THỬ TÀI HIỂU BIẾT

HƯỚNG DẪN

-- Học sinh nghe câu hỏi, lựa chỌn
và có đáp án nhanh nhất giơ tay
xin trả lời. Nếu trả lời đúng 1 câu
được 7 điểm, 2 câu được 8 điểm, 3
câu được 9 điểm, 4 - 5 câu được 10
điểm.

Các biện pháp tu từ trong tiếng Việt
được chia theo những cấp độ nào?
Tu từ ngữ âm, văn bản
Tu từ từ ngữ âm, từ vựng, cú pháp
Tu từ từ vựng, cú pháp

So sánh, ẩn dụ, nhân hóa
là những biện pháp tu từ gì?

Tu từ từ vựng  
Tu từ cú pháp
Tu từ ngữ âm

Điệp vần, điệp thanh
là những biện pháp tu từ gì?
Tu từ cú pháp
Tu từ ngữ âm
Tu từ từ vựng

Lặp cú pháp, đảo ngữ, chêm xen,
im lặng, đối là những biện pháp
tu từ gì?

Tu từ từ vựng
Tu từ cú pháp
Tu từ ngữ âm

Khi phân tích một đoạn hay một văn bản
nghệ thuật cần phát hiện được các biện pháp
tu từ, nhưng quan trọng hơn là chỉ ra được
điều gì?
Chỉ ra tên biện pháp tu từ
Chỉ ra vai trò của biện pháp tu từ
Phân tích được tác dụng của biện
pháp tu từ đó trong việc thể hiện ND,
tư tưởng của văn bản

Bài 6 KNTT – Phần 2
THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT

Biện pháp tu từ lặp cấu trúc,
biện pháp tu từ đối

NHẬN BIẾT - PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1:
NHIỆM
NỘI DUNG TÌM HIỂU
VỤ
1.  

2.  

HS đọc phần kiến thức
nhận biết tác dụng về biện
pháp tu từ lặp cấu trúc
trong SGK tr 20 và tìm
thêm 2 ví dụ ngoài SGK và
nhận xét về đặc điểm,
chức năng của biện pháp
tu từ này
HS đọc phần kiến thức
nhận biết tác dụng về biện
pháp tu từ đối trong SGK
tr 20 và tìm thêm 2 ví dụ
ngoài SGK và nhận xét về
đặc điểm, chức năng của

NỘI
DUNG
TRẢ LỜI

TRÌNH
BÀY SẢN
PHẨM

HS
nhận
biết và tìm
hiểu, nhận
xét

 Trên

HS
nhận
biết và tìm
hiểu, nhận
xét

 Trên

lớp
(Theo
nhóm)

lớp
(Theo
nhóm)

1. Biện pháp tu từ lặp cấu trúc cú pháp
- Là biện pháp lặp đi lặp lại một cấu trúc cú pháp, trong đó có láy đi
láy lại một số từ ngữ nhất định và cùng diễn đạt một nội dung chủ đề
- Biện pháp tu từ lặp cấu trúc cú pháp là cách vận dụng sáng tạo
những quy tắc kết hợp các thành phần trong câu và cách sắp xếp đặt
câu nhằm biểu đạt tư tưởng, nhận thức, tình cảm có hiệu quả cao hơn,
lời văn hay hơn đẹp hơn.
=> Biện pháp tu từ lặp cấu trúc được sử dụng phổ biến trong văn bản
văn học, nhất là trong thơ. Biện pháp tu từ này tạo nên ấn tượng đặc
biệt về nhịp điệu của đoạn thơ, đoạn văn và làm nổi bật nội dung mà
tác giả muốn nhấn mạnh. Phép lặp cú pháp thường có sự phối hợp với
phép điệp từ và phép đối
 
 

2. Biện pháp tu từ đối
- Là cách sử dụng từ ngữ, hình ảnh, các thành phần câu, vế câu song
song, cân đối trong lời nói nhằm tạo hiệu quả diễn đạt: nhấn mạnh,
gợi liên tưởng, gợi hình ảnh sinh động, tạo nhịp điệu cho lời nói
- Biện pháp tu từ đối được sử dụng phổ biến trong văn bản văn học,
có tác dụng tạo nên vẻ đẹp cân xứng, hài hòa cho lời thơ, câu văn
*Ví dụ 1 : - Đối trong một cụm từ hoặc đối giữa 2 vế câu hoặc đối
trong một cặp câu – SGK tr21
*Ví dụ 2: Son phấn có thần chôn vẫn hận
Văn chương vô mệnh đốt còn vương
( ĐTTK – Nguyễn Du)
=> Đối tương hỗ, bổ sung ý cho nhau

LUYỆN TẬP – THỰC HÀNH
BT1a. Xác định và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ lặp cấu trúc
cú pháp trong đoạn thơ:
Buồn trông cửa bể chiều hôm,
Thuyền ai thấp thoáng cánh buồm xa xa?
Buồn trông ngọn nước mới sa,
Hoa trôi man mác, biết là về đâu?
Buồn trông nội cỏ rầu rầu,
Chân mây mặt đất một màu xanh xanh.
Buồn trông gió cuốn mặt duềnh
Ầm ầm tiếng sóng kêu quanh ghế ngồi
Cấu trúc được lặp lại trong các cụm từ “Buồn trông” và các dòng 6
tiếng
Tác dụng: Nhấn mạnh nỗi buồn triền miên, chồng chất trong tâm
hồn nhân vật trữ tình và bao trùm cả đất trời, sông nước, ngoái về
chiều nào của không gian cũng chỉ thấy mênh mông, hoang vắng, ảm
đạm, u buồn…
 

* BT1b. Xác định và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ lặp cấu
trúc cú pháp trong đoạn thơ:
Khi tỉnh rượu lúc tàn canh,
Nghĩ mình mình lại thương mình xót xa
Khi sao phong gấm rủ là,
Giờ sao tan tác như hoa giữa đường.
Mặt sao dày gió dạn sương,
Thân sao bướm chán ong chường bấy thân?
=>Biện pháp tu từ lặp cấu trúc ở các cụm từ: Khi/ Khi sao/ Giờ sao/
Mặt sao/ Thân sao
=> Tác dụng: Nhấn mạnh sự tương phản giữa quá khứ êm đềm,
hạnh phúc và hiện tại phũ phàng, nghiệt ngã ; đồng thời thể hiện
cảm giác bàng hoàng, đau đớn, nhục nhã của Thúy Kiều khi rơi vào
lầu xanh lần thứ 2
 

*BT1c. Xác định và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ lặp cấu
trúc cú pháp trong đoạn thơ:
Đã cho lấy chữ hồng nhan
Làm cho cho hại cho tàn cho cân!
Đã đày vào kiếp phong trần,
Sao cho sỉ nhục một lần mứi thôi
=>Biện pháp tu từ lặp cấu trúc ở các cụm từ: Đã cho/ Làm cho/ cho
hại/ cho tàn/ cho cân/ Sao cho
=> Tác dụng: tạo nhịp điệu, giọng điệu day dứt, đay nghiến; thể hiện
nỗi cay đắng, sự bất bình, phẫn uất trước số phận oan trái, chồng chất
đau khổ, bất hạnh của Thúy Kiều và trước thân phận con người
 

*BT 2a. Xác định và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đối trong
đoạn thơ:
Bóng hồng nhác thấy nẻo xa,
Xuân lan thu cúc mặn mà cả hai.
Người quốc sắc, kẻ thiên tài,
Tình trong như đã mặt ngoài còn e.
Chập chờn cơn tỉnh cơn mê,
Rốn ngồi chẳng tiện, dứt về chỉn khôn.
Bóng tà như giục cơn buồn,
Khách đà lên ngựa người còn ghé theo.
Dưới cầu nước chảy trong veo,
Bên cầu tơ liễu bóng chiều thướt tha.

*BT 2a. HS xác định và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đối
trong đoạn thơ
- Đối trong một cụm từ hoặc một vế câu: Xuân lan thu cúc mặn mà cả
hai; Người quốc sắc, kẻ thiên tài/ Tình trong như đã mặt ngoài còn e; Rốn
ngồi chẳng tiện dứt về chỉn khôn; Khách đà lên ngựa người còn ghé theo
- Đối trong một cặp câu: Dưới dòng nước chảy trong veo/ Bên cầu tơ liễu
bóng chiều thướt tha
=> Phân tích tác dụng:
+ Câu “Xuân lan thu cúc mặn mà cả hai” ca ngợi vẻ đẹp của cả hai chị
em Thúy Kiều, Thúy Vân. Mỗi người một vẻ nhưng đều có một cốt cách
thanh nhã, kiều diễm
+ Các câu “ Người quốc sắc kẻ thiên tài/ Tình trong như đã mặt ngoài còn
e”: nhấn mạnh sự tương xứng và miêu tả khoảnh khắc tình yêu chớm
nở giữa Thúy Kiều và Kim Trọng

*BT 2a ( tiếp theo):
+ Các câu: “Rốn ngồi chẳng tiện dứt về chỉn khôn; Khách đà lên
ngựa người còn ghé theo”: diễn tả tâm trạng bối rối, lưu luyến
khi phải chia tay
+ Cặp câu: “ Dưới dòng nước chảy trong veo,/Bên cầu tơ liễu
bóng chiều thiết tha” diễn tả vẻ đẹp hài hòa, hữu tình của cảnh
sắc thiên nhiên như đồng cảm với tình yêu của cặp tài tử giai
nhân TK – KT

*BT 2b. Xác định và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đối trong
các đoạn thơ:
Một mình nương ngọn đèn khuya,
Áo dầm giọt lệ tóc se mái sầu:
“Phận dầu dầu vậy cũng dầu,
Xót lòng đeo đẳng bấy lâu một lời!
Công trình kể biết mấy mươi,
Vì ta khăng khít cho người dở dang.”
HS xác định và phân tích tác dụng biện pháp tu từ đối ở các câu:
“ Áo dầm giọt lệ, tóc se mái sầu”
“ Vì ta khăng khít cho người dở dang”…
=> Phân tích tác dụng: Nhấn mạnh nỗi đau khổ, day dứt, mặc cảm, có
lỗi của Thúy kiều khi nghĩ về Kim Trọng và mối tình dang dở

*BT 2c. Xác định và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ đối trong
các đoạn thơ:
Người về chiếc bóng năm canh,
Kẻ đi muôn dặm một mình xa xôi.
Vầng trăng ai xẻ làm đôi,
Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường!
HS xác định và phân tích tác dụng biện pháp tu từ đối trong cặp câu:
“ Người về chiếc bóng năm canh/ Kẻ đi muôn dặm một mình xa xôi”
=> đối trong vế câu: “Nửa in gối chiếc/ nửa soi dặm trường”
=> Phân tích tác dụng: Nhấn mạnh sự tương đồng trong tâm trạng cô
đơn, lưu luyến, nhớ nhung, khắc khoải của Thúc Sinh và Thúy Kiều khi
phải xa cách, chia li

*VẬN DỤNG – MỞ RỘNG :
Vì sao trong câu đối, phép lặt cú pháp (phối hợp với phép đối) được
sử dụng thường xuyên và phát huy được tác dụng thẩm mĩ? Hãy
làm sáng tỏ điều đó qua những câu đối sau:
Thiếp từ thuở lá thắm xe duyên, khi vận tía, lúc cơn đen, điều dại
điều khôn, nhờ bố đỏ,
Chàng ở dưới suối vàng nghĩ lại, vợ má hồng, con răng trắng, tím
gan tím ruột với trời xanh.
( Nguyễn Khuyến – Khóc chồng)

Gợi ý:
- Trong câu đối, phép lặp cú pháp được sử dụng thường xuyên
cùng với phép đối. Điều đó là do trong câu đối, không phải chỉ có
sự đối chọi về từ, về tiếng mà còn có cả sự đối chọi về nhịp điệu, về
kết cấu ngữ pháp giữa các vế: Các vế đối phải được tổ chức theo
cùng một kiểu câu, có các thành phần ngữ pháp giống nhau
- Đôi câu đối của Nguyễn Khuyến không chỉ có sự đói chọi của các
từ ngữ chỉ màu sắc, mà còn tương xứng về kết cấu ngữ pháp: C –
trạng ngữ - hai bổ ngữ chỉ hoàn cảnh – hai đề ngữ - V