Tiết 84- THUYẾT MINH VỀ MỘT DANH LAM THẮNG
CẢNH

Môn: Ngữ văn 8

01
MỤC
TIÊU

02

03

Kiến thức:
- Đặc điểm, cách làm bài văn thuyết minh về
một danh lam thắng cảnh
Kĩ năng:
- Quan sát, đọc tài liệu, tra cứu, thu thập, ghi chép
những tri thức khách quan về đối tượng để sử dụng
trong bài văn thuyết minh về danh lam thắng cảnh
- Tạo lập một văn bản thuyết minh hoàn chỉnh

Thái độ:
- Yêu thích, say mê khám phá các cảnh đẹp
- Bồi đắp tình yêu quê hương đất nước

I. GIỚI THIỆU VỀ MỘT DANH LAM THẮNG CẢNH
Văn bản “Hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn” (SGK Trang 33,34)

I. GIỚI THIỆU VỀ MỘT DANH LAM THẮNG CẢNH

Văn bản “Hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn” (SGK Trang 33,34)

1. Nội dung và phương pháp
thuyết minh:

Đoạn 1:
Nếu tính từ khi hồ Hoàn Kiếm còn là một đoạn của dòng
cũ sông Hồng để lại, sau khi sông chuyển dòng thì tới nay hồ đã
có đến vài nghìn tuổi. Nhưng cái tên Hoàn Kiếm thì mới có từ
năm thế kỉ nay. Trước đó, hồ có tên là Lục Thủy vì nước hồ bốn
mùa xanh ngắt. Tới thế kỉ XV có tên Hoàn Kiếm do Lê Lợi trả
gươm. Truyện kể rằng khi Lê Lợi còn ở Lam Sơn có bắt được
một thanh gươm. Gươm ấy luôn ở bên ông trong suốt mười năm
chinh chiến. Khi dẹp xong giặc Minh, vua Lê về Thăng Long,
một hôm ngự thuyền dạo chơi trên hồ Lục Thủy, bỗng có con rùa
nổi lên, ông rút gươm ra trỏ thì rùa liền đớp ngay thanh gươm mà
lặn xuống. Như vậy là vua trả gươm cho trời. Vì vậy, hồ có tên là
Hoàn Kiếm, gọi nôm na là Hồ Gươm. Sau thủy quân dùng hồ
làm nơi luyện tập nên có thêm tên là hồ Thủy Quân.

Nguồn gốc
hình
thành, lịch
sử các tên
gọi
Phương
pháp: nêu
định
nghĩa,
giải thích,
liệt kê

Đoạn 2:

Theo truyền thuyết thì đời Lê Thánh Tông (nửa sau thế kỉ XV) chỗ
nay là gò Tháp Rùa từng là Điếu Đài tức là nơi vua đến ngồi câu cá. Đến đời
Vĩnh Hựu, chúa Trịnh Giang lập cung Khánh Thụy ở đảo Ngọc làm nơi hóng
gió ngày hè. Đầu thế kỉ XIX, một ngôi chùa được dựng lên trên nền cung
Khánh Thụy cũ và có tên là chùa Ngọc Sơn. Ít lâu sau, nơi đây không thờ
Phật nữa mà thờ thánh Văn Xương (chủ về văn chương, khoa cử) và Đức
Thánh Trần (tức anh hùng Trần Quốc Tuấn, do vậy được đổi gọi là đền Ngọc
Sơn. Năm 1864, Nguyễn Văn Siêu, nhà văn hóa lớn của Hà Nội thời đó, đã
đứng ra sửa sang lại toàn cảnh. Trên gò Ngọc Bội, ông xây một ngọn tháp
hình bút lông, thân tháp có tạc ba chữ Tả thanh thiên (có nghĩa là viết lên trời
xanh). Đó là Tháp Bút. Đi qua Tháp Bút tới một cửa cuốn gọi là Đài Nghiên
vì trên có đặt một cái nghiên mực bằng đá. Qua Đài Nghiên đến cầu Thê
Húc (có nghĩa là nơi ánh mặt trời đậu lại). Cầu dẫn đến cổng đền Ngọc Sơn.
Đền có ba nếp, nếp ngoài là Bái Đường, nếp giữa là nơi thờ Văn Xương và
nếp sau thờ Trần Hưng Đạo. Trước mặt bái đường là Trấn Ba Đình (đình
chắn sóng). Nhìn thẳng về hướng Nam là Tháp Rùa. Tháp chỉ mới có từ
cuối thế kỉ XIX nhưng đã trở thành biểu tượng quen thuộc của Hồ Gươm Hà
Nội.

Nguồn
gốc, quá
trình xây
dựng đền,
vị trí và
cấu trúc
đền.

Phương
pháp: liệt
kê, giải
thích,
phân tích,
phân loại

Đoạn 3 :
Ngày nay khu vực quanh hồ đã thành
tên Bờ Hồ, là nơi nhân dân thủ đô dạo chơi
ngày hè, nơi đón giao thừa, lại còn là nơi
tổ chức hội hoa đăng - đèn hoa, pháo hoa trong những dịp lễ tết hằng năm.

Giới
thiệu
Bờ
Hồ
Phương
pháp:
nêu định
nghĩa

2. Những kiến thức cần có để viết bài giới thiệu một danh lam
thắng cảnh: Địa lý, lịch sử, văn hóa, văn học…

3. Cách tích lũy kiến thức:

- Quan sát trực tiếp, xem tranh ảnh, video, hỏi han
- Phải đọc sách báo, tài liệu có liên quan, thu thập, nghiên cứu,
ghi chép…

4. Nhận xét bố cục
Văn bản: Hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn
 
 

* Đoạn 1: Giới thiệu hồ Hoàn Kiếm

 

Nội dung cần bổ sung
Mở bài: giới thiệu đối tượng thuyết minh
Thân bài:
* Giới thiệu Hồ Hoàn Kiếm
- Vị trí địa lý

- Nguồn gốc hình thành, lịch sử các tên gọi

 

 

- Hình dáng, diện tích, màu nước…
 * Đền Ngọc Sơn

* Đoạn 2: Giới thiệu Đền Ngọc Sơn
- Nguồn gốc và quá trình xây dựng đền
- Vị trí và cấu trúc đền.
 * Đoạn 3: Giới thiệu Bờ Hồ

- Các công trình kiến trúc xung quanh hồ.

- Ý nghĩa lịch sử, xã hội, văn hóa …vị trí trong đời
sống tình cảm con người
- Những bài học về bảo tồn, tôn tạo…
 

Kết bài: bày tỏ thái độ.

BỐ CỤC
THUYẾT
MINH
HỒ
HOÀN
KIẾM
VÀ ĐỀN
NGỌC
SƠN

a. Mở bài: giới thiệu đối tượng: hồ Hoàn Kiếm và đền
Ngọc Sơn
b. Thân bài:
* Giới thiệu hồ Hoàn Kiếm
- Vị trí địa lý
- Nguồn gốc hình thành, lịch sử các tên gọi của hồ
- Hình dáng, diện tích, màu nước…
- Bờ Hồ, các công trình kiến trúc xung quanh…
* Giới thiệu đền Ngọc Sơn
- Nguồn gốc và quá trình xây dựng đền
- Vị trí và cấu trúc đền, đặc điểm
* Ý nghĩa lịch sử, xã hội, văn hóa…vị trí trong đời sống
tình cảm con người
* Những bài học về bảo tồn, tôn tạo danh lam thắng cảnh
c. Kết bài: bày tỏ thái độ của bản thân.

BỐ CỤC BÀI VĂN THUYẾT MINH VỀ MỘT DANH LAM THẮNG CẢNH

MỞ BÀI: giới thiệu đối tượng
THÂN BÀI: thuyết minh chi tiết

Vị trí
địa lý

Lịch
sử
hình thành

Đặc điểm, cấu tạo
các quần thể …

Ý nghĩa

c. KẾT BÀI: bày tỏ thái độ

Bài học về bảo
tồn, tôn tạo

5. Gợi ý một số phương pháp thuyết minh về danh lam thắng cảnh

Nội dung
Vị trí địa lý
Lịch
thành

sử

Phương pháp
thuyết minh
- Liệt kê

hình - Liệt kê
- Giải thích

Đặc điểm, cấu tạo - Dùng số liệu
các quần thể
- Phân tích,
phân loại
Ý nghĩa, bài học
về bảo tồn, tôn
tạo

Gợi ý
- Nằm ở đâu, tiếp giáp với những tuyến đường nào…
- Các dấu mốc thời gian, các tên gọi…
- Lí do xây dựng, thay đổi…
- Con số cụ thể về diện tích, kích thước…
- Chia tách theo từng bộ phận cấu tạo, từng công
trình để thuyết minh đặc điểm, nét độc đáo…

- Liệt kê
- Có những ý nghĩa gì…
- Phân tích, giải - Giải pháp cụ thể là gì, tại sao lại làm như vậy…
thích…
=> Sử dụng phù
hợp, linh hoạt

6. Lời văn thuyết minh về một danh lam thắng cảnh
Qua Đài Nghiên dẫn đến cầu Thê Húc (có nghĩa là nơi ánh mặt
trời đậu lại). Cầu dẫn đến cổng đền Ngọc Sơn. (SGK Trang 34)
Năm 1865, dưới triều Tự Đức, Nguyễn Văn Siêu cho
xây cầu nối bờ với đền Ngọc Sơn và đặt tên nó là Thê Húc
(nghĩa là "giọt ánh sáng đậu lại" hay “ngưng tụ hào quang").
Cầu gồm 15 nhịp, 32 chân cột tròn xếp thành 16 đôi. Trên cầu
lát ván gỗ và sơn màu đỏ sẫm, chữ màu vàng. Cầu Thê Húc
được ví như một dải lụa đào mềm mại vắt ngang qua làn
nước trong xanh đặc trưng của Hồ Hoàn Kiếm. Cầu hướng
về phía Đông, nơi mặt trời mọc để đón nhận toàn bộ sinh khí
tươi sáng của một ngày mới, màu đỏ tượng trưng cho màu của
mặt trời, màu của sự sống, may mắn và ngọn nguồn hạnh
phúc, ước vọng theo quan niệm người xưa truyền lại. Bởi thế
có ý kiến cho rằng: “Hồ Gươm làm cho Hà Nội duyên dáng
và mềm mại hơn nhưng cầu Thê Húc lại là đồ trang sức quý
giá của Hồ Gươm”. (Bài làm của học sinh)

GIỚI THIỆU

GIỚI THIỆU
MIÊU TẢ
GIỚI THIỆU
BÌNH LUẬN

THUYẾT MINH
VỀ MỘT DANH LAM THẮNG CẢNH
* GHI NHỚ (SGK Trang 34):
- Muốn viết bài giới thiệu về một danh lam, thắng cảnh thì tốt nhất
phải đến nơi thăm thú, quan sát hoặc tra cứu sách vở, hỏi han
những người hiểu biết về nơi ấy.
- Bài giới thiệu nên có bố cục đủ ba phần. Lời giới thiệu ít nhiều
có kèm theo miêu tả, bình luận thì sẽ hấp dẫn hơn; tuy nhiên, bài
giới thiệu phải dựa trên cơ sở kiến thức đáng tin cậy và phương
pháp thích hợp.
- Lời văn cần chính xác và biểu cảm.

II. LUYỆN TẬP

Bài
35):
NếuLập
muốn
theogiới
trình
tự
Bài tập
tập21(SGK
(SGKTrang
Trang
35):
lạigiới
bố thiệu
cục bài
thiệu
tham
quanKiếm
hồ Hoàn
Kiếm
và đền
xa lí.
đến gần, từ
Hồ Hoàn
và đền
Ngọc
SơnNgọc
một Sơn
cáchtừ
hợp
ngoài vào trong thì nên sắp xếp thứ tự giới thiệu như thế nào?
- Bao quát toàn cảnh hồ - đền, giới
thiệu một số công trình kiến trúc quanh
hồ
- Từ đường Đinh Tiên Hoàng đi qua
cổng chính, bên trái cổng là Tháp Bút
=> đến lớp cổng thứ hai Long Môn Hổ
Bàng => lớp cổng thứ ba là Đài Nghiên
=> cây cầu Thê Húc => Đắc Nguyệt
Lâu => Đền Chính
- Phía Nam có đình Trấn Ba
- Giữa hồ là Tháp Rùa.

Bài tập 3 (SGK Trang 35): Nếu viết bài này theo bố cục 3 phần, em sẽ
chọn những chi tiết nào để làm nổi bật giá trị lịch sử và văn hóa của di tích,
thắng cảnh?

Truyền thuyết trả
gươm thần

Tháp Bút

Rùa Hồ Gươm

Cầu Thê Húc

Vấn đề giữ gìn cảnh quan và
sự trong sạch của Hồ Gươm.

Bài tập bổ sung. Tìm hiểu và ghi chép tư liệu cho một trong số các
đề văn sau:
a. Đề 1: Giới thiệu về một danh lam thắng cảnh ở quê hương em.

b. Đề 2: Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh nổi tiếng trên
thế giới mà em biết.

1
HƯỚNG DẪN
HỌC VÀ LÀM BÀI

2

3

Viết hoàn chỉnh bài văn thuyết
minh về Hồ Hoàn Kiếm và đền
Ngọc Sơn. (Tổ 1 chụp bài)
Tìm hiểu, quan sát, ghi chép
tư liệu lập dàn ý cho bài
thuyết minh về Văn Miếu Quốc Tử Giám (cá nhân
làm)

CHÀO TẠM BIỆT, HẸN GẶP LẠI CÁC EM!