BÀI 29 THẤU KÍNH MỎNG
GIÁO SINH: ĐINH HƯƠNG GIANG

K63 – Sư phạm Vật lí – Đại học Giáo dục – ĐHQG HN
1. Định nghĩa
2. PHÂN LOẠI THẤU KÍNH
Vậy tai sao, lại gọi thấu kính lồi là thấu kính hội tụ, thấu kính lõm là thấu kính phân kỳ ?

_ Thì sau đây, chúng ta cùng đi quan sát các thí nghiệm chiếu chùm tia sáng song song qua 2 loại thấu kính nhé._
+ Thấu kính lồi tạo ra chùm tia ló hội tụ khi chùm tia tới là chùm song song. (hình a)

+ Thấu kính lõm tạo ra chùm tia ló phân kì khi chùm tia tới là chùm song song. (hình b)

*Trong không khí:
*** Nhận xét:
CÂU HỎI:
CÂU HỎI:
Có mấy trục chính, có mấy trục phụ?
*Có 1 trục chính *Có vô số trục phụ
+ Chùm tia tới song song với trục chính của thấu kính hội tụ _thì cho chùm tia ló hội tụ tại một điểm F' nằm trên trục chính_.

*Thấu kính hội tụ
*TIÊU ĐIỂM ẢNH CHÍNH _F _'
+ Chùm tia tới song song với trục chính của thấu kính phân kì _thì có đường kéo dài của chùm tia ló hội tụ tại một điểm F' nằm trên trục chính_.

 Lưu ý: Chỉ có _duy nhất _một tiêu điểm ảnh chính.

*Thấu kính phân kỳ
_Điểm F _' gọi là _tiêu điểm ảnh chính_ của thấu kính.
*Thấu kính hội tụ
*TIÊU ĐIỂM ẢNH PHỤ _ _'
*Thấu kính phân kỳ
+ Chùm tia tới song song với trục phụ của thấu kính hội tụ _thì cho chùm tia ló hội tụ tại một điểm nằm trên trục phụ. _

 Lưu ý: Có vô số tiêu điểm ảnh phụ

Chùm tia tới song song với trục phụ của thấu kính phân kì _thì có đường kéo dài của chùm tia ló hội tụ tại một điểm F'n nằm trên trục phụ_.

_Điểm _ là _tiêu điểm ảnh phụ _của thấu kính (n = 1, 2, 3…).
*Thấu kính hội tụ
*TIÊU ĐIỂM VẬT CHÍNH _F _
*Thấu kính phân kỳ
+ Khi chùm tia tới xuất phát từ F sẽ cho chùm tia ló song song với trục chính.

+ Khi đường kéo dài của chùm tia tới xuất phát từ F sẽ cho chùm tia ló song song với trục chính.

_Tiêu điểm vật chính F là điểm nằm trên trục chính, đối xứng với F' qua quang tâm O_.
*Thấu kính hội tụ
*TIÊU ĐIỂM VẬT PHỤ _ _
*Thấu kính phân kỳ
+ Chùm tia tới xuất phát từ Fn sẽ cho chùm tia ló song song với trục phụ.

+ Chùm tia tới xuất phát từ Fn sẽ cho chùm tia ló song song với trục phụ.

Tiêu điểm vật phụ (n = 1, 2, 3…) là điểm _nằm trên trục phụ, đối xứng với F'n qua quang tâm O_
*Thấu kính hội tụ
*_LƯU Ý : _
*Thấu kính phân kỳ
*Các tiêu điểm ảnh của thấu kính hội tụ là tiêu điểm ảnh thật vì hứng được trên màn.

(nét liền)
- Vị trí của _tiêu điểm ảnh _hoặc _tiêu điểm vật_ _phụ thuộc vào chiều truyền ánh sáng_.

Theo _chiều truyền ánh sáng_, _tiêu điểm ảnh_ của thấu kính hội tụ _nằm phía sau thấu kính_, _tiêu điểm vật_ nằm _phía trước thấu kính._

- Vị trí của _tiêu điểm ảnh _hoặc _tiêu điểm vật_ phụ thuộc _vào chiều truyền ánh sáng._

__

Theo _chiều truyền ánh sáng_, _tiêu điểm ảnh_ của thấu kính phân kì _nằm phía trước _thấu kính, _tiêu điểm vật _nằm _phía sau thấu kính._

- Các tiêu điểm ảnh của thấu kính phân kỳ là tiêu điểm ảnh ảo vì không hứng được trên màn.

(nét đứt)

- Mỗi thấu kính có hai tiêu điểm chính là: F (tiêu điểm vật) và F' (tiêu điểm ảnh) đối xứng với nhau qua quang tâm O.
*Tập hợp tất cả các tiêu điểm tạo thành _tiêu diện_. * Mỗi thấu kính có hai tiêu diện: _tiêu diện vật _và _tiêu diện ảnh._ *_Có thể coi tiêu diện là mặt phẳng vuông góc với trục chính qua tiêu điểm chính._

Chú ý: Khi đổi chiều ánh sáng vị trí của tiểu điểm ảnh và tiêu điểm vật cũng thay đổi.
*_TIÊU DIỆN: _
*_TIÊU DIỆN: _
Các tiêu điểm và tiêu diện của thấu kính phân kì đều là ảo, được tạo bởi đường kéo dài của các tia sáng.

_(nét mảnh)_

*Các tiêu điểm và tiêu diện của thấu kính hội tụ là thật vì hứng được trên màn.

_ (nét liền)_
*Thấu kính hội tụ
*Thấu kính phân kỳ
Chiều truyền sáng

Chiều truyền sáng

f

f

Tiêu cự : - là khoảng cách từ quang tâm O đến tiêu điểm chính.

- là độ dài đại số nên f có thể âm hoặc dương
Chiều truyền sáng

Chiều truyền sáng

Tiêu cự : - là khoảng cách từ quang tâm O đến tiêu điểm chính.

- là độ dài đại số nên f có thể âm hoặc dương

f

f
- Thấu kính hội tụ có tiêu cự là

- Thấu kính hội tụ có tiêu cự là

Ví dụ:

Cho hai thấu kính hội tụ có 2 tiêu cự khác nhau, biết < .

Nhận xét về khả năng hội tụ của hai thấu kính trên?

*Dễ thấy, thấu kính có tiêu cự càng bé thì khả năng hội tụ của chùm tia sáng càng mạnh *Từ đó, suy ra công thức của độ tụ đặc trưng cho khả năng hội tụ của chùm tia sáng tới
Trong đó:

f là tiêu cực (m)

D là độ tụ (dp)

Thấu kính có khả năng hội tụ chùm tia sáng càng mạnh khi f càng nhỏ (D càng lớn).

- Đơn vị của độ tụ là điôp (dp):

- Quy ước:

+ TKHT: f > 0; D > 0.

+ TKPK: f < 0; D < 0.
- Trường hợp 1: Các tia đặc biệt :

+ Tia tới đi qua quang tâm O thì truyền thẳng.

+ Tia tới song song với trục chính thì tia ló hoặc đường kéo dài đi qua tiêu điểm ảnh chính F'.

+ Tia tới đi qua tiêu điểm vật chính F hoặc đường kéo dài đi qua F thì tia ló song song với trục chính
 Vẽ 2 trong 3 tia đặc biệt sau:

Bước 1
Bước 1

 Vẽ 2 trong 3 tia đặc biệt sau:
Bước 1

 Vẽ 2 trong 3 tia đặc biệt sau:
Bước 2:

- Cho một vật sáng AB
Bước 2:

- Cho một vật sáng AB
Bước 2:

- Cho một vật sáng AB
Bước 2:

- Cho một vật sáng AB
Bước 2:

- Cho một vật sáng AB
Bước 2:

- Cho một vật sáng AB
Bước 2:

- Cho một vật sáng AB
Bước 2:

- Cho một vật sáng AB
*Trường hợp 2: Cách vẽ tia ló ứng với một tia bất kì:

+ Cách 1:

• Vẽ trục phụ song song với tia tới.

• Xác định tiêu điểm tiêu điểm ảnh phụ.

• Tia ló (đường kéo dài) đi qua tiêu điểm ảnh phụ
+ Cách 2:

• Vẽ tiêu điểm vật phụ.

• Vẽ trục phụ đi qua tiêu điểm vật phụ đó.

• Tia ló song song với trục phụ.