BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN
SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC
THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT
BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT
ĐỘC

I. Chuẩn bị
+ Dụng cụ:
Kính hiển vi, dầu soi kính.
+ Mẫu vật:
Tiêu bản cố định bộ
nhiễm sắc thể của người bị
hội chứng Down, tài liệu
và hình ảnh về các chất
độc có khả năng gây đột
biến,…

Để nhận biết được sự thay đổi về số lượng nhiễm sắc
thể trong tế bào người, chúng ta phải làm như thế nào?
+ Để nhận biết được sự thay đổi về số lượng nhiễm sắc
thể trong tế bào người, chúng ta phải quan sát tế bào
người dưới kính hiển vi.
 Quan sát tiêu bản cố định tế bào người bình thường
và bất thường là một nội dung của bài thực hành mà
chúng ta sẽ thực hiện trong 2 tiết học này.

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

II. Cách tiến hành
1. Đặt câu hỏi nghiên cứu

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1: Biên bản thảo luận đặt câu hỏi nêu vấn đề
Nhóm thực hiện: …………………………………………………….
Tình
huống
1

2

Nội dung thảo luận
Nội dung vấn đề
Câu hỏi giả định
…
Có thể xác định được số lượng và Bằng cách nào có thể phát hiện
hình thái NST dưới kính hiển vi.
NST dưới kính hiển vi?
…
Có thể xác định được NST đang ở Bằng cách nào có thể xác định
…
được
NST
đang
ở giai đoạn nào
giai đoạn nào của quá trình phân
của quá trình phân bào bằng
bào.
kính hiển vi?

Xác định
vấn đề
được nêu
ra trong
mỗi hiện
tượng thực
tiễn sau
đây và đặt
ra các câu
hỏi nghiên
cứu về hiện
tượng mà
em quan
sát được
vào phiếu
học tập số
1:

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

Xác định vấn
đề được nêu
ra trong mỗi
II. Cách tiến hành
hiện tượng
1. Đặt câu hỏi nghiên cứu
thực tiễn sau
đây và đặt ra
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
các câu hỏi
Biên bản thảo luận đặt câu hỏi nêu vấn đề
nghiên cứu
Nhóm thực hiện: …………………………………………………….
về hiện
tượng mà em
Nội
dung
thảo
luận
Tình
quan sát
huống
được vào
Nội dung vấn đề
Câu hỏi giả định
…
phiếu học tập
Có
thể
xác
định
được
NST
bất
Bằng
cách
nào
có
thể
xác
định
3
thường về số lượng.
được NST bất thường về số lượng số 1:
bằng kính hiển vi?

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

2. Đề xuất giả thuyết và phương án chứng minh giả thuyết
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2: Biên bản thảo luận đề xuất giả thuyết và
phương án chứng minh giả thuyết
Nhóm thực hiện: …………………………………………………….
Tình
huống
1

Nội dung thảo luận
Nội dung giả thuyết
Phương án kiểm chứng giả thuyết
…
Tại kì giữa của quá trình phân Quan sát tiêu bản NST ở kì giữa để
bào, các NST co xoắn cực đại
xác định được số lượng và hình thái
nên có hình thái đặc trưng.
NST.

Đề xuất
các giả
thuyết
giải
thích
cho các
vấn đề
đã nêu
và đề
xuất
phương
án kiểm
chứng
cho mỗi
giả
thuyết
đó.

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

Đề xuất
các giả
thuyết
2. Đề xuất giả thuyết và phương án chứng minh giả thuyết
giải
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2: Biên bản thảo luận đề xuất giả thuyết và
thích
phương án chứng minh giả thuyết
cho các
Nhóm thực hiện: …………………………………………………….
vấn đề
đã nêu
Nội dung thảo luận
Tình
và đề
huống
Nội dung giả thuyết
Phương án kiểm chứng giả thuyết xuất
phương
…
2
Tại kì sau của quá trình phân
Quan sát tiêu bản NST ở kì sau để xác án kiểm
bào, các NST bị kéo về hai cực định được số lượng và hình thái NST. chứng
cho mỗi
nên có hình thái đặc trưng.
giả
thuyết
đó.

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

3. Thiết kế nghiên cứu kiểm chứng giả thuyết

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3: Kết quả quan sát đột biến nhiễm sắc thể
Nhóm thực hiện: ………………………………………………….
Đối
tượng

Tiêu bản
NST ở
người hội
chứng
Down

Bộ nhiễm sắc
thể bình
thường

Bộ nhiễm sắc
thể đột biến

Dạng
đột biến

Hình vẽ minh hoạ

…
… tiêu bản NST ở kì
… giữa để
Tại kì giữa của quá2ntrình
phân
Quan
sát
= 47 (2n + 1; Đột biến
bào,2n
các= NST
cực đại
định
3 nhiễm
sắc xáclệch
bộiđược số lượng và hình thái
46 co xoắn
nên có hình thái đặc
NST.
thể trưng.
số 21)

Đọc các
bước tiến
hành
theo
SGK
trang 44,
thực hiện
quan sát
tiêu bàn
hiển vi tế
bào
người,
thực hiện
phiếu
học tập
số 3.

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

3. Thiết kế nghiên cứu kiểm chứng giả thuyết

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 4: KẾT QUẢ TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN
CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC:
– Lớp: ………………………………. Nhóm: …………………………
– Họ và tên thành viên: ……………………………………………………………
– Loại chất độc: …………………………………………………………………….
Thành
phần
Dioxin

Tác dụng

Cơ chế
gây đột
biến

…

…

Thực trạng
Quan sát
tiêu
bản
NST
ở
kì giữa để
Hậu quả
sử dụng
hiệnthái
nay
xác định được số lượng
và hình
NST.
…
…

nhóm 1
tìm hiểu
về
Dioxin,
hoàn
thành
phiếu
học tập
số 5:

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

3. Thiết kế nghiên cứu kiểm chứng giả thuyết

Nhóm
1 tìm
hiểu về
Thực trạng
Cơ
chế
gây
đột
biến
Dioxin,
Thành
Tác
Hậu quả
sử dụng hiện hoàn
phần
dụng
Dioxin kết hợp với thụ thể AHR,
nay
thành
cặp phức chất này tương tác tiếp
…
…
…
với ARNT và di chuyển
vào nhân
Là hợp
Là tác nhân
Hiện bị…cấm sử phiếu
học tập
tế bào. Tại đây dioxin trong phức gây ra một
chất
độc
dụng.
Dioxin
Quan
sát tiêu bản NST ở kì giữa để
số 5:
chất
tương
tác
với
một
đoạn
gen
nhất mà
loạt
bệnh
đặc hiệu trong chuỗi DNA là xác định được số lượng và hình thái
con
nguy hiểm có
NST.
AHRE, dẫn tới sự phiên mã sai
người
thể dẫn tới tử
lệch của mRNA và gây ra sự tổng
từng biết hợp của nhiều gen và enzyme
vong, gây dị
đến
tật thai nhi,
khác nhau.
động vật,...
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5: KẾT QUẢ TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN
CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC:

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

3. Thiết kế nghiên cứu kiểm chứng giả thuyết

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5: KẾT QUẢ TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN
CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC:
Thành
phần

Tác
dụng

Cơ chế gây đột biến

Thực trạng
Hậu quả

sử dụng hiện
nay

… còn
Trừ…cỏ Hoạt chất 2.4 D…được tổng hợp 2,4-D là…tác
Hiện vẫn
nhân
ung
sử để
dụng
Thuốc hậu nảy từ các auxin (hormone kích
Quan sát
tiêugây
bản
NST ởđược
kì giữa
diệt mầm
thư,
độtsố
biến,
dưới
sự kiểm
thích tăng trưởng) nên khixác
sử định
được
lượng
và
hình
thái
cỏ
quái thai, độc soát của nhà
dụng
ở
hàm
lượng
cao
sẽ
NST.
2,4D
khiến các tế bào phân chia liên thần kinh, ức nước.
chế miễn dịch,
tục có thể dẫn tới ung thư.
độc tế bào và
độc gan.

Nhóm
2 tìm
hiểu về
Thuốc
diệt cỏ
2,4D
, hoàn
thành
phiếu
học tập
số 5:

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

3. Thiết kế nghiên cứu kiểm chứng giả thuyết

Nhóm
3 tìm
hiểu về
Hậu quả
Thực trạng sử dụng
Cơ chế gây đột biến
thuốc
hiện nay
Gây rối loạn thần
trừ sâu
Trong cơ thể người, DDT kinh ngoại biên,
Từ năm 1970,
tồn tại rất lâu trong mô làm tê liệt bộ phận chính phủ Thuỵ DDT,
…
…
… thức hoàn
mỡ, trong tuyến
sữa
Điển
chính
hoặc toàn bộ hệ
thành
ra
điều
luật
của phụ nữ mang thai
thần kinh.
Gâybản
rốiNST ở kì giữa để
Quan
sát tiêu
phiếu
không được sử
và cho con bú. Ở một số loạn hoocmôn ở
xác định được số lượng
và hình
thái
học tập
dụng
DDT. Hoa
loài chim (như hồng
người và động vật,
NST.
số 5:
Kỳ đã cấm sử
hạc), DDT ngăn cản sự
và nhất là tác nhân
dụng DDT từ
hình thành vỏ trứng,
gây đột biến, gây
năm 1972, sau
nên trứng vỡ trước khi ung thư rất nguy
đó là rất nhiều
chim con nở.
hiểm.
nước khác

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5: KẾT QUẢ TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN
CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC:
Thành
phần

Tác
dụng

Diệt…
Thuốc nhiều
trừ
loại
sâu
côn
DDT trùng
gây hại.

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

3. Thiết kế nghiên cứu kiểm chứng giả thuyết

Nhóm 4
tìm hiểu
về
thuốc
Hậu
Thực trạng
tẩy
Cơ
chế
gây
đột
biến
quả
sử dụng hiện
Thành
Tác
nay
giun
phần
dụng
Dipterex ức chế hoạt động của enzyme
Dipterex,
cholinesterase trong cơ thể. Enzyme
hoàn
này thường tham gia
…
… vào quá trình
…
…
thành
Diệt nấm,
truyền tín hiệu tại các nơi giao tiếp
phiếu học
sát tiêu bản NST ở kì giữa để
Thuốc giáp xác, giữa tế bào thần kinh vàQuan
cơ bắp. Khi
tập số 5:
tẩy giun sán
xác định được số lượng và hình thái
độ của
giun cho hiệu enzyme này bị ức chế, nồng
NST.
acetylcholine tăng lên, gây ra các triệu
Dipterex
quả cao.
chứng như co giật và mất điều khiển
của cơ bắp.
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5: KẾT QUẢ TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN
CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC:

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

3. Thiết kế nghiên cứu kiểm chứng giả thuyết

Nhóm
4
tìm
hiểu
về
Hậu quả
Thực
trạng
sử
dụng
hiện
nay
Cơ chế
thuốc
Tác
gây đột
tẩy
dụng
biến Dipterex rất độc đối với thủy
Bị cấm sử dụng theo
giun
sinh vật. Sau khi hóa chất tiếp
Quyết định số
Diptere,
xúc qua da trong
…
…
… vài phút hay
…
07/2005/QĐ-bộ thủy sản hoàn
kéo dài trong vài giờ, thuốc sẽ
ngày
24NST
tháng
2giữa
nămđể
2005 thành
Quan
sát
tiêu
bản
ở
kì
thấm qua da, đi vào máu và
phiếu
xác thần
định được số lượng và hình thái
tác động đến chức năng
học tập
NST.
kinh do ức chế enzyme
số 5:
cholinesterase. Bên cạnh đó,

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5: KẾT QUẢ TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN
CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC:
Thành
phần

Thuốc
tẩy
giun

Dipterex

hóa chất này còn gây độc mãn
tính đối với người sử dụng.

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC

4. Thảo luận

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 5: Biên bản thảo luận kết quả phân tích dữ liệu và
kết luận vấn đề nghiên cứu:
Nhóm thực hiện: …………………………………………………………………….
Nội dung nghiên cứu: ……………………………………..………………………..
Bị cấm sử dụng theo
Nội
dung
Đánh
giá
STT
số luận
giả thuyết
giả thuyết Quyết định Kết
07/2005/QĐ-BTS
…
… ngày 24
Có thể quan sát
1 Tại kì giữa của quá trình phân
tháng
2NST
năm
2005
Quan
sát
tiêu
bản
ở
kì
giữa để
NST ở kì giữa.
bào, các NST co xoắn cực đại nên Giả thuyết đúng
xác định được số lượng và hình thái
có hình thái đặc trưng.
NST.
…
Có thể quan sát
Tại kì sau của quá trình phân
2
NST ở kì sau.
… về hai
… đúng
Giả thuyết
bào, các NST bị kéo
cực nên có hình thái đặc
trưng.

Mô tả
kết quả
quan sát
được và
đưa ra
kết luận
giả
thuyết
đúng/
  và
sai,
hoàn
thành
 
Phiếu
học tập
số 5, kết
luận vấn
 
đề
nghiên
cứu.

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC
5. Báo cáo kết quả thực hành
* BÁO CÁO KẾT QUẢ THỰC HÀNH QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC
THỂ; TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC
Thứ …………..Ngày ……………….Tháng…………Năm ……….

Nhóm………..: Lớp 12a….
Họ và tên thành viên:……………………………………………
A. Mục đích thực hiện nghiên cứu:
Thực hành, quan sát được đột biến NST trên tiêu bản cố định
và tạm thời; tìm hiểu được tác hại gây đột biến ở người của một
số chất độc (dioxin, thuốc diệt cỏ 2,4D,...).
B. Kết quả và giải thích
a. Điền kết quả quan sát bộ nhiễm sắc thể (hình thái, số lượng)
trên tiêu bản cố định vào bảng sau:

HS báo
cáo kết
quả thực
hành
theo
bảng
mẫu

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC
5. Báo cáo kết quả thực hành
a. Điền kết quả quan sát bộ nhiễm sắc thể (hình thái, số lượng) trên
tiêu bản cố định vào bảng sau:

HS báo
cáo kết
quả thực
hành theo
bảng mẫu

Bảng 1: Kết quả quan sát đột biến nhiễm sắc thể

Bộ nhiễm sắc
Đối tượng thể bình
thường
Tiêu bản
NST ở
Người

2n = 46

Bộ nhiễm sắc
thể
đột biến
2n = 47 (2n + 1,
3 nhiễm sắc thể
số 21)

Dạng
đột biến
Đột biến
lệch bội

Hình vẽ minh hoạ
 
 

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC
5. Báo cáo kết quả thực hành
b. Cho biết tác hại của một số loại hóa chất (thuốc trừ sâu, thuốc
diệt cỏ,…) đối với con người. Đề xuất một số biện pháp phòng
chống sự tác động của các chất độc gây đột biến đến con
người.
+ Tác hại của một số loại hóa chất đối với con người:
Gây ảnh hưởng nặng nề tới sức khỏe và để lại di chứng lâu dài,
nghiêm trọng có thể dẫn tới ung thư, đột biến hoặc tử vong.
+ Một số biện pháp phòng chống sự tác động của các chất độc
gây đột biến đến con người:
- Đưa các loại chất độc có thể gây đột biến vào danh sách cấm
sử dụng và kiểm soát chặt chẽ.
- Tuyên tuyền về tác hại của các chất độc.

HS báo
cáo kết
quả thực
hành theo
bảng mẫu

BÀI 6. THỰC HÀNH: QUAN SÁT ĐỘT BIẾN NHIỄM SẮC THỂ;
TÌM HIỂU TÁC HẠI GÂY ĐỘT BIẾN CỦA MỘT SỐ CHẤT ĐỘC
b. Cho biết tác hại của một số loại hóa chất (thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ,
…) đối với con người. Đề xuất một số biện pháp phòng chống sự tác
động của các chất độc gây đột biến đến con người.
- Nếu bắt buộc phải sử dụng trong một số trường hợp, phải tuân thủ
nghiêm ngặt các quy tắc an toàn, mặc đồ bảo hộ cẩn thận.
- Sau khi sử dụng chất độc, nếu thấy cơ thể có dấu hiệu bất thường, lập
tức đến trung tâm y tế gần nhất.
- Nghiêm túc chấp hành hướng dẫn của nhà nước về các loại chất độc.
- Thường xuyên kiểm tra sức khỏe tổng quát, tầm soát ung thư định kì.
C. Kết luận
+ Có thể quan sát được hình thái và số lượng NST một cách rõ ràng ở kì
giữa và kì sau bằng kính hiển vi.
+ Các chất độc có khả năng gây đột biến đều gây hại rất lớn tới sức
khỏe con người.
+ Phần lớn các đột biến NST là có hại.

HS báo
cáo kết
quả thực
hành theo
bảng mẫu