BÀI 2:

THỰC HÀNH
TIẾNG VIỆT

AI NHANH HƠN???
Chơi trò chơi
https://
wayground.com/join?gc=6464010
6

Nối 2 cột để có khái niệm đúng?
Biện pháp tu từ

Khái niệm
A. Gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật,… bằng

 1. So sánh

những từ ngữ vốn được dùng để gọi, tả con
người.

2. Nhân hóa

B. Sử dụng từ ngữ đối lập, trái ngược nhau.
 

 3. Điệp ngữ
4. Đối lập

C. Gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm này bằng

 

tên sự vật, hiện tượng khái niệm khác có nét

 

tương đồng với nó.

 

D. Đối chiếu sự vật, hiện tượng này với sự vật,

(tương phản)  
 

hiện tượng khác có nét tương đồng.

Biện pháp tu từ
 1. So sánh
2. Nhân hóa
 3. Điệp ngữ
4. Đối lập
(tương phản)
5. Ẩn dụ

Khái niệm
Đối chiếu sự vật, hiện tượng này với sự vật, hiện tượng
khác có nét tương đồng.
Gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật,… bằng những từ ngữ
vốn được dùng để gọi, tả con người.
Lặp lại từ ngữ hay câu nhằm làm nổi bật ý, gây cảm xúc
mạnh.
Sử dụng từ ngữ đối lập, trái ngược nhau.
Gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm này bằng tên sự vật,

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
Câu hỏi thảo luận (Vòng chuyên gia): 4 phút cá nhân, 4 phút thảo luận
Tìm và nêu tác dụng của biện pháp tu từ (tác dụng diễn đạt, tác dụng biểu thị
nội dung, tác dụng thể hiện tình cảm của tác giả)?
Nhóm 1A, 1B: Bài 1,2; Nhóm 2A, 2B: Bài 3,4.
Bài 1. (Biện pháp đối lập)
Lưng mẹ còng rồi
Cau thì vẫn thẳng
Cau-ngọn xanh rờn
Mẹ-đầu bạc trắng
Cau ngày càng cao
Mẹ ngày một thấp
Cau gần với giời
Mẹ thì gần đất!

Bài 2.
(Biện pháp so sánh)
Một miếng cau khô
Khô gầy như mẹ
Con nâng trên tay
Không cầm được lệ

Bài 3. (Câu hỏi tu từ)
Ngẩng hỏi giời vậy
- Sao mẹ ta già?
Không một lời đáp
Mây bay về xa.
Bài 4. (Câu hỏi tu từ)
Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?

THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
Câu hỏi thảo luận (Vòng chia sẻ)
- Tạo nhóm mới trong từng dãy A, B (các em số 1 tạo
thành nhóm I mới, số 2 tạo thành nhóm II mới).
- 4 phút: Chia sẻ kết quả thảo luận ở vòng chuyên gia.
- 3 phút: Hoàn thành câu hỏi nhận xét chung:
Nhận xét chung về tác dụng của các biện pháp tu từ?

Câu hỏi thảo luận (Vòng chuyên gia):
Tìm và nêu tác dụng của biện pháp tu từ (tác dụng diễn đạt, tác dụng
biểu thị nội dung, tác dụng thể hiện tình cảm của tác giả)?
Bài 1. (Biện pháp đối lập)
Lưng mẹ còng rồi
Cau thì vẫn thẳng
Cau-ngọn xanh rờn
Mẹ-đầu bạc trắng
Cau ngày càng cao
Mẹ ngày một thấp
Cau gần với giời
Mẹ thì gần đất!

- Biện pháp đối lập:
+ Lưng mẹ còng – cau vẫn thẳng.
+ Cau xanh rờn – Đầu mẹ bạc trắng.
+ Cau càng cao – Mẹ càng thấp.
+ Cau gần trời – Mẹ gần đất.
- Tác dụng:
+ Làm cho lời thơ hay, sinh động hơn.
+ Nhấn mạnh: Dấu vết thời gian trên dáng hình
của mẹ.
+ Thể hiện tình cảm của nhà thơ: yêu mẹ,
thương mẹ ngày càng già yếu.

Câu hỏi thảo luận (Vòng chuyên gia):
Tìm và nêu tác dụng của biện pháp tu từ (tác dụng diễn đạt, tác dụng
biểu thị nội dung, tác dụng thể hiện tình cảm của tác giả)?
Bài 2.
(Biện pháp so sánh)
Một miếng cau khô
Khô gầy như mẹ
Con nâng trên tay
Không cầm được lệ

- Biện pháp so sánh:
+ Miếng cau khô gầy như mẹ.
- Tác dụng:
+ Làm cho lời thơ hay, sinh động hơn.
+ Nhấn mạnh sự gầy gò, già yếu của mẹ.
+ Thể hiện tình cảm của nhà thơ: xót xa
trước sự già nua của mẹ.

Câu hỏi thảo luận (Vòng chuyên gia):
Tìm và nêu tác dụng của biện pháp tu từ (tác dụng diễn đạt, tác dụng
biểu thị nội dung, tác dụng thể hiện tình cảm của tác giả)?
Bài 3. (Câu hỏi tu từ)
Ngẩng hỏi giời vậy
- Sao mẹ ta già?
Không một lời đáp
Mây bay về xa.

- Câu hỏi tu từ:
+ Sao mẹ ta già?
- Tác dụng:
+ Làm cho lời thơ hay, sinh động hơn.
+ Khẳng định tuổi già của mẹ.
+ Thể hiện tình cảm của nhà thơ: thương
mẹ tuổi cao, sức yếu.

Câu hỏi thảo luận (Vòng chuyên gia):
Tìm và nêu tác dụng của biện pháp tu từ (tác dụng diễn đạt, tác dụng
biểu thị nội dung, tác dụng thể hiện tình cảm của tác giả)?

Bài 4. (Câu hỏi tu từ)
Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?

- Câu hỏi tu từ:
+ Hồn ở đâu bây giờ?
- Tác dụng:
+ Làm cho lời thơ hay, sinh động hơn.
+ Thể hiện tình cảm của nhà thơ: tiếc nuối
một nét đẹp văn hóa dân tộc đã bị phai tàn.

Câu hỏi thảo luận (Vòng chia sẻ):

Nhận xét chung về tác dụng của các biện pháp tu từ?
* Các biện pháp tu từ có một số tác dụng:
- Tác dụng với sự diễn đạt: Lời thơ hay và giàu sức biểu cảm hơn.
- Tác dụng biểu thị nội dung: Nhấn mạnh nội dung được thể hiện.
- Tác dụng thể hiện tình cảm của tác giả.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Bài tập: Nêu tác dụng của biện pháp tu từ trong
3 đoạn thơ mà em thích.
(Ngoài các đoạn thơ đã làm trong sgk).