Tiết 27,28

:

THAO TÁC LẬP
LUẬN SO SÁNH

I. Mục

đích và yêu cầu của thao tác lập luận so sánh

1. Khái niệm thao tác lập luận so sánh.
a, Khái niệm so sánh

Các ví dụ về so sánh:
* So sánh trong toán học:
- Lớn hơn ( > )

- Bé hơn (< )
- Bằng nhau ( = )

*

So sánh trong
đời sống:

Cao – thấp
Béo – gầy

Biện pháp nghệ thuật so sánh

* Công cha như núi Thái Sơn
Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
* Thân em như tấm lụa đào
Phất phơ giữa chợ biết vào tay ai

Thế nào là so sánh?
So sánh là đối chiếu các
đối tượng nhằm phát
hiện ra những nét giống
nhau hoặc khác nhau
giữa chúng.

b. Khái niệm thao tác lập luận so sánh.
Tìm hiểu ngữ liệu ( sgk/t79)
Đoạn trích trên có sử dụng
thao tác lập luận không?
Vì sao?

Đoạn trích trên có sử dụng thao tác lập luận:
•Luận điểm: Đặc sắc của bài văn “chiêu hồn” trong
niềm rung động, run rủi về thân phận con người.
• Luận cứ: các lí lẽ được tổ chức sắp xếp rõ ràng, hợp
lý, có sức thuyết phục.
-“ Chinh phụ ngâm”, “ Cung oán ngâm khúc”,
“ Truyện Kiều” -> văn “chiêu hồn”

Chỉ ra sự so sánh trong
đoạn trích trên?
ÞChế Lan Viên đã đối chiếu văn “chiêu hồn” của
Nguyễn Du với 1 loạt các tác phẩm khác:
- “ Chinh phụ ngâm”, “ Cung oán ngâm khúc” bàn về
một hạng người.
- “ Truyện Kiều” nói đến cả xã hội người.
=> văn “Chiêu hồn” : niềm xót xa cho cả loài người.
-Các tác phẩm khác: nói tới con người trong cõi sống.
=> Văn “Chiêu hồn”: nói tới con người trong cõi chết

 Lập luận so sánh: là kiểu lập luận nhằm làm rõ ý
kiến, một kết luận bằng cách dùng thao tác so sánh để
xem xét một cách tường tận kỹ lưỡng những điểm
chung và riêng, giống và khác nhau so với các hiện
tượng hoặc vấn đề có liên quan được đem ra so sánh.

So sánh và lập luận so sánh có
điểm gì khác nhau?

-So

sánh là thao tác
đối chiếu các đối
tượng.
- Lập luận so sánh là
sử dụng thao tác so
sánh trong lập luận.

2. Mục đích và yêu cầu của thao tác lập luận so sánh
* Xét ngữ liệu ( sgk/t79) và trả lời các câu hỏi sau:
1. Đối tượng được so sánh? Đối
tượng so sánh?
2. Điểm giống và khác nhau giữa
đối tượng được so sánh và đối
tượng so sánh?
3. Mục đích so sánh?

Yêu người, đó là môt truyền thống cũ. “ Chinh phụ
ngâm”, “ Cung oán ngâm khúc” đã nói đến con người.
Nhưng dù sao cũng là mới bàn đến một hạng người. Với “
Kiều”, Nguyễn Du đã nói đến cả xã hội người. Với “
Chiêu hồn” thì cả loài người được bàn đến […]. “ Chiêu
hồn”, con người trong cái chết. “ Chiêu hồn”, con người
trong từng giới, từng loài, “ mười loài là những loài nào”
với những nét cộng đồng phổ biến, điển hình của từng loài
một”. […]
Tôi muốn nói đến bài văn ' Chiêu hồn”, một tác phẩm
có một không hai trong nền văn học chúng ta. ( Nghĩ mà
xem, trước “ Chiêu hồn” chưa hề có bài văn nào đem cái “
run rủi mới” ấy vào văn học. Sau “ Chiêu hồn”, lại càng
không .) Nếu “ Truyện Kiều” nâng cao lịch sử thơ ca, thì “
Chiêu hồn” đã mở rộng địa dư của nó qua một vùng xưa
nay ít ai động tới: cõi chết.

( theo tuyển tập Chế Lan Viên)

Kẻ bảng
Đối tượng được so sánh

“ Văn chiêu hồn”

Đối tượng so sánh

“ Chinh phụ ngâm”, “ Cung oán ngâm khúc”, “ Truyện
Kiều”

Giống nhau

Bàn về con người ( một hàng người, cả xã hội, cả loài
người)

Khác nhau

-Văn “chiêu hồn”: bàn về con người ở cõi chết.
- tác phẩm khác: bàn về con người ở cõi sống.

Mục đích

Làm sáng rõ và tăng sức thuyết phục cho luận điểm

Tóm lại: ( ghi nhớ: sgk/t80)
* Mục đích của thao tác lập luận so sánh:
-Làm sáng rõ đối tượng đang nghiên cứu
trong tương quan với đối tượng khác.
-Làm cho bài văn nghị luận sáng rõ, cụ thể,
sinh động và có sức thuyết phục.
* Yêu cầu của thao tác lập luận so sánh:
Phải đặt các đối tượng vào cùng một bình
diện, đánh giá trên cùng một tiêu chí đồng thời
phải nêu rõ ý kiến, quan điểm của người viết.

Vận dụng làm ví dụ sau:
Câu hỏi:

1. Xác định đối tượng được so
sánh và đối tượng so sánh?
2. Điêm giống nhau?
3. Mục đích của thao tác lập
luận so sánh trong đoạn trích?

Đoạn trích:
“ Từng nghe nói rằng: Người hiền xuất
hiện ở đời, thì như ngôi sao sáng trên
trời cao. Sao sáng ắt về chầu ngôi Bắc
Thần, người hiền ắt làm sứ giả cho
thiên tử. Nếu như che mất ánh sáng,
giấu đi vẻ đẹp, có tài mà không được
đời dùng, thì đó không phải ý trời sinh
ra người hiền vậy”

- Trích “Chiếu cầu hiền” -

•Đối tượng được so sánh: người hiền
tài.
• Đối tượng so sánh: ngôi sao sáng trên
trời cao.
• Điểm giống: sao sáng chầu về ngôi
Bắc Thần -> người hiền phục vụ cho
thiên tử.
• Mục đích: vai trò, trách nhiệm của
người hiền đối với đất nước.

II. Cách so sánh

1. Xét ngữ liệu ( sgk/t80)

Câu hỏi:

1. Nguyễn Tuân đã so sánh quan niệm soi
đường của Ngô Tất Tố trong “ Tắt đèn”
với những quan niệm nào?
2. căn cứ để so sánh những quan niệm soi
đường trên là gì?
3. mục đích của sự so sánh đó

“ Làm sao trong đêm tối ngày xưa đó, Ngô Tất Tố
đã mò ra được những thực tế đó và trong đêm tối,
ông lụi hụi thắp được bó hương mà tự mình soi
đường cho nhân vật mình đi? Lúc đó không phải
không ai nói về làng xóm dân cày, nhưng người ta
nói năng khác ông, người ta bàn cải lương hương
ẩm, người ta xoa xoa mà ngư ngư tiều tiều canh
canh mục mục. Còn Ngô Tất Tố thì xui người
nông dân nổi loạn. Cái cách viết lách như thế, cái
cách dựng truyện như thế, không là phát động
quần chúng nông dân chống quan Tây, chống vua
ta thì còn là cái gì nữa!”

Kẻ bảng:
Thao tác lập Quan niệm
luận so sánh

Thái độ của
tác giả

Căn cứ

Đối tượng
“ soi đường”
được so sánh

Đồng tình,
khâm phục.

Đề tài nông
thôn.

Đối tượng so “ cải lương”
sánh
“ hoài cổ”

Không đồng
tình

Cách cải
cách đời sống
giải phóng
người nông
thôn.

Mục đích

- làm nổi bật cái đúng trong suy nghĩ và
nhận thức của Ngô Tất Tố.

Tóm lại:

Cách thực hiện thao tác lập luận so sánh:

•Quy trình thực hiện:

-Xác định đối tượng so sánh và đối tượng
được so sánh.
- Xác định tiêu chí so sánh
- Xác định mục đích so sánh.
-Lựa chọn cách so sánh.

•Các cách so sánh:

-So sánh tương đồng ( chỉ ra những nét
giống nhau)
- so sánh tương phản ( chỉ ra những nét khác
nhau)

Vận dụng làm bài tập
Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi: ( sgk/t81)
“ Như nước Đại Việt ta từ trước,
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu.
Núi sông bờ cõi đã chia,
Phong tục Bắc Nam cũng khác.
Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời gây nền độc lập,
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên xưng đế một
phương.
Tuy mạnh Yếu từng lúc khác nhau,
Song hào kiệt đời nào cũng có”

Trả lời:
1. Tác giả so sánh “ Bắc”, “Nam” về mặt
văn hóa, lãnh thổ, phong tục, chính
quyền riêng, hào kiệt riêng.
2. Kết luận: Nước Đại Việt là một nước
độc lập, tự chủ ý đồ xâm lược của
phương Bắc là hoàn toàn trái đạo lý, đạo
trời.
3. Sức thuyết phục: tác giả lập luận so
sánh để chỉ ra Đại Việt là một nước độc
lập, tự chủ -> so sánh mẫu mực, sức
thuyết phục cao

III. Luyện tập

?

So sánh điểm giống và khác nhau giữa thao tác lập
luận so sánh với so sánh trong lời nói hàng ngày
và so sánh trong văn chương?

Ví dụ:
•So sánh trong lời nói hàng ngày: “ Đen như cột
nhà bếp”, “ trắng như tuyết”...
• so sánh trong văn học: “ Thơ hay là hay cả hồn
lẫn xác, hay cả bài, như con gà ngon, ngon từ
phao câu đầu cánh lắt lẻo khuỷu xương, không
thể tóm tắt thơ được, mà phải đọc lại”

•Giống nhau:

-Đối chiếu các đối tượng nhằm phát hiện ra những nét giống
nhau và khác nhau giữa chúng
•Khác nhau: chủ yếu là ở mục đích so sánh
So sánh trong
lời nói hàng
ngày

So sánh tu từ

So sánh trong
văn học

Làm cho sự vật,
hiện tượng cụ
thể, dễ thấy

Làm cho sự vật,
hiện tượng dễ
hình dung, tưởng
tượng hơn.

So sánh phải
phục vụ cho lập
luận nhằm sáng
tỏ ý kiến, nhận
định được đưa ra
bàn luận.