Bài 1 – Tiết 11,12

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

Biên soạn và thực hiện: Giáo viên Ninh Thị Loan, THCS cẩm Phúc.

DỌC ĐƯỜNG

XỨ NGHỆ

MỜI CÁC EM NGHE BÀI HÁT; NGƯỜI VỀ THĂM QUÊ.

1, Em cảm nhận được điều gì về chân dung Bác Hồ được
gợi ra từ những lời ca và giai điệu của ca khúc?
2, Chia sẻ những hiểu biết của em về cuộc đời và sự
nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Bài 1 – Tiết 11,12

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

I. Đọc và tìm hiểu chung:
1 Tác giả:
- Tên thật là Bùi Sơn Tùng

- Sinh năm 1928 tại Nghệ An, mất ngày 22 tháng 7 năm
2021 tại Hà Nội.
- Ông tham gia 2 cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ; trực
tiếp chiến đấu trên các chiến trường từ Bắc vào Nam.
- Ông sớm có ý tưởng sưu tầm tìm hiểu những tư liệu về
cuộc đời, gia đình Chủ tịch Hồ Chí Minh để viết sách lưu
lại cho thế hệ sau
- Là nhà văn Việt Nam với nhiều tác phẩm về lãnh tụ Hồ
Chí Minh và các danh nhân cách mạng, văn hóa Việt
Nam,
Tác phẩm tiêu biểu nhất là tiểu thuyết Búp sen xanh viết
về cuộc đời Hồ Chí Minh.

Giới thiệu về nhà văn Sơn Tùng.

Sơn Tùng, tên thật là Bùi Sơn Tùng (1928 – 2021), sinh ra tại Nghệ
An, phải chăng vì thế mà các tác phẩm của ông hầu hết dành trọn
tới vị lãnh tụ vĩ đại của Việt Nam – Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ngoài
ra, ông còn là nhà văn viết về doanh nhân cách mạng, doanh nhân
văn hóa Việt Nam. Các tác phẩm của nhà văn Sơn Tùng có thể kể
đến: Bên khung cửa sổ (1974), Cong người và con đường (1976),
Nguyễn Hữu Tiến (1981), Vườn nắng (1997), Bông sen vàng
(2000)… Dưới ngòi bút điêu luyện, đậm đà được đông đảo độc giả
yêu thích nồng nhiệt, giới nghệ thuật văn chương đánh giá cao, với
những đóng góp cho người, cho đời; ngày 14/07/2011, ông được
Chủ tịch nước phong tặng là Anh hùng Lao động thời kì đổi
mới.

Bài 1 – Tiết 11,12

I. Đọc và tìm hiểu chung
1. Tác giả
2. Tác phẩm

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

- Hoàn cảnh sáng tác:
+ TP được nhà văn sưu tầm tư liệu và thai nghén
suốt hơn 30 năm. Hoàn thành năm 1981
+ Xuất bản lần đầu năm 1982 tại NXB Kim Đồng
- Thể loại: Tiểu thuyết lịch sử
- Ngôi kể: Ngôi 3
Tác dụng: kể khách quan, linh hoạt những sự việc
và kết hợp miêu tả, biểu cảm hợp lí.
- Nội dung: Tp viết về Bác Hồ từ khi còn nhỏ đến
khi ra đi tìm đường cứu nước năm 1911)
Là tác phẩm văn học đầu tiên viết về những năm
tháng tuổi thơ của Bác Hồ.

Bài 1 – Tiết 11,12

I. Đọc và tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc và tóm tắt
* Đọc
* Tóm tắt:

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

* Tóm tắt: Đoạn trích kể:
- Trên đường cùng cha và anh qua địa phận Diễn Châu, cậu bé Côn hỏi cha về ngôi đền
thờ Thục Phán. Cha đã kể cho cậu nghe về câu chuyện Mỵ Châu-Trọng Thuỷ. Nghe
xong cậu cảm kích trước cách vua Thục chém con rồi tự vẫn để giữ trọn chữ tín.
- Quan Phó bảng Sắc còn kể cho con nghe câu chuyện người xưa lí giải về hính dáng
núi Hai Vai, núi Trống Thủng, núi Cờ Rách làm cậu bé Côn thêm thấm thía khát vọng
của cha ông xưa.
- Khi đi qua đền Quả Sơn, cậu bé Côn rất thắc mắc về sự uy nghi của ngôi đền và công
trạng của vị quan được thờ. Ông Sắc đã kể lại cho các con nghe công trạng của Uy
Minh hầu Lí Nhật Quang giúp con biết rõ hơn về vị tướng và hiểu ý nghĩa sâu xa trong
câu vè dân gian bà ngoại từng đọc cho nghe.
- Hai anh em Khiêm, Côn được cha dẫn qua nhiều nơi có phong cảnh đẹp, qua những di
tích lịch sử của Nghệ An rồi qua Hà Tĩnh, thăm mộ cụ Nguyễn Du. Côn tần ngần không
hiểu vì sao người tài thơ văn mà không được lập đền thờ, còn kẻ ăn trộm bị đánh chết
thì lại có miếu thờ thật trang nghiêm…

Bài 1 – Tiết 11,12

I. Đọc và tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc và tóm tắt
* Đọc
* Tóm tắt:
2. Tìm hiểu chung

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

* Một số từ ngữ cần chú ý:
- Các từ ngữ cuối các trang văn
bản.
- Một số danh từ riêng về các
địa danh:

Bài 1 – Tiết 11,12

I. Đọc và tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc và tóm tắt
* Đọc
* Tóm tắt:
2. Tìm hiểu chung
3. Tìm hiểu chi tiết

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

* Bối cảnh: Cảnh vật dọc đường xứ Nghệ
* Nhân vật chính: Quan Phó bảng Sắc và 2 con trai
* Nội dung chính
Văn bản kể lại hành trình quan Phó bảng Sắc dẫn hai
người con trai đi thăm bạn bè họ hàng dọc các tỉnh Nghệ
An, Hà Tĩnh sau khi thi đỗ Phó bảng với cuộc trò
chuyện về thiên nhiên, con người, văn hoá của dải đất
Miền Trung.

Bài 1 – Tiết 11,12

I. Đọc và tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc và tóm tắt
* Đọc
* Tóm tắt:
2. Tìm hiểu chung
3. Tìm hiểu chi tiết

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

a. Anh em Côn và cha trên hành trình dọc đường xứ Nghệ.

Trao đổi nhóm/bàn để hoàn chỉnh phiếu học tập sau:

CHÂN DUNG NHÂN VẬT CÔN VÀ QUAN PHÓ BẢNG
 Chân dung
Quan Phó bảng Sắc
Cậu bé Côn
Lời nói, hành động
 
 
 
Tính cách, phẩm chất  
của nhân vật
 
Nhận
xét
chung

Cách kể
chuyện

 

Tình cảm,
thái độ của
tác giả

 

 

Trao đổi nhóm/bàn để hoàn chỉnh phiếu học tập sau:

Quan phó bảng dẫn hai con đi đâu? Ông kể cho các
con nghe về những chuyện gì? Qua đó, em có nhận xét
gì về cụ phó bảng?

Bài 1 – Tiết 11,12

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

II. Đọc hiểu chi tiết
3. Tìm hiểu chi tiết

a. Anh em Côn và cha trên hành trình dọc đường xứ Nghệ.
*Quan Phó bảng Sắc
+Hành động:
- Dẫn 2 con đi hầu khắp những nơi nổi tiếng về phong cảnh đẹp, về di
tích lịch sử của Nghệ An, Hà Tĩnh.
- Kể cho con nghe những truyền thuyết Mỵ Châu - Trọng Thuỷ; về
công lao của Uy Minh hầu Lí Nhật Quang…
- Lí giải cặn kẽ cho các con về tên núi Trống Thủng, núi Hai Vai, núi
Cờ Rách…
- Giải thích cho Côn những thắc mắc về những nơi 3 cha con đi qua

Bài 1 – Tiết 11,12

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

II. Đọc hiểu chi tiết
3. Tìm hiểu chi tiết

a. Anh em Côn và cha trên hành trình dọc đường xứ Nghệ.

*Quan Phó bảng Sắc.
+ Hành động
+Tính cách:
- Quan Phó bảng Sắc là người am hiểu về thiên nhiên, con người,
những truyền thống văn hoá, lịch sử của quê hương.
- Ông có cách dạy con những đạo lí rất nhẹ nhàng mà sâu sắc: thông
qua những chuyến đi, những câu chuyện về tên đất, tên người, ông để
cho con trực tiếp trải nghiệm và thấm thía những bài học làm người.

a. Anh em Côn và cha trên hành trình dọc đường xứ Nghệ.
*. Cậu bé Côn
+ Suy nghĩ việc làm
- Mong được cha chỉ bảo về sự tích ngôi đền và những ngọn núi…

- Nhận ra sự nham hiểm của vua Triệu, sự mất cảnh giác của cha con
vua Thục Phán và Mỵ Châu; Trân trọng khí tiết của vua Thục khi quyết
không để rơi vào tay giặc
- Cảm phục sự tưởng tượng và ước vọng của người xưa gửi gắm trong
câu chuyện.
- Hiểu ra được, chốn quan trường có người xấu nhưng cũng nhiều vị rất
tốt, có công lớn với nhân dân và được nhân dân ghi nhớ…
- Thắc mắc không hiểu vì sao người học rộng, văn hay như Nguyễn Du
khi chết đi chỉ có nấm mồ nhỏ mà kẻ ăn trộm lại được lập miếu thờ

a. Anh em Côn và cha trên hành trình dọc đường xứ Nghệ.
*. Cậu bé Côn
 + Tính cách, phẩm chất:
- Cậu bé Côn rất ham học hỏi: Vừa đi theo cha và anh, em vừa quan sát, tưởng
tượng về cảnh sắc thiên nhiên, vừa ghi nhớ từng địa điểm và có câu hỏi để hiểu
thấu đáo về lịch sử, văn hoá.
- Côn có những cảm nhận tinh tế, có suy ngẫm và lí giải sâu sắc, thấu đáo trước
những câu chuyện cha kể.
- Côn sớm có ý thức trân trọng truyền thống văn hoá và những đạo lí của con
người.
+ Nhận xét về nhân vật: Đó chính là những biểu hiện của một con người sớm có
lòng yêu nước sâu sắc.

Bài 1 – Tiết 11,12

I. Đọc và tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc và tóm tắt
* Đọc
* Tóm tắt:
2. Tìm hiểu chung
3. Tìm hiểu chi tiết

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

b. Thiên nhiên, con người, văn hoá dọc đường xứ
Nghệ.
- Cảnh thiên nhiên: Thiên nhiên, mây trời đẹp như bức
tranh gấm thêu; dãy núi xa xa rất nhiều hình nhiều vẻ..;
núi non biêng biếc trải tận chân trời xa…; núi Hai Vai,
núi Trống Thủng, núi Cờ Rách..
- Ý nghĩa của cảnh thiên nhiên: Dáng núi non thường
thể hiện khát vọng của con người…
- Vùng đất xứ Nghệ là mảnh đất địa linh nhân kiệt, giàu
truyền thống lịch sử văn hoá, con người giàu khát vọng
xây dựng và bảo vệ quê hương.

Bài 1 – Tiết 11,12

I. Đọc và tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc và tóm tắt
* Đọc
* Tóm tắt:
2. Tìm hiểu chung
3. Tìm hiểu chi tiết

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

b. Thiên nhiên, con người, văn hoá dọc đường xứ Nghệ.

c. Nhận xét chung
* Cách kể chuyện
- Sử dụng ngôi kể thứ 3 để kể linh hoạt dẫn dắt hợp lí, hấp
dẫn.
- Xây dựng nhân vật thông qua ngôn ngữ đối thoại; qua suy
nghĩ và lời nói.
- Sử dụng thủ pháp truyện lồng trong truyện hợp lí.
* Tình cảm, thái độ của tác giả
- Có sự am hiểu về thiên nhiên và con người, văn hoá xứ
Nghệ.
- Hiểu và trân trọng vốn hiểu biết và phẩm chất cao đẹp của
quan Phó bảng.
- Khẳng định, đề cao vẻ đẹp nhân cách của cậu bé Côn.

III. Tổng kết :
1. Nghệ thuật:

2. Nội dung:

Bài 1 – Tiết 11,12

I. Đọc và tìm hiểu chung:
1.Tác giả:
2. Tác phẩm
II. Đọc hiểu chi tiết
1. Đọc và tóm tắt
* Đọc
* Tóm tắt:
2. Tìm hiểu chung
3. Tìm hiểu chi tiết
III. Tổng kết
IV. Luyện tập

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

1. Nghệ thuật
- Sử dụng ngôi kể thứ ba với các tình tiết, diễn biến
hợp lí.
- Xây dựng nhân vật thông qua ngôn ngữ đối thoại,
hành động, suy nghĩ giúp nhân vật hiện lên sinh
động, chân thực, có chiều sâu.
- Kết hợp kể, tả và bộc lộ cảm xúc suy nghĩ  Giúp
câu chuyện hấp dẫn, gửi gắm nhiều thông điệp ý
nghĩa.
2. Nội dung

Bài 1 – Tiết 11,12

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

I. Đọc và tìm hiểu chung:
1. Nghệ thuật
1. Tác giả:
2. Nội dung
2. Tác phẩm
II. Đọc hiểu chi tiết
-Văn bản kể lại hành trình anh em Khiêm, Côn được cha
1. Đọc và tóm tắt
dẫn qua những nơi của Nghệ An, Hà Tĩnh. Qua đó, miều tả
* Đọc
* Tóm tắt:
chân thực chân dung cậu bé Côn với những quan sát tinh
2. Tìm hiểu chung
tế, tâm hồn nhạy cảm và suy nghĩ sâu sắc trước cảnh sắc
3. Tìm hiểu chi tiết
III. Tổng kết
và câu chuyện trong cuộc sống; đồng thời giúp người đọc
IV. Luyện tập

cảm nhận được tình cảm yêu thương, cách dạy đạo lí của
Quan Phó bảng Sắc với con và tấm lòng của ông với quê
hương mình
- Văn bản thể hiện thái độ ngợi ca, trân trọng và biết ơn
của tác giả với những vẻ đẹp và giá trị lịch sử văn hoá của
vùng đất xứ Nghệ nói riêng và của cả dân tộc nói chung.

Bài 1 – Tiết 11,12

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

IV. Luyện tập
Bài tập 1: Chi tiết, hình ảnh nào trong truyện khiến em có cảm xúc nhất? Vì
sao?
Gợi ý:
* Câu nói của cậu bé Côn: "con muốn được cha chỉ bảo chúng con về sự tích
ngôi đền ni, về tên của các hòn núi kia, trông lạ mắt quá".
=> Câu hỏi cho thấy sự ham học hỏi, khát khao muốn được tìm hiểu, khám phá
của cậu bé Côn.
* Các chi tiết miêu tả ngôi đền:
Ngôi đền cổ kính có nhiều tòa từ trên đỉnh núi xuống tận chân núi, sát đường
Thiên lí. Nhìn từ xa, dãy núi có nhiều hình nhiều vẻ.
* Câu chuyện về ngôi đền: ngôi đền gắn với câu chuyện tình sử Mỵ Châu –
Trọng Thủy, với thành Cổ Loa, vua Thục Phán….

Bài 1 – Tiết 11,12

THỰC HÀNH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN “DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ
(Trích “Búp sen xanh” – Sơn Tùng)

IV. Luyện tập
BÀI TẤP 2:
+ Viết đoạn văn 7-10 câu nêu cảm nhận của em về nhân vật Côn trong truyện.
+ Vẽ tranh minh họa một chi tiết/ sự việc trong văn bản..
* Gợi ý: Cảm nghĩ về nhân vật Côn:
- Câu nói của cậu bé Côn: "con muốn được cha chỉ bảo chúng con về sự tích ngôi
đền ni, về tên của các hòn núi kia, trông lạ mắt quá".
=> Câu hỏi cho thấy sự ham học hỏi, khát khao muốn được tìm hiểu, khám phá của
cậu bé Côn.
- Những câu hỏi và sự lí giải về sự kiện lịch sử cho thấy Côn là cậu bé có tâm hồn
lương thiện và suy nghĩ thấu đáo, lo xa về những việc trọng đại.
-  Nhân vật Côn có tính cách ngoan ngoãn, hiếu học.
* Vẽ tranh:Vẽ tranh minh hoạ cho một chi tiết truyện

DỌC ĐƯỜNG XỨ NGHỆ

*Hướng dẫn học bài.
- Tìm đọc “Búp sen xanh” và những tư liệu về tuổi thơ của
Bác
- Chuẩn bị bài mới: Viết bài văn kể lại một sự việc có thật liên
quan đến nhân vật hoặc sự kiện lịch sử.