở người
Ứng dụng tập tính trong chăn nuôi và trong nông nghiệp
Thay đổi tập tính của động vật trong luyện thú
Khái niệm
1. Hiện tượng
Một đàn ngỗng mới nở đi theo ngỗng mẹ (hình 30.2) và những con ngỗng mới nở từ lò ấp chạy ra theo người “chủ lò” (hình 30.3). Vì đó là hình ảnh đầu tiên mà chúng nhìn thấy khi vừa ra khỏi vỏ.
Vào cuối xuân đầu hạ, sau những trận mưa rào đầu mùa, trên cánh đồng, tiếng ếch nhái vang vọng như thi nhau tạo thành một bản giao hưởng đồng quê, tiếp sau đó ếch nhái ôm nhau từng cặp di chuyển về phía bờ nước tìm nơi đẻ…
Thử theo dõi một chú cóc đang rình mồi là một con ong bò vẽ (a); nó nhổm lên, phóng lưỡi ra để bắt mồi (b) nhưng vội vàng nhả ra và thu mình lại (c) để tránh con mồi không lấy gì làm ngon lành đó (hình 30.1).
Định nghĩa tập tính
Tất cả những hiện tượng nêu trên đều là những biểu hiện của tập tính. Vậy tập tính là gì?
Tập tính động vật là chuỗi phản ứng trả lời các kích thích của môi trường (bên trong cũng như bên ngoài cơ thể), nhờ đó mà động vật tồn tại nà phát triển.
Các loại tập tính
Dựa vào đặc điểm của các tập tính động vật có thể phân biệt thành hai loại (nhóm) tập tính chính là tập tính bẩm sinh và tập tính học được.
Tập tính bẩm sinh: là loại tập tính mà ngay từ khi sinh ra đã có, không cần qua học hỏi và rèn luyện, mang tính bản năng, được di truyền từ bố mẹ, không thay đổi và không chịu ảnh hưởng của điều kiện và hoàn cảnh sống, chúng được quyết định bởi nhân tố di truyền.
Tập tính học được: là loại tập tính được hình thành tronh quá trình sống của cá thể. Ở những nhóm động vật càng cao, càng tiến hóa, loại tập tính học được đó càng nhiều và càng phức tạp.

Một số hình thức học tập ở động vật
Quen nhờn
In vết
Điều kiện hóa
Học ngầm
Học khôn
Cơ sở thần kinh của tập tính
Các tập tính bẩm sinh: phản xạ không điều kiện.
Các tập tính học được: phản xạ có điều kiện.
Một số tập tính phổ biến ở động vật
Tập tính kiếm ăn – săn mồi
Tập tính sinh sản
Tập tính bảo vệ vùng lãnh thổ
Tập tính xã hội
Tập tính di cư
Tập tính ở người
Ứng dụng tập tính trong chăn nuôi và trong nông nghiệp
Thay đổi tập tính của động vật trong huấn luyện thú