BÀI 23
ĐO VÀ VẠCH DẤU
Biết sử dụng dụng cụ đo để đo và kiểm tra kích thước .
Sử sụng được thước, mũi vạch, chấm dấu để vạch dấu trên mặt phẳng .
I - CHUẨN BỊ

- Vật liệu :
+ Các mẫu vật để đo gồm : 1 khối hình hộp, 1 khối hình trụ tròn giữa có lỗ ( bằng gỗ, kim lọai hoặc nhựa cứng ) .
+ Mỗi học sinh chuẩn bị 1 miếng tôn có kích thước 120 x 120mm, dày 0,8 - 1mm .
- Dụng cụ :
+ 1 bộ dụng cụ đo gồm : thước lá, thước cặp, ke vuông và êke .
+ Mỗi nhóm học sinh chuẩn bị 1 mũi vạch, 1 mũi chấm dấu, 1 búa nhỏ .
-�������� Học sinh chuẩn bị trước báo cáo thực hành theo mẫu ở mục III .
II - NỘI DUNG VÀ TRÌNH TỰ THỰC HÀNH

1.���� Thực hành đo kích thước bằng thước lá và thước cặp .
a/ Đo kích thước bằng thước lá
Dùng thước lá đo kích thước của khối hình hộp ( chú ý thao tác đo và đọc trị số ). Kết quả đo được điền vào báo cáo thực hành .
b/ Đo bằng thước cặp
Dùng thước cặp đo kích thước các mẫu vật . Kết quả đo được điền vào báo cáo thực hành.
-������ Kiểm tra vị trí "0" của thước cặp : cho các mỏ của thước cặp tiếp xúc với nhau (h.23.1 ) . Các mỏ phải song song không có khe hở . Vạch "0" của du xích phải trùng với vạch "0" của thang do chính .
-�������� Thao tác đo :
+ Tay trái cầm chi tiết đặt giữa hai mỏ thước (h.23.2a) . Tay phải giữ cán thước, khi đo ngón tay cái của tay phải đẩy khung động di chuyển tới tiếp xúc với bề mặt cần đo, mỏ của thước không bị lệch .
+ Kẹp chặt khung động bằng các ngón cái và ngón trỏ của tay phải, các ngón tay còn lại của tay phải giữ cán thước . Siết chặt vít hãm . Khi đó, tay trái giữ mỏ của cán thước (h.23.2b) .
-         Ñoïc trò soá cuûa thöôùc caëp : khi ñoïc trò soá caàn giöõ thaúng thöôùc ôû tröôùc maët (h.23.2c) .
+ Xem vaïch “0” cuûa du xích truøng hoaëc ôû lieàn sau vaïch thöù bao nhieâu cuûa thöôùc chính thì ñoù laø phaàn chaün cuûa kích thöôùc (neáu vaïch “0” cuûa du xích truøng vôùi moät vaïch treân thöôùc chính thì kích thöôùc cuûa vaät khoâng coù phaàn leû ) .
+ Nhìn tieáp xem vaïch naøo cuûa du xích truøng vôùi moät vaïch baát kyø treân thöôùc chính, nhaân chuùng vôùi ñoä chính xaùc cuûa thöôùc thì ñoù laø phaàn leû cuûa kích thöôùc .
Coäng hai kích thöôùc treân ta ñöôïc keát quaû caàn ño .
Ví duï : Ño baèng thöôùc coù ñoä chính xaùc 0,1mm . Vaïch “0” cuûa du xích vöôït quaù vaïch 39 cuûa thang chia ñoä chính, vaïch thöù 7 cuûa du xích truøng vôùi moät vaïch baát kì cuûa thang chia ñoä chính . Keát quaû ño seõ laø : 39 + 0,1 x 7 = 39,7mm .
2.���� Thực hành vạch dấu trên phẳng .

a/ Lí thuyết
Vạch dấu là xác định ranh giới giữa chi tiết cần gia công với phần lượng dư . Nếu vạch dấu sai, sản phẩm gia công sẽ không đạt yêu cầu, gây lãng phí công và nguyên liệu .
-�������� Dụng cụ vạch dấu gồm : bàn vạch dấu, mũi vạch và chấm dấu (h.23.3) .
Hình 23.3. Dụng cụ vạch dấu
A/ Bàn vạch dấu ; b/ Mũi vạch ; c/ Chấm dấu .
Quy trình lấy dấu :
-�������� Chuẩn bị phôi và dụng cụ cần thiết .
-�������� Bôi vôi hoặc phấn màu lên bề mặt của phôi .
-�������� Dùng dụng cụ đo và mũi vạch để vẽ hình dạng của chi tiết lên phôi .
-�������� Vạch các đường bao của chi tiết hoặc dùng chấm dấu chấm theo đường bao đó (h.23.4 ) .
Hình 23.4. Cách vạch dấu
A/ Thao tác vạch dấu ; b/ Thao tác chấm dấu .
b/ Thực hành vạch dấu ke cửa
-�������� Các bước tiến hành :
Bước 1 . Bôi vôi hoặc phấn màu lên khắp bề mặt tấm tôn .
Bước 2 . Dùng các dụng cụ cần thiết vẽ hình dáng của chiếc ke cửa lên tấm tôn phẳng ( h.23.5 ) theo trình tự sau :
- Dùng ke vuông và mũi vạch, dựng góc vuông xOy ( cạnh góc vuông cáchhai cạnh ngòai của miếng tôn 5mm ) .
- Kẻ đọan thẳng a// Oy, cách Oy một đọan 15mm, kẻ đọan thẳng b // Ox, cách Ox một đọan15mm .
- Lấy OA = OB = 110mm . Từ hai điểm A và B hạ đường vuông góc với đọan thẳng a,b ta được A` , B` , điểm O` là giao điểm của a và b . Giới hạn OAA`O`B`B chính là hình dáng
chiếc ke cửa cần vạch dấu . Ta tiến hành vạch dấu giới hạn trên .
Bước 3 . Dùng chấm dấu chấm tại các
Điểm O , A , A` , O` , B` , B .
2 . Nhận xét và đánh giá bài thực hành

Học sinh tự nhận xét và đánh giá bài thực hành theo hướng dẫn của giáo viên .
Ghi chú . Mỗi học sinh phải nộp 1 sản phẩm vạch dấu và báo cáo thực hành .