Kiểm tra bài cũ

Câu 1: Phát biểu nào sau đây là sai khi nói về tia Hồng ngoại và tia Tử ngoại?
A.Tia hồng ngoại và tia tử ngoại có cùng bản chất là sóng điện từ
B. Tia hồng ngoại có bước sóng từ 0,76 đến vài mm, tia tử ngoại có bước sóng từ 0,38 đến 10-8m .
C. Tia hồng ngoại và tia tử ngoại đều có bước sóng ngắn hơn bước sóng của ánh sáng nhìn thấy.
D. Tia hồng ngoại và tia tử ngoại đều có tác dụng nhiệt.
Kiểm tra bài cũ
Câu 2: Trong các tính chất sau, tính chất nào không phải của tia hồng ngoại?
Có tác dụng nhiệt.
B. Gây ra một số phản ứng hoá học.
C. Gây ra hiện tượng nhiễu xạ.
D. Kích thích sự phát quang một số chất.
Kiểm tra bài cũ
Câu 3: Kí hiệu: lần lượt là bước sóng của tia hồng ngoại, ánh sáng đỏ, ánh sáng tím, tia tử ngoại. Chọn cách sắp xếp đúng:
A.
B.
C.
D.
Kiểm tra bài cũ
Câu 4: Chọn phát biểu đúng.
Nguồn phát tia hồng ngoại và tia tử ngoại là đèn hơi thuỷ ngân
B. Nguồn phát tia hồng ngoại là đèn sợi đốt, tia tử ngoại là đèn hơi thuỷ ngân
C. Tia hồng ngoại được ứng dụng để tìm vết nứt trên mặt kim loại.
D. Hình ảnh “mây vệ tinh” trong dự báo thời tiết được chụp bằng tia tử ngoại
Các bức ảnh sau đây chụp bằng phương pháp nào ?
24,30C
340C
Ảnh 1
Ảnh 2
Còn đây?
Trong y học chụp “X quang” là phương pháp chụp ảnh bằng tia hồng ngoại?
hay tia tử ngoại?
hay ánh sáng nhìn thấy?
hay bằng một bức xạ nào khác?
BÀI 41
Nội dung bài dạy:
I. TIA X
II. THUYẾT ĐIỆN TỪ ÁNH SÁNG
III. NHÌN TỔNG QUÁT VỀ SÓNG ĐIỆN TỪ - THANG SÓNG ĐIỆN TỪ
I. TIA X
Phát hiện tia X.
Tia X được phát hiện tình cờ:
Năm 1895 khi Rơnghen làm thí nghiệm với tia Ca tôt ông phát hiện ra có một loại tia không nhìn thấy phóng ra làm đen tấm kính ảnh vẫn được gói kín đặt trong hộp. Ông gọi nó là tia “X”
1. Cách tạo tia X. Bản chất của tia X
+ Tia X được tạo ra từ ống tia X
Có cấu tạo:


Ka tôt
A nôt
Đối Ka tôt
A NÔT
KA TÔT
ĐỐI KA TÔT
Áp suất trong ống: cỡ mmHg;

Đối Katôt được làm bằng kim loại có nguyên tử lượng lớn và nhiệt độ nóng chảy cao (Platin, Vonfram)
Hoạt động
Chùm tia electron từ Ka tôt thu được động năng lớn tới đập vào đối ka tôt (được làm bằng kim loại có nguyên tử lượng lớn và nhiệt độ nóng chảy cao), từ đó phát ra bức xạ không nhìn thấy xuyên qua thành thuỷ tinh ra ngoài. Đó là tia X.
Mô phỏng quá trình tạo ra tia X
C
BT
N
220V

Nước làm nguôị
A
F
F’
K
Ống Cu – lít – giơ hoạt động
Ống Cu-lít-giơ(tạo tia X)
Bản chất của tia X ?
+
-
Tia X đi qua điện trường
N
S
Tia X đi qua từ trường
Năm 1912, Lau-e (Max von Laue, 1879-1960, giải Nô ben năm 1914) dựa vào thí nghiệm nhiễu xạ tia X, đã chứng minh nó là sóng điện từ có bước sóng rất ngắn.
(từ 10-11m đến 10-8m)
Theo em tia X có bản chất như thế nào?
Vậy: Tia X (tia Rơn ghen) là bức xạ điện từ có bước sóng từ 10-8m đến 10-11m (ngắn hơn bước sóng của tia tử ngoại)
- Tia Rơnghen cứng có bước sóng rất ngắn cỡ 10-11m
-Tia Rơn ghen mềm có bước sóng dài hơn cỡ 10-8m
2. Tính chất của tia X.
+Tia X có khả năng đâm xuyên mạnh:
- Tia X dễ dàng đi qua giấy, vải gỗ
- Tia X đi qua kim loại: xuyên qua tấm nhôm dày vài cm, nhưng bị tấm chì dày vài mm chăn lại.
Tia X có bước sóng càng ngắn thì khả năng đâm xuyên càng mạnh(càng “cứng”)
2. Tính chất của tia X.
+ Tia X tác dụng mạnh lên phim ảnh, làm ion hoá không khí.
+ Tia X có tác dụng làm phát quang nhiều chất.
+ Tia X có thể gây ra hiện tượng quang điện ở hầu hết kim loại.
+ Tia X có tác dụng sinh lí mạnh: huỷ diệt tế bào, vi khuẩn…
3. Công dụng
+ Tia X được sử dụng nhiều nhất để chiếu điện, chụp điện để chẩn đoán bệnh hoặc tìm chỗ xương gãy, mảnh kim loại trong người…,
+ Tia X được dùng chữa bệnh ung thư.
+ Trong công nghiệp: kiểm tra chất lượng các vật đúc, tìm vết nứt, các bọt khí bên trong các vật bằng kim loại
+ Để kiểm tra hành lí của hành khách đi máy bay
+ Để nghiên cứu cấu trúc vật rắn: nghiên cứu cấu trúc mạng tinh thể

Theo em tia X được ứng dụng vào những công việc gì?
Tia X dùng để chiếu, chụp điện
Tia X dùng để chữa bệnh ung thư
Kiểm tra hành lí hành khách đi máy bay
Với việc phát hiện ra tia X cùng với nhiều ứng dụng quan trọng của nó cho y học, khoa học. Rơnghen (1845-1923) đã được tặng giải thưởng Nô-ben năm 1901.
Củng cố bài.
Câu 1: Tia X(tia Rơnghen), là sóng điện từ có bước sóng:
A. lớn hơn bước sóng của tia hồng ngoại.
B. nhỏ hơn bước sóng của tia tử ngoại.
C. nhỏ quá không xác định được.
D. không đo được , vì nó không gây ra hiện tượng giao thoa.
Củng cố bài.
Câu 2: So sánh khả năng đâm xuyên của tia tử ngoại và tia X?
Trả lời: Tia X đâm xuyên mạnh hơn vì có bước sóng ngắn hơn.
Câu 3: Có nên để cho tia X tác dụng lâu lên cơ thể không?
Trả lời: Không nên! Vì tia X có tác dụng huỷ diệt tế bào.
Củng cố bài.
Câu 4: Cách sắp xếp nào sau đây là đúng về
bước sóng của các bức xạ (theo chiều giảm dần) ?
A. Tia hồng ngoại, tia tử ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia X
B. Tia hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại, tia X
C. Tia hồng ngoại, tia X , tia tử ngoại, ánh sáng nhìn thấy.
D. Tia tử ngoại, tia hồng ngoại , ánh sáng nhìn thấy, tia X

Củng cố bài.
Câu 5: Phát biểu nào sau đây là đúng?
Tính chất quan trọng nhất của tia X, phân biệt nó với các bức xạ điện từ khác(trừ tia gamma), là:
A. tác dụng mạnh lên kính ảnh
B. khả năng ion hoá các chất khí
C. tác dụng làm phát quang một số chất
D. khả năng đâm xuyên qua các vật.
Trong 2 ảnh dưới đây, ảnh nào chụp bằng tia X, ảnh nào chụp bằng ánh sáng nhìn thấy?
Ảnh 1
Ảnh 2
Ảnh chụp bằng tia x
Ảnh chụp bằng ánh sáng nhìn thấy
Hãy so sánh các tính chất của tia X và tia tử ngoại?
Giống nhau
- Tác dụng lên phim ảnh
- Làm phát quang các chất, ion hoá chất khí
- Có tác dụng sinh lý
- Gây ra hiện tượng quang điện

Khác nhau
- Khác nhau về mức độ
- Tia X có khả năng đâm xuyên mạnh, tia tử ngoại đâm xuyên yếu
Hướng dẫn về nhà.
1. Ôn lại các loại bức xạ đã học: sóng vô tuyến, tia hồng ngoại, ánh sáng nhìn thấy, tia tử ngoại, tia X.
2. So sánh các loại bức xạ trên về: bản chất, tính chất, bước sóng, cách phát và thu.
3. Đọc SGK phần 2 và phần 3(trang 211-212-213)