1
Chim di cư
Gấu ngủ đông
2
Chim làm tổ
3
4
Bài 31+32
TẬP TÍNH CỦA ĐỘNG VẬT
5
I. Tập tính là gì?
II. Phân loại tập tính
III. Cơ sở thần kinh của tập tính
NỘI DUNG BÀI HỌC
IV. Các hình thức học tập ở động vật.

V. Một số dạng tập tính phổ biến ở động vật.

VI. Ứng dụng những hiểu biết về tập tính vào đời sống và sản xuất
1.Khái niệm tập tính
6
a.Khái niệm: Tập tính là chuỗi phản ứng của động vật trả lời kích thích từ môi trường (bên trong hoặc bên ngoài cơ thể) nhờ đó động vật thích nghi với môi trường sống và tồn tại.
b.Ý nghĩa: Giúp động vật thích nghi với môi
trường sống để tồn tại và phát triển.
2. Một số ví dụ:
Nhện giăng tơ, dơi kiếm ăn ban đêm, vịt con biết
bơi, trẻ sinh ra biết khóc, ve kêu vào mùa hè, ếch
nhái sinh sản vào mùa mưa…
Tập tính là gì ? có ý nghĩa gì với đời sống động vật ?
Em lấy một vài ví dụ khác về tập tính động vật
7
Nguyên nhân nào dẫn đến di
cư của các loài chim,hay hiện tượng ngủ đông của gấu?
8
II. Phân loại tập tính
Quan sát một số hiện tượng sau và cho
biết hoạt động nào sinh ra đã có và hoạt động
nào của sinh vật học được?

9
Em hãy phân loại nhóm tập tính?
10
Tập tính bẩm sinh
Tập tính học được
II. PHÂN LOẠI TẬP TÍNH
11
Nghiên cứu mục II. Phân loại tập tính /tr124 sgk, hoàn thành nội dung sau
12

- Loại tập tính sinh ra đã có.
Di truyền.
Đặc trưng cho loài.
- Loại tập tính hình thành trong đời sống cá thể, thông qua học tập, rút kinh nghiệm của từng cá thể
- Không di truyền.
Đặc trưng cho từng cá thể.
Vịt con mới nở thả xuống nước có thể bơi được
Nhện giăng tơ,...
-Trâu, bò biết thực hiện các động tác theo hiệu lệnh của người nông dân.
-khỉ làm xiếc, vẹt biết nói tiếng người,...
Ví dụ
Đặc điểm,
tính chất
Loại tập tính

Nội dung
Tập tính bẩm sinh
Tập tính học được
PHIẾU HỌC TẬP
Hãy cho biết tập tính nào dưới đây là tập tính bẩm sinh, tập tính học được:

13
- Đến thời kì sinh sản, tò vò cái đào một cái hố trên mặt đất để làm tổ rồi bay đi bắt một con sâu bướm, đốt cho sâu bị tê liệt, rồi bỏ vào tổ. Tiếp đó tò vò cái đẻ trứng vào tổ và bịt tổ lại, sau một thời gian, tò vò con nở từ trứng ra và ăn con sâu. Các tò vò cái con lớn lên lặp lại trình tự đào hố và đẻ trứng như tò vò mẹ (dù không nhìn thấy các tò vò cái khác làm tổ và sinh đẻ) (1)
- Chuồn chuồn bay thấp thì mưa, bay cao thì nắng, bay vừa thì râm (ca dao) (2)
- Khi nhìn thấy đèn giao thông chuyển sang màu đỏ, những người qua đường dừng lại. (3)
(1) và (2) là tập tính bẩm sinh;
(3) là tập tính học được.
14
? tr? con khi b�ng quang d?y nu?c ti?u thì ch�ng b�i ti?t ngay, cịn d?i v?i ngu?i l?n thì cĩ th? kìm h�m du?c.

Theo em ví d? tr�n thu?c lo?i t?p tính n�o?
Tập tính bẩm sinh và học được
15
Việc con người huấn luyện thú dữ (hổ, báo…) khiến chúng thuần phục và thực hiện theo hiệu lệnh của mình. Chứng tỏ điều gì?
Chứng tỏ tập tính bẩm sinh có thể thay đổi thành tập tính học được
III. CƠ SỞ THẦN KINH CỦA TẬP TÍNH
16
Mèo bắt chuột
Hãy phân tích cung phản xạ trong hoạt động bắt chuột của mèo ?
Kích thích ngoài cơ quan thụ cảm
hệ thần kinh cơ quan thực hiện hành động
 Vậy cơ sở của tập tính là phản xạ
cơ sở của tập tính là gì?
17
- Cơ sở của tập tính là các phản xạ. Các phản xạ thực hiện qua cung phản xạ.
Kích thích ngoài
hoặc trong
Cơ quan thụ cảm
Hệ thần kinh
Cơ quan thực hiện
Hành động
Sơ đồ cơ sở thần kinh của tập tính
18
1. Cơ sở thần kinh của tập tính bẩm sinh
Cơ sở thần kinh của tập tính bẩm sinh là loại
phản xạ nào? Nguồn gốc tập tính bẩm sinh?
19
2. Cơ sở thần kinh của tập tính học được
Cơ sở thần kinh của tập tính học được là gì? Nguồn gốc tập tính học được?
Lưu ý:
Sự hình thành tập tính học được ở động vật phụ
thuộc vào:
+ Mức độ tiến hoá của hệ thần kinh.
+ Tuổi thọ.
Sự hình thành tập tính học được ở động vật phụ thuộc
yếu tố nào?
20
Số lượng TBTK ít, cấu tạo HTK
đơn giản  Khả năng học tập, rút
kinh nghiệm kém.

Tuổi thọ thường ngắn  Không
có nhiều thời gian cho việc học tập.
Hầu hết tập tính là tập tính
bẩm sinh.
Hầu hết tập tính là tập
tính học được.
HTK phát triển  Thuận lợi
cho học tập và rút kinh nghiệm.


- Tuổi thọ dài
21
22
Hiện tượng học sinh đi xe đạp điện không đội mũ bào hiểm.
- Em có suy nghĩ gì về hành động của các bạn học sinh trong đoạn video trên?
- Tại sao các bạn lại hành động như vậy?
Em có biện pháp nào để việc đội mũ bảo hiểm trở thành 1 thói quen: cứ ngồi lên xe đạp điện, xe moto là đội mũ bảo hiểm?


IV. Một số hình thức học tập ở động vật
Quen nhờn
Động vật phớt lờ, không trả lời những kích thích lặp lại nhiều lần nếu những kích thích đó không kèm theo sự nguy hiểm.
VD: chuột không chạy trốn mèo…
2. In vết
2. In vết
Con non mới ra đời đi theo vật chuyển động mà chúng nhìn thấy lần đầu tiên.
VD: vịt con mới nở đi theo vật chuyển động chúng thấy đầu tiên
3. Điều kiện hóa
a. Điều kiện hóa đáp ứng
Là sự hình thành mối liên kết mới trong thần kinh trung ương dưới tác động của các kích thích kết hợp đồng thời
VD: Khi cho cá ăn thì gõ kẻng, hành động được lặp lại nhiều lần. Nếu chỉ gõ kẻng cá vẫn bơi đến chỗ ăn.
Thí nghiệm của Pavlov
b. Điều kiện hóa hành động
Là kiểu liên kết một hành vi của động vật với một phần thưởng (hoặc phạt) sau đó động vật chủ động lặp lại các hành vi đó.
VD: Chuột chủ động đạp bàn đạp để có thức ăn.
Trong huấn luyện xiếc thú
Để huấn luyện động vật, người huấn luyện luôn cho ăn sau những bài tập.
4. Học ngầm
Là kiểu học không có ý thức, không biết rõ là đã học được. Khi có nhu cầu, kiến thức đó tái hiện lại giúp động vật giải quyết vấn đề tương tự.
VD: chuột thăm dò đường đi, để tìm đến nơi có thức ăn nhanh nhất
Chuột thăm dò đường đi, để tìm đến nơi có thức ăn nhanh nhất.
5. Học khôn
Là kiểu học phối hợp các kinh nghiệm cũ để tìm cách giải quyết những tình huống mới
VD: tinh tinh xếp các thùng gỗ lên nhau lên nhau để lấy thức ăn


TẬP TÍNH CỦA ĐỘNG VẬT(tt)
V. Một số dạng tập tính phổ biến ở động vật
1. Tập tính kiếm ăn
2. Tập tính bảo vệ lãnh thổ
3. Tập tính sinh sản
4. Tập tính di cư
5. Tập tính xã hội
a. Tập tính thứ bậc
b. Tập tính vị tha
1. Tập tính kiếm ăn
- Ở các loài động vật là khác nhau
- Ở động vật có hệ thần kinh phát triển thì tập tính kiếm ăn phần lớn là do học tập từ bố mẹ, từ đồng loại hoặc do kinh nghiệm bản thân.
VD : hổ rình mồi và vồ mồi
Tập tính kiếm ăn
2.T?p tớnh b?o v? lónh th?
- Ch?ng l?i cỏc cỏ th? khỏc cựng lo�i d? b?o v? ngu?n th?c an, noi ?, noi sinh s?n.
- Ph?m vi b?o v? lónh th? c?a m?i lo�i l� khỏc nhau.
VD : Chú súi dỏnh d?u lónh th? c?a mỡnh b?ng nu?c ti?u
Tập tính bảo vệ lãnh thổ
3. Tập tính sinh sản:
- Phần lớn là tập tính bẩm sinh, mang tính bản năng
- Phần lớn tập tính sinh sản là tập tính bẩm sinh, mang tính bản năng
VD: vào mùa sinh sản chim công đực nhảy múa, khoe bộ lông sặc sỡ để quyến rũ con cái
Tập tính sinh sản
4.T?p tớnh di cưu:
- M?t s? lo�i cỏ, chim, thỳ,.thay d?i noi s?ng theo mựa.
- Tu? theo t?ng lo�i d?ng v?t m� cú nh?ng cỏch d?nh hu?ng khỏc nhau.
VD: Chim di cu trỏnh rột
5.T?p tớnh xó h?i:

a.T?p tớnh th? b?c:
M?i b?y d?u cú s? phõn chia th? b?c.
VD: Cỏc lo�i thỳ r?ng luụn cú con d?u d�n

b.T?p tớnh v? tha:
L� t?p tớnh hy sinh quy?n l?i b?n thõn, th?m chớ c? tớnh m?ng vỡ l?i ớch sinh t?n c?a b?y d�n.
VD: Ong th? cú th? hy sinh tớnh m?ng d? b?o v? t? v� ong chỳa
Tập tính vị tha
Ứng dụng những hiểu biết về tập tính vào đời sống và sản xuất.
Em hãy cho ví dụ?
47
THỰC HÀNH: XEM PHIM TẬP TÍNH CỦA ĐỘNG VẬT
Một số tập tính phổ biến ở động vật
Tập tính kiếm ăn
Tập tính bảo vệ lãnh thổ
Tập tính sinh sản
Tập tính di cư
Tập tính xã hội
ĐẠI BÀNG SĂN MỒI
50
SĂN MỒI VÀ SINH SẢN Ở MỰC
51
52
TẬP TÍNH SINH SẢN CỦA MỘT SỐ ĐỘNG VẬT
53
54
55