(Truyện cổ tích)

KHỞI ĐỘNG

Nhân vật tượng trưng cho sức mạnh chế ngự thiên tai là ……
(7 chữ cái)

Đáp án: sơn tinh

QUAY VỀ

Nhân vật có tài hô mưa, gọi gió là …..
(8 chữ cái)

Đáp án: thủy tinh

QUAY VỀ

Trong “Con Rồng, cháu Tiên, bà mẹ có tài sinh nở lạ thường là
…..
(4 chữ cái)

Đáp án: âu cơ

QUAY VỀ

Ông tổ của người Việt là …..
(7 chữ cái)

Đáp án: vua hùng

QUAY VỀ

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. Đọc và tìm hiểu
I. Đọc và tìm hiểu
chung
chung

Sau khi đọc xong
truyện, em có thích
truyện Thạch Sanh
không? Vì sao?

1. Đọc

Cách đọc

- To, rõ ràng, nhấn mạnh những chiến công
của Thạch Sanh.
- Thể hiện giọng của từng nhân vật: Thạch
Sanh thật thà, tin người; mẹ con Lí Thông
nham hiểm, độc ác.

2. Chú thích

+ Tứ cố vô thân: Đơn độc,không có ai là người thân thích.
+ Trăn tinh: con trăn đã tu luyện, trở thành yêu quái.

+ Thủy phủ: dinh thự ở dưới nước, nơi ở của thủy thần.

+ Sinh nhai: kiếm sống.

II. Khám phá văn bản

Truyện được kể
bằng lời của nhân vật
nào? Kể theo ngôi thứ
mấy?

Hãy xác
định phương
thức biểu đạt?

Truyện Thạch Sanh
có những nhân vật nào?
Nhân vật nào là chính?
Vì sao em xác định như
vậy?

1. Tìm hiểu chung
- Nhân vật:
+ Nhân vật chính: Thạch Sanh
+ Nhân vật phụ: Mẹ con Lí Thông, vua,
công chúa…
- Ngôi kể: ngôi thứ ba
- PTBĐ: tự sự.

1. Tìm hiểu chung
Truyện Thạch Sanh
có những nhân vật nào?
Nhân vật nào là chính?
Vì sao em xác định như
vậy?

Hãy xác
định phương
thức biểu đạt?

Truyện được kể
bằng lời của nhân vật
nào? Kể theo ngôi thứ
mấy?

1. Tìm hiểu chung

Nhân vật

Văn bản

Nhân vật chính: Thạch
Sanh
Nhân vật phụ: Mẹ con Lí
Thông, vua, công chúa…

Ngôi kể:ngôi thứ ba

PTBĐ:tự sự.

Thạch sanh

* Cốt truyện

PHT số 1

* Cốt truyện:

Gợi ý: PHT số 1

Gợi ý: PHT số 1

Thạch Sanh sống lủi thủi một
mình dưới gốc đa.

Thạch Sanh kết nghĩa anh em
với Lí Thông
Lí Thông lừa đi canh miếu thờ
thế mạng

TS giết chằn tinh chặt đầu đem
về, lại bị Lí Thông lừa.

Lí Thông cướp công TS, được
vua ban thưởng phong cho làm
quận công.
TS trở về gốc đa sống bằng nghề
kiếm củi.

TS cưới công chúa, hoàng tử các
nước chư hầu kéo quân tiến đánh,
TS đem đàn ra gảy, quân lính ...
các hoàng tử cởi giáp xin hàng.

TS xuống hang giết đại
bàng cứu công chúa, bị
Lí Thông lấp kín cửa
hang.
- TS cứu Thái Tử con
vua Thủy Tề, được
thưởng cây đàn thần.

Hồn chằn tinh và đại
bàng lập mưu hãm hại,
TS bị bắt vào ngục.

Chàng gảy đàn, tiếng
đàn chữa khỏi bệnh câm
cho công chúa. Thạch
Sanh được giải oan.
TS cưới công chúa, hoàng tử các
nước chư hầu kéo quân tiến đánh,
TS đem đàn ra gảy, quân lính ...
các hoàng tử cởi giáp xin hàng.

TS tha tội cho mẹ con LT
nhưng chúng đã bị sét
đánh chết .

TS mời cơm quân sĩ 18 nước chư
hầu, niêu cơm tí xíu mà ăn mãi
không hết.

Vua nhường ngôi cho TS.

2. Tìm hiểu chi tiết

a. Gia cảnh của Thạch Sanh

Gia cảnh của Thạch Sanh có gì
đặc biệt? Em hãy kể tên những nhân
vật có số phận giống Thạch Sanh?

Chàng trai nhà nghèo
Sống trong túp lều cũ
dựng dưới gốc đa

Gia cảnh

Cả gia tài chỉ có lười
búa một mình.
Làm nghề đốn củi
kiếm ăn
Mồ côi, không người
thân thích, sống lủi
thủi một mình

=> Nhân vật mồ côi,
nhà nghèo là một
kiểu dạng nhân vật
điển hình, xuất hiện
trong những câu
chuyện cổ tích Việt
Nam.

Nhân vật giống với Thạch Sanh

b. Đặc điểm nhân vật

3. Đặc điểm nhân vật
PHT số 2
 

Thạch Sanh

Lí Thông

Hành động

 

 

Tính cách

 

 

Kiểu nhân vật

 

 

b. Đặc điểm nhân vật
 

Thạch Sanh

Hành động

-  Giết trăn tinh cứu giúp dân làng.

- Giết đại bàng cứu công chúa
và con vua thủy tề.
- Dẹp yên quân của 18 nước
chư hầu trong hòa bình, khoan
dung

Lí Thông

- Lừa Thạch Sanh đi canh
 
miếu thờ để thế mạng. Cướp
công giết trăn tinh của Thạch
Sanh
- Lừa Thạch Sanh, lấp miệng
hang, cướp công trạng.

b. Đặc điểm nhân vật
 

Thạch Sanh

Tính cách

- Vô tư, thật thà chất phác.
 
- Dũng cảm, tài giỏi
- Thật thà, nhân ái, yêu hoà
bình.

Kiểu nhân vật

 

Chính diện

Lí Thông

  - Toan tín, tàn nhẫn, vô lương
tâm
- ác, tham lam
- Gian trá, xảo quyệt, toan tính
 

Phản diện

c. Chi tiết tiêu biểu

Nếu sau khi trở về
cung, công chúa không bị
câm thì theo em điều gì
sẽ xảy ra? Từ đó hãy cho
biết tác dụng của chi tiết
này?

Là mô típ quen thuộc
trong truyện cổ tích.

Công chúa
bị câm

Hình thức từ chối kẻ
mạo danh Lý Thông.

Chỉ đến khi nhân vật
Thạch Sanh xuất hiện
thông qua tiếng đàn mới
lên tiếng để vạch mặt kẻ
giả mạo.

Nàng sẽ nói cho nhà vua
toàn bộ sự việc.

Nếu công
chúa không
bị câm

Giảm sự hấp dẫn, kịch tính
của câu chuyện.
Chưa lột tả hết được sự xảo
quyệt của Lý Thông.
Nhân vật Thạch Sanh không
có điều kiện bộc lộ thêm tài
năng, phẩm chất.

d. Yếu tố kì ảo

Liệt kê các con vật
và đồ vật kì ảo xuất hiện
trong truyện? Ý nghĩa
của các chi tiết.

Trăn tinh có nanh vuốt để
săn mồi, sau khi bị Thạch Con trăn tinh
Sanh giết thì hiện nguyên
hình là một con trăn khổng
lồ.
a. Con vật kì
Con đại bàng.
ảo

Đại bàng khổng lồ quắp
công chúa vào hang, hiện
nguyên hình là con yêu tinh
trên núi có nhiều phép lạ.

Hồn ma trăn tinh và đại bàng
hãm hai Thạch Sanh.
-> Sức sống dai dẳng của cái xấu, cái ác nhưng
cuối cùng chúng bại trận dưới tay Thạch Sanhngười địa diện cho chính nghĩa.

Cây đàn thần với tiếng đàn
kì lạ.

b. Đồ vật kì
ảo

Niêu cơm thần.

Giúp Thạch Sanh được giải oan,
vạch mặt được kẻ xấu là Lý
Thông

Cây đàn thần
với tiếng đàn kì
lạ.

Tiếng đàn là biểu trưng của công lý
và công bằng xã hội.

Thể hiện sự hòa ái, khoan dung
của Thạch Sanh.

Niêu cơm thần

Tấm lòng nhân đạo, ưa chuộng hòa
bình của nhân dân ta, ước mơ về
cuộc sống no đủ.

Con vật kì ảo

Yếu tố kì ảo

Đồ vật kì ảo.

-> Các yếu tố kì
ảo mang lại cho
truyện màu sắc
thần kì, đồng
thời thể hiện sự
tư tưởng của
nhân dân: những
người hiền lành,
lương thiện sẽ
luôn nhận được
sự giúp đỡ.

e. Kết thúc truyện

e. Kết thúc truyện
Truyện kết thúc như
thế nào? Qua kết thúc này
nhân dân ta muốn thể hiện
điều gì? Kết thúc này có
phổ biến trong truyện cổ
tích không? Hãy nêu 1 số ví
dụ....

Mẹ con Lý Thông dù
được TS tha mạng nhưng
vẫn bị sét đánh chết. Cách
kết thúc này có ý nghĩa gì?

- Thạch Sanh cưới công
chúa, lên làm vua.

Kết thúc
truyện

Mẹ con LT bị sét đánh
chết.

-> Kết thúc có
hậu thể hiện ước
mơ công lý,
công bằng xã
hội: có công
được thưởng, có
tội bị trừng phạt;
ở hiền gặp lành,
ở ác gặp ác

Về kết cục của mẹ con Lý Thông, ở văn bản do Huỳnh Lý và
Nguyễn Xuân Lân kể có chi tiết: “Mẹ con Lý Thông về đến nửa
đường thì bị Thiên Lôi giáng sấm sét đánh chết rồi bị hóa kiếp
thành bọ hung”. Bản của Anh Động (và nhân dân ở một số vùng
Nam Bộ ) kể: “Lý Thông được tha nhưng y về dọc đường mưa to,
sấm sét đánh tan thây ra từng mảnh, mỗi mảnh hóa thành một con
ễnh ương”. Cho nên bây giờ mỗi khi có mưa to sấm sét, ễnh ương
sợ, kêu lên những tiếng man dã…”. Em có nhận xét gì về những chi
tiết này

1

Sự tích con Thạch Sùng

Nguồn gốc con thạch sùng

2

Trầu cau

Phong tục ăn trầu cau
.

3

Sự tích ông Công ông Táo

Phong tục cúng ông Táo

4

Sự tích hoa mào gà

Nguồn gốc cây hoa mào gà

III. Tổng kết