CHỦ ĐỀ: MỸ THUẬT VIỆT NAM (CUỐI THẾ KỈ XIX ĐẾN 1975)

SƠ LƯỢC MĨ THUẬT VIỆT NAM GIAI ĐOẠN
1954- 1975

1. VÀI NÉT VỀ BỐI CẢNH LỊCH SỬ

Năm 1954, sau chiến thắng Điện Biên Phủ, hiệp định
Gerneve được kí kết, đất nước ta tạm chia cắt làm hai
miền: miền Bắc đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội,
miền Nam tiếp tục cuộc chiến tranh chống đế quốc Mĩ
xâm lược và chính quyền tay sai.
Năm 1964, đế quốc Mĩ mở rộng chiến tranh phá hoại
ra miền Bắc.
Trong bối cảnh đó, các họa sĩ đã có những tác phẩm
phản ánh khí thế xây dựng và chiến đấu bảo vệ tổ quốc
của nhân dân ta.

MỘT SỐ CHẤT LIỆU TIÊU BIỂU
CỦA MĨ THUẬT VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954- 1975

1- TRANH
SƠN MÀI

2TRANH
LỤA

4-TRANH
SƠN DẦU

3TRANH
KHẮC
GỖ

5TRANH
BỘT
MÀU

6- ĐIÊU
KHẮC

MỘT SỐ TÁC PHẨM TIÊU BIỂU
CỦA MĨ THUẬT VIỆT NAM GIAI ĐOẠN
1954- 1975

1- TRANH SƠN MÀI
Là chất liệu truyền thống đã được các họa sĩ không
ngừng tìm tòi, sáng tạo.

Trần Văn Cẩn là một hoạ sĩ nổi
tiếng. Ông là một trong tứ đại danh
họa hàng đầu của nền mỹ thuật
Việt Nam hiện đại: Nhất Trí
(Nguyễn Gia Trí), nhì Vân (Tô Ngọc
Vân), tam Lân (Nguyễn Tường Lân),
tứ Cẩn (Trần Văn Cẩn).
Người xem rất ấn tượng với các
tác phẩm nổi tiếng của họa sĩ Trần
Văn Cẩn như : Em Thuý, Nữ dân
quân vùng biển, Chân dung bác thợ
lò, Gội đầu vv…đặc biệt là tác phẩm
sơn mài “Mùa đông sắp đến''.

Mùa đông sắp đến- TRẦN VĂN CẨN

Những tác phẩm sơn mài nổi bật

Có thể nói rằng “Tát
nước đồng chiêm”
chính là một bức tranh
sơn mài của họa sĩ
Trần Văn Cẩn rất nổi
tiếng, nó thể hiện sự
tiêu biểu cho sự
nghiệp nghệ thuật sơn
mài của ông, và cũng
chính là sự thành công
lớn của danh họa này
đối với lĩnh vực sơn
mài.

Nhớ một chiều Tây Bắc- Phan Kế An

Bức Con nghé quả thực, 1957, sơn mài.
Nguyễn Tư Nghiêm

Bức Điệu múa cổ. 1970, sơn
mài.
Nguyễn Tư Nghiêm

Tre – Trần Đình Thọ

2-TRANH LỤA

Trải qua quá trình phát triển, tranh lụa đã có những đổi mới về kĩ thuật cũng
như về nội dung đề tài. Một số tác phẩm tiêu biểu giai đoạn này như:

“Con đọc bầm nghe”-lụa. Trần Văn Cẩn

“Ghé thăm nhà” 1958. Lụa. Nguyễn Trọng Kiệm

Danh họa Nguyễn Phan
Chánh (1892-1984) là một
họa sĩ bậc thầy mang đậm
phong cách hiện thực và
dân tộc.
Tranh ông (nhất là mảng
tranh lụa) đa dạng và
phong phú. Một trong
những điều lôi cuốn, thu
hút nhất là những nét quê,
hồn quê trong tranh lụa của
ông.

Họa sỹ Nguyễn Tiến Chung thuộc số hiếm các họa sỹ có vị trí không bị
tranh chấp trong nền mỹ thuật Việt Nam thế kỷ 20.
Không chỉ mang tính Á Đông, tranh của ông còn đậm đặc hình ảnh của
đồng bằng Bắc bộ, điều mà ít họa sỹ đạt đến trong hội họa.

“Được mùa”, tác phẩm tranh lụa hiện đang được lưu giữ tại
Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam

Họa sĩ Ngô Minh Cầu lại khai thác vẻ đẹp của nông thôn Việt Nam sau cải cách
ruộng đất qua tác phẩm” Về nông thôn sản xuất”.

3- TRANH KHẮC GỖ
Là sự kết hợp giữa trang trí truyền thống với khoa học thẩm mỹ
phương Tây, kế thừa và phát huy truyền thống dân tộc, tiếp nhận
có chọn lọc nghệ thuật khoa học hiện đại Châu Âu trong xử lý
không gian, ngày càng phong phú hơn về đề tài và cách thể hiện.
Các bức tranh khắc gỗ tiêu biểu đã có vị trí xứng đáng trong nền
mĩ thuật Việt Nam như:

Vá lưới bên bờ biển. 1966- khắc gỗ.
Nguyễn Trọng Hợp

Lớp học miền núi.1964- Nguyễn Trọng Hợp

Tác phẩm “Mùa xuân” của tác giả
Nguyễn Thụ.

Du kích Đồng Tháp Mười, khắc gỗ,
1970-HS Hoàng Cầm

4-TRANH SƠN DẦU
Là chất liệu của phương Tây du nhập vào
nước ta, đã được các họa sĩ Việt Nam tiếp
nhận và thể hiện có hiệu quả. Các bức tranh
sơn dầu tiêu biểu giai đoạn này:

Tác phẩm tranh sơn dầu “Một buổi cày”
của Lưu Công Nhân được thể hiện chi
tiết và khá tinh tế với một màu nâu, vàng
đất trung độ, với những đốm sáng mang
hơi thở ẩm ướt từ mặt ruộng cày vỡ ,
họa sĩ tài ba Lưu Công Nhân vẽ lên một
không gian khoáng đạt diễn tả đoàn
người lao động trong buổi sớm mai với
con trâu cày ruộng.
Bức tranh này đã gợi lại không khí
những năm 60 khi canh tác còn nằm
trong hợp tác xã , các xã viên sớm chiều
bên nhau bàn việc đồng áng cầy cấy.

Em Thúy- sơn dầu.
Trần Văn Cẩn

Nữ dân quân vùng biển –sơn dầu. Trần Văn Cẩn

Thiếu nữ và hoa sen-sơn dầu. Nguyễn Sáng

“Tiếng đàn bầu” của họa sĩ
Nguyễn Sỹ Tốt.

Tác phẩm  "Đồi cọ" - 1955, sơn dầu - Lương Xuân
Nhị

Bùi Xuân Phái (1920 - 1988) là cái
tên thuộc hàng kinh điển của nền
Mỹ thuật Việt Nam. Những đóng góp
của ông cho nền hội họa nước nhà,
đặc biệt là thương hiệu "Phố Phái"
sẽ còn sống mãi với thời gian.

Theo một số nhà phân tích, tranh
của danh hoạ Bùi Xuân Phái trên
thị trường đang nằm ở ngưỡng
trung bình là 200.000 USD/bức. 

5- TRANH BỘT MÀU

Là chất liệu phù hợp với điều kiện Việt Nam, dễ bảo quản và có khả năng diễn tả phong phú. Các tranh bột màu tiêu biểu như:

Đền voi phục- Văn Giáo
Có người đánh giá họa sĩ Văn
Giáo nổi bật ở đề tài vẽ Bác
Hồ. Và thực tế gần cuối đời,
ông đã miệt mài theo đuổi đề
tài đó. Có thể khi ấy sức khỏe
không cho phép ông đi xa. Có
khá nhiều tranh về Hồ Chủ tịch
ông vẽ theo ảnh, kĩ càng và
gắng sức.

Những tranh phong cảnh của ông
cũng gây được sự lắng đọng sâu xa
trong lòng người xem. Ông sử dụng
chất liệu màu bột giỏi như người
quen vẽ thủy mặc. Màu bột trông
đơn giản thôi, nhưng vẽ độ đậm vừa
mắt thì thế nào khi khô tranh cũng
bạc. Vẽ bột màu xử lý không giỏi
trắng tranh dễ bị vôi. Chỉ người làm
nghề mới thấy điều này. Ông vẽ
những hàng bạch đàn mà nhìn thấy lá
lao xao trong nắng. Phải tinh tế lắm
mới làm bức tranh "tĩnh" thành
"động"...

Đường hầm- H.Sĩ Lê Thanh Đức

Hà Nội đêm giải phóng- H.Sĩ Lê Thanh Đức

6- ĐIÊU KHẮC

Điêu khắc hiện đại Việt Nam được thể hiện với nhiều chất liệu như gỗ, đá, thạch cao,
xi măng, đồng…
Đã có nhiều tác phẩm thành công, phản ánh được hiện thực xã hội.
Các tác phẩm điêu khắc tiêu biểu như:

Bác Hồ với thiếu nhi-Diệp Minh Châu

Tượng Võ Thị Sáu, đồng.
Nhà điêu khắc-họa sĩ Diệp Minh Châu

Nắm đất miền Nam- Phạm Xuân Thi
Đây là một tác phẩm phản ánh ý chí quyết tâm
thống nhất Nam - Bắc, khát vọng độc lập, tự do,
thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của nhân dân ta.
Trên cơ sở một sự kiện có thật một bà má ở Năm
Căn, Cà Mau khi tiễn con trai ra Bắc tập kết, má gửi
con một nắm đất miền Nam với lời nhắn : “…Con ra
thưa với Bác Hồ/ Đất này chỉ một ngọn cờ vàng
sao.” 
Hình ảnh này đã lay động hàng chục triệu người Việt
Nam và đã là nguồn cảm hứng cho nhiều sáng tác
nghệ thuật. Nhà thơ Xuân Diệu trong bài “Bà má Năm
Căn” đã viết: 
“…Ôi! Má Năm Căn tóc ngả màu/ Vẫn còn giữ chốt
mũi Cà Mau/ Ruột liền của má ôm Nam- Bắc/ Lại
những đêm ngày cực xót đau…”.

Với lối tạo hình độc đáo và sâu sắc, Phạm Xuân Thi đã
miêu tả hình ảnh bà mẹ miền Nam tiễn con bằng ngôn
ngữ riêng của mình. Ông đã miêu tả một bà má miền
Nam thật thà, chất phác nhưng đầy nhiệt thành yêu
nước, cách mạng.
Má tiễn đưa người con ra miền Bắc tập kết và gửi con
một món quà là “một nắm đất miền Nam”. Với mẹ, đất
là quê hương, là hình ảnh của miền Nam, là tình cảm và
tấm lòng của tất cả các bà mẹ miền Nam. Nắm đất mà
đứa con đem theo ra Bắc sẽ là kỷ vật nhắc con không
khi nào được quên miền Nam, cũng như là thông điệp
nhắn gửi miền Nam không bao giờ quên miền Bắc. 
Đó cũng là niềm tin vào sự khẳng định đất này NamBắc là một nhà, một cội nguồn, không ai có thể chia cắt.

2. Mô phỏng lại tác phẩm yêu thích của
Mĩ thuật Việt Nam giai đoạn 1954- 1975:
HS có thể lựa chọn 1 phần hay toàn bộ
tác phẩm, có thể dùng khung được tạo
bởi 2 chữ L, thể hiện trên phần lựa chọn
đó.

CÂU HỎI CỦNG CỐ:

Học sinh trả lời trong phần bài tập trên lms.hcm.edu.vn. Không trả lời ở đây.

1/Nhà điêu khắc (Họa sĩ) nào sau đây thực hiện tác phẩm
tượng “Bác Hồ với thiếu nhi”?
a. Phạm Xuân Thi
b. Diệp Minh Châu
c. Trần Văn Cẩn
d. Lê Thanh Đức
2/ Tác phẩm “Hà Nội đêm giải phóng” của họa sĩ Lê Thanh
Đức được thể hiện bằng chất liệu gì?
a. Sơn mài
b. Sơn dầu
c. Màu bột
d. Khắc gỗ

3/ Có bao nhiêu chất liệu tiêu biểu thể hiện các sản
phẩm mĩ thuật giai đoạn 1954- 1975?
a. 4
b. 5
c. 6
d. 7
4/ Tác phẩm “Tát nước đồng chiêm” của họa sĩ
Trần Văn Cẩn được thể hiện bằng chất liệu gì?
a. Sơn mài
b. Sơn dầu
c. Màu bột
d. Khắc gỗ