Nhiệt liệt chào mừng
GV: Phàng A Hồng
Môn: Ngữ văn
Lớp: 7B
CÁC DỰTHẦY, CÔ GIÁO ĐÃ ĐẾN TIẾT HỌC
? Từ đồng âm là gì? Đặt 1 câu có sử dụng từ đồng âm?
Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì với nhau.
* Đặt câu:
Hôm nay, Bé Năm vừa tròn năm tuổi.
Chúng tôi ngồi vào bàn để bàn một số công việc rất quan trọng.

Kiểm tra bài cũ
Tìm các cụm từ có các cặp từ trái nghĩa

Mắt nhắn mắt mở
Kiểm tra bài cũ
Chân ướt chân ráo
Tìm các cụm từ có các cặp từ trái nghĩa
Kiểm tra bài cũ
Đen như.............................
Ăn cháo………………….
Chậm như…......................
Ba chìm..............................
Tìm các từ thích hợp điềm vào chỗ trống trong các từ phía dưới để thành một cụm từ có nghĩa
cột nhà cháy
đá bát
rùa
bảy nổi
Thành ngữ.
??? Tiếng việt
THÀNH NGỮ
Nội dung bài học
I. Thế nào là thành ngữ
II. Sử dụng thành ngữ
III. Luyện tập
I. Thế nào là thành ngữ
1. Xét về cấu tạo
Bài tập 1 sgk: Nhận xét về cấu tạo của cụm từ lên thác xuống ghềnh trong câu ca dao sau:
“Nước non lận đận một mình,
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.”
a) Có thể thay một vài từ trong cụm từ này bằng cụm từ khác được không? Có thể chêm xen một vài từ khác vào cụm từ được không? Có thể thay đổi vị trị của các từ trong cụm từ in đậm được không?
b) Từ nhận xét trên, em rút ra được kết luận gì về đặc điểm cấu tạo của cụm từ lên thác xuống ghềnh?
Lên thác xuống ghềnh
Lên núi xuống ghềnh
Lên núi xuống rừng
Leo thác lội ghềnh
Không thể thay thế, không chêm xen bằng từ ngữ khác, không hoán đổi vị trí được.
Lên trên thác xuống dưới ghềnh
Lên thác cao xuống ghềnh sâu
Lên ghềnh xuống thác
Lên xuống ghềnh thác
Cụm từ in đậm có cấu tạo cố định
Ý nghĩa hoàn chỉnh: Chỉ sự vất vả, gian nan, khó khăn
2. Xét về nghĩa
Bài tập 2 sgk
Cụm từ lên thác xuống ghềnh có nghĩa là gì? Tại sao lại nói lên thác xuống ghềnh?
Nhanh như chớp có nghĩa là gì? Tại sao lại nói nhanh như chới
a) Lên thác xuống ghềnh
(1): Chỉ sự di chuyển ở địa hình rất hiểm hở, khó khăn


(2): Cuộc đời gian truân, vất vả, nguy hiểm
Nghĩa đen
Nghĩa bóng(phép ẩn dụ)
b) Nhanh như chớp
- Chớp: Chỉ tốc độ rất nhanh của tia sáng trên bầu trời


- Nghĩa của cụm từ: Hành động nhanh gọn, chớp nhoáng và quyết liệt.


+ Bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó.
+ Thường thông qua 1 số phép chuyển nghĩa.
Nghĩa của thành ngữ:
Nhà cao cửa rộng
Cơm no áo ấm
Tham sống sợ chết
Mưa to gió lớn
Đen như cột nhà cháy
……………..
Thành ngữ có nghĩa bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó.
Bảy nổi ba chìm
Lòng lang dạ sói
Khẩu phật tâm xà
Lá lành đùm lá rách
Chó ngáp phải rồi
…………….
Nghĩa của thành ngữ thông qua một số phép chuyển nghĩa
Đứng núi này trông núi nọ
Đứng núi này trông núi kia
Đứng núi này trông núi khác
Nước đổ lá khoai
Nước đổ lá môn
Nước đổ đầu vịt
Lòng lang dạ thú
Lòng lang dạ sói
Tìm những biến thể của các thành ngữ sau?
LƯU Ý: Thành ngữ vẫn có thể có những biến đổi nhất định
Kết luận: (ghi nhớ sgk)
-Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh.
- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó nhưng thông thường qua 1 số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh,…
II. Sử dụng thành ngữ
Bài tập 1: Xác định vai trò ngữ pháp của thành ngữ trong các câu sau:
a) Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non.
(Hồ Xuân Hương)
b) Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái nghách sang nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang….
(Tô Hoài)
Thân em/ vừa trắng lại vừa tròn
CN
Bảy nổi ba chìm với nước non.
VN
 Vị ngữ
b) Anh/ đã nghĩ thương em như thế thì hay là
CN
anh đào giúp cho em một cái nghách sang nhà
VN
anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến

phụ ngữ cho danh từ khi
bắt nạt thì em chạy sang….
 Phụ ngữ cho cụm danh từ.
- Tôn sư trọng đạo là truyền tống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.

- Nhân dân ta có tục chọn ngày lành tháng tốt để làm những việc lớn.

Chủ ngữ
Cụm động từ
Em hãy chỉ phân tích cái hay của việc dùng các thành ngữ trong hai câu trên và cái không hay khi không dùng thành ngữ trong hai câu trên
Câu có sử dụng thành ngữ
Câu không sử dụng thành ngữ
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non.
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Lênh đênh, trôi nổi với nước non.
Ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, biểu cảm cao
Dài dòng, không có tính biểu cảm
Kết luận: (ghi nhớ sgk)
- Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ,…
- Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.
III. Luyện tập
Bài 1 (sgk tr 145): Tìm và giải nghĩa của các thành ngữ trong những câu sau đây:
Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì.
(Bánh chưng, bánh giầy)
b) Một hôm, có người hang rượu tên Lí Thông đi qua đó. Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng: “Người này khỏe như voi. Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiêu”. Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em. Sớm mồ côi cha me, tứ cố vô than, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời.
(Thạch Sanh)
c) Chốc đà mười mấy năm trời,
Còn ra khi đã da mồi tóc sương.
a) Sơn hào hải vị
núi
món ăn động vật
biển
món ăn
Những món ăn ngon, quý hiếm được chế biến từ những sản vật ở núi và biển.
Nem công chả phượng:
Những món ăn ngon, sang trọng, đẹp mắt chế biến từ các loài chim quý hiếm.
b) Khỏe như voi: sức khỏe hơn người nhiều lần
Tứ cố vô thân
Bốn
ngoái nhìn
không
người thân
Đơn độc, không có họ hàng thân thích, không có nơi nương tựa.
c) Da mồi tóc sương: Chỉ người già nói chung

Nhìn hình đoán thành ngữ
Bài tập 2:
Rừng vàng biển bạc
 Rừng và biển đem lại nguồn tài nguyên thiên nhiên vô vùng quý báu.
Lên voi xuống chó
Chỉ con đường danh vọng bấp bênh, , lúc vinh hiển, lúc thất thế nhục nhã
Nước mắt các sấu
 Sự gian xảo, giả tạo, giả vờ tốt bụng, nhân từ của những kẻ xấu.

Chậm như rùa
 Chỉ hoạt động của người hoặc sự vật chậm hơn so với bình thường
Được voi đòi tiên
Chỉ người có lòng tham vô độ, được cái này rồi muốn được cái khác tốt hơn.
đươc
đòi
Treo đầu dê bán thịt chó
 Chỉ hành động bịp bợm, dùng nhãn hiệu đẹp đẽ để đánh lừa.
Bảy nổi ba chìm
 Chỉ người có số phận vất vả, lận đận, long đong.
Đàn gẩy tai trâu
 Chỉ việc làm uổng công vì đã đưa cái hay, cái đẹp đến với một đối tượng không có khả năng tiếp thu, không có khả năng thưởng thức.
Bài tập 3 sgk tr - 145
Lời …………… tiếng nói.
Một nắng hai …………….
Ngày lành tháng…………….
No cơm ấm………………..
Bách…………………..bách thắng.
Sinh …………....lập nghiệp.
ăn
sương
tốt
chiến
cơ
áo
BÀI HỌC KẾT THÚC




CẢM ƠN CÁC THẦY, CÔ ĐÃ ĐẾN DỰ; CÁC EM ĐÃ LẮNG NGHE, HĂNG HÁI XẬY DỰNG VÀ TIẾP NHẬN BÀI HỌC!