THAO TÁC
LẬP LUẬN BÁC BỎ
I/ MỤc đích –yêu cẦu cỦa thao tác lẬp luẬn bác bỎ
1. Khái niệm
- Bác bỏ là dùng lí lẽ, dẫn chứng để gạt bỏ những quan điểm, ý kiến sai lệch, thiếu chính xác, từ đó nêu ý kiến đúng của mình để thuyết phục người đọc, người nghe
2. Mục đích, yêu cầu của thao tác lập luận bác bỏ
- Mục đích: bác bỏ cái sai, bảo vệ cái đúng.
- Yêu cầu:
+ Nắm chắc những sai lầm của quan điểm, ý kiến cần bác bỏ
+ Đưa ra các lí lẽ và bằng chứng thuyết phục
+ Thái độ thẳng thắn nhưng cẩn trọng.
II/ CÁCH BÁC BỎ
1. Tìm hiểu ngữ liệu
a. Ngữ liệu 1:
- Luận điểm bị bác bỏ: “Nguyễn Du là một con bệnh thần kinh”.
- Cách bác bỏ:
+ Lí lẽ: căn cứ kết luận là sai
+ Dẫn chứng: * Di bút của Nguyễn Du trong bài “Mạn hứng” ….chỉ nói Nguyễn Du mắc bệnh chứ không nói Nguyễn Du mắc bệnh thần kinh…
* Chỉ căn cứ vào mấy bài thơ mà quả quyết rằng tác giả của nó mắc bệnh thần kinh là một sự võ đoán…
* Chứng minh một người trông thấy ma quỷ bằng cách dẫn mấy câu thơ tả sợ hãi và sầu muộn của người ấy là lối lập luận không khoa học…
+ Kết luận: Người rối loạn thần kinh và khủng hoảng tột độ không thể là tác giả của một kiệt tác như “Truyện Kiều”.
=> Cách bác bỏ ở đây là: nêu lên từng luận điểm sai sau đó lần lượt nêu lên và phân tích từng luận cứ sai cuối cùng đi đến bác bỏ luận điểm sai trái đó.
b. Ngữ liệu 2:
- Luận cứ sai lầm: Nhiều người, để biện minh việc từ bỏ tiếng mẹ đẻ, đã than phiền rằng : tiếng nước mình nghèo nàn.
- Cách bác bỏ:
+ Bằng lý lẽ: lời trách cứ này không có cơ sở nào cả.
+ Bằng dẫn chứng: qua vốn từ nghèo nàn của chính những người này, qua ngôn ngữ trong sáng, phong phú của Nguyễn Du, qua việc dịch sách Trung Quốc và viết sách của nước ta.
+ Kết luận: Phải quy lỗi cho sự bất tài của con người !
c. Ngữ liệu 3:
- Lập luận sai lầm: Có người bảo “Tôi hút, tôi bị bệnh, mặc tôi! ”.
- Nội dung và cách bác bỏ :
+ Hút thuốc lá là quyền của anh, nhưng anh không có quyền đầu độc những người ở gần anh (nêu lý lẽ).
+ Chứng minh bằng một hệ thống dẫn chứng (Khói thuốc độc… ảnh hưởng sức khoẻ của người xung quanh…)
- Kết luận : Hút thuốc không những đầu độc bản thân và những người xung quanh mà còn nêu gương xấu cho con em.
2. Cách lập luận bác bỏ:
- Có thể bác bỏ một luận điểm, luận cứ hoặc cách lập luận...bằng cách nêu tác hại, chỉ ra nguyên nhân hoặc phân tích từng khía cạnh sai lệch, thiếu chính xác của luận điểm, luận cứ hoặc cách lập luận ấy.
- Khi bác bỏ, cần tỏ thái độ khách quan, đúng mực
IV/ LUYỆN TẬP
1. Bài tập 1:
- Vấn đề bị bác bỏ: Quan niệm “đổi cứng ta mềm” của những kẻ sĩ cơ hội, cầu an.
- Bác bỏ quan niệm bằng lý lẽ và dẫn chứng.
2. Bài tập 2. Gợi ý :
+ Khẳng định đây là một quan niệm sai
+ Phân tích: học yếu không phải là một thói xấu, mà chỉ là một “nhược điểm” chủ quan do điều kiện khách quan chi phối (sức khoẻ, khả năng, hoàn cảnh gia đình…)  chỉ ra nguyên nhân và tác hại của quan niệm trên.
+ Khẳng định quan niệm đúng đắn là kết bạn với “những người học yếu” là đúng.



LUYỆN TẬP THAO TÁC
LẬP LUẬN BÁC BỎ
Bài tập 1. Luyện tập phân tích cách bác bỏ
a. Đoạn trích (a)
- Vấn đề bác bỏ: một quan niệm sống, một lối sống sai lầm của những người là nô lệ của tiện nghi
- Cách bác bỏ: Lí lẽ + hình ảnh so sánh
+ Cuộc sống đó như một mảnh vườn đẹp
+ Đó là cuộc sống hạnh phúc nhưng mong manh, dễ bị phá vỡ
+ Con người nên sống như một đại dương
+ Đó là cuộc sống chẳng đáng thèm muốn
→ Cách diễn đạt hết sức rõ ràng, rành mạch vừa lôgíc vừa hình tượng.
b. Đoạn trích (b)
- Vấn đề bác bỏ: thái độ dè dặt, né tránh của những người hiền tài trước một triều đình mới
- Cách bác bỏ: phân tích lí lẽ để nhắc nhở và kêu gọi
+ Giả thiết nguyên nhân: “Hay trẫm ít đức...”
+ Chỉ rõ tình hình khó khăn của đất nước
+ Bộc bạch những lo lắng
+ Khẳng định truyền thống văn hiến của đất nước
→ Tác giả nêu lên nhiều câu hỏi bắt buộc người đọc phải suy nghĩ, trăn trở, tự nhận thấy lối sống của mình chưa đúng, cần thay đổi “trổ tài giúp nước”
Bài tập 2. Luyện tập cách bác bỏ
- Cả hai quan niệm chưa đúng.
- Bác bỏ quan niệm thứ nhất:
+ Đây là một quan niệm phiến diện, cực đoan.
+ Cần đọc nhiều sách, học thuộc nhiều thơ văn nhưng phải hiểu
+ Phải biết cách vận dụng thơ văn đồng thời phải đi đôi với việc rèn luyện nhiều về tư duy, về cách nói, cách viết…
- Bác bỏ quan niệm thứ hai:
+ Đây là một quan niệm phiến diện
+ Nói, viết là thực hành, phải đọc và thuộc nhiều thơ văn mới có dẫn chứng
+ Không đọc và thuộc nhiều thơ văn thì nói,viết sẽ đơn điệu, khô khan
- Một vài kinh nghiệm để học tốt môn Ngữ văn:
+ Đọc nhiều sách, học thuộc nhiều thơ văn.
+ Luyện nhiều về tư duy, về cách nói, cách viết.
+ Trang bị cho mình những kiến thức lí luận cần thiết.
+ Trau dồi vốn ngôn ngữ
+ Luyện viết thương xuyên.
+ Trau dồi vốn sống và những kiến thức thực tế.
+ Không ngừng tìm hiểu đời sống tâm hồn nhiều bí ẩn của con người.
Bài tập 3. Luyện tập viết một bài văn nghị luận bác bỏ hoàn chỉnh
a. Mở bài: Giới thiệu quan niệm sống, ý kiến người viết
b. Thân bài:
- Nhận định đó là quan niệm đang tồn tại
- Nguyên nhân, tác hại của quan niệm đó
- Bác bỏ, đề xuất một quan niệm sống tích cực
c. Kết bài: Khẳng định lối sống đúng đắn