Khởi động
- Nhận xét sự khác nhau giữa 2 ví dụ sau:
1. Lom khom dưới núi tiều vài chú.
2. Dưới núi vài chú tiều lom khom.
- Trong 2 cách diễn đạt trên em thích cách
diễn đạt nào? Vì sao?

Tiết 78, 79 – Tri thức, thực hành tiếng Việt:

Đảo ngữ,
Câu hỏi tu từ

I. Tri thức tiếng Việt

Đọc tri thức tiếng Việt “Đảo ngữ”, “Câu hỏi tu từ” hoàn thành phiếu
Khía cạnh
Đảo ngữ
Câu hỏi tu từ
- Là biện pháp tu từ thay đổi vị trí - Không nhằm mục đích tìm kiếm
Đặc điểm các thành phần trong cụm từ, trong câu trả lời.
câu.
- Nhấn mạnh ý nghĩa, làm cho sự
Tác dụng diễn đạt thêm sinh động, gợi cảm
và giàu âm hưởng.
Củi một cành khô lạc mấy dòng
Thay đổi vị trí từ “củi” trong “củi
một cành khô” (một cành củi khô)
Ví dụ
có tác dụng nhấn mạnh hình ảnh sự
vật, làm cho diễn đạt thêm gợi cảm,
giàu âm hưởng.

- Nhấn mạnh nội dung người nói,
người viết muốn gửi gắm.
Làm sao có thể rời mẹ mà đến
được?
Sử dụng để nhấn mạnh tình cảm
yêu thương và sự gắn bó của em bé
với mẹ.

Xác định biện pháp tu từ trong các câu thơ dưới đây và cho biết tác
dụng của chúng?
Quê hương là vàng hoa bí
Là hồng tím dậu mồng tơi
Là đỏ đôi bờ dâm bụt
Màu hoa sen trắng tinh khôi
(Bài học đầu cho con - Đỗ Trung Quân)
- Biện pháp đảo ngữ được thể hiện ở sự thay đổi cấu trúc các cụm danh từ
trong ba câu thơ đầu. Các cụm danh từ này đều có sự thay đổi trật tự: các
tính từ chỉ màu sắc (vàng, hồng, tím, đỏ) được đảo lên đứng trước danh từ
trong tâm chỉ sự vật (hóa bí, dậu mùng tơi, bờ râm bụt).
- Tác dụng: Nhấn mạnh màu sắc của các loài hoa thân thuộc với làng quê,
gợi lên vẻ đẹp sống động, rực rỡ tươi đẹp của quê hương. Thể hiện tình
yêu, sự gắn bó thiết tha của nhà thơ với quê hương mình.

Xác định câu hỏi tu từ trong ví dưới đây và cho biết tác dụng?
A: Cậu mở ra xem có thích món quà tớ tặng không? => Câu có mục đích hỏi
=> Là câu hỏi nhưng lại biểu thị sự
B: Món quà này là để tặng cho tớ sao?
ngạc nhiên, thích thú vì nhận được món quà mình yêu thích.

II. Thực hành tiếng Việt

Bài tập 1: Xác định biện pháp tu từ đảo ngữ được sử dụng
trong các trường hợp sau và nêu tác dụng của biện pháp này:
a. Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước.
(Hồ Chí Minh, Lòng yêu nước của nhân dân ta)
b. Đã tan tác những bóng thù hắc ám
Đã sáng lại trời thu tháng Tám
(Tố Hữu, Ta đi tới)

* Biện pháp tu từ đảo ngữ:
a. Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước.
=> thay đổi vị trí của từ “nồng nàn” trong cụm từ “lòng nồng nàn yêu
nước” (Cách nói thông thường “lòng yêu nước nồng nàn”)
b. Đã tan tác những bóng thù hắc ám
Đã sáng lại trời thu tháng Tám
=> thay đổi vị trí thành phần câu: vị ngữ (“đã tan tác, đã sáng lại” đứng
trước chủ ngữ (những bóng thù hắc ám, trời thu tháng Tám).
* Tác dụng:
- Nhấn mạnh hình ảnh,
- Làm cho câu thơ thêm sinh động, gợi cảm và giàu âm hưởng.

Bài 2: Đọc lại bài thơ Nam quốc sơn hà và
trả lời các câu hỏi sau:
a. Xác định câu hỏi tu từ có trong bài thơ này.
b. Nhận xét hiệu quả của câu hỏi tu từ ấy trong
việc thể hiện nội dung của bài thơ.

* Tác dụng:
- Nhấn mạnh hành động ngang tàng, bạo
ngược của giặc ngoại xâm.
- Thể hiện thái độ phản kháng quyết liệt
của người viết.

Câu 3: Câu hỏi dưới đây có phải là câu hỏi tu từ không? Dựa vào
đâu em khẳng định như vây?
Có ai, một buổi sớm mùa thu, ngồi nhìn ra đường phố, thấy những
cô gái làng Vòng gánh cốm đi bán mà không nghe thấy long rộn rã yêu
đương?
(Vũ Bằng - Cốm Vòng)
- Là câu hỏi tu từ.
- Cơ sở xác định: Câu hỏi này không nhằm tìm
kiếm câu trả lời mà để bộc lộ tình cảm thiết tha của
người viết dành cho cốm làng Vòng.

Vận dụng
Viết đoạn văn (Khoảng 4 đến 5 câu) trong đó có ít
nhất 1 câu hỏi tu từ, nêu cảm nhận của em về bài
thơ Qua đèo Ngang. Sau đó, cho biết câu hỏi ấy
có tác dụng gì trong việc thể hiện nội dung của
đoạn văn.

Bảng kiểm đánh giá đoạn văn
Tiêu chí đánh giá

Đ

CĐ

- Cảm nhận của em về bài thơ “Qua Đèo
 
Ngang”

 

- Có ít nhất 01 câu văn có sử dụng câu hỏi
Dùng từ ngữ
 
tu từ.

 

- Hình thức (Viết hoa, lùi đầu dòng đầu,
Hình thức kết thúc bằng dấu ngắt đoạn).
 
- Đúng chính tả, không mắc lỗi diễn đạt.

 

Nội dung

Dung lượng - Trong giới hạn 4 – 5 câu

 

 

Thank
You