CHÀO MỪNG
QUÝ THẦY CÔ
VÀ CÁC EM HỌC SINH
? Khổ thơ sau nói về nội dung, cảm xúc gì?
Nhớ bà bên bếp lửa hồng
Nhớ bà bên luống cải ngồi vàng ươm
Nhớ bà gánh nước thổi cơm
Lon ton cháu chạy trên con đường làng
? Chia sẻ một kỉ niệm của em với bà từ khổ thơ trên.
Xuân Quỳnh
TIẾNG GÀ TRƯA
Văn bản
I. ĐỌC - HIỂU CHÚ THÍCH
1. Tác giả
Trình bày đôi nét về tác giả, tác phẩm
Xuân Quỳnh (1942 – 1988)
Là nhà thơ nữ xuất sắc của nền thơ ca hiện đại. Được mệnh danh là nữ hoàng thơ tình
Phong cách thơ: trẻ trung, sôi nổi, đôn hậu, giàu nữ tính.
Quê: La Khê, Hà Đông, Hà Tây
2. Tác phẩm
a. Hoàn cảnh sáng tác: được viết vào những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước in trong tập “Hoa dọc chiến hào”
Nêu xuất xứ và HCST của văn bản
b. Đọc - chú thích
Thể thơ: 5 chữ, Tự do
c. Bố cục
Văn bản có thể chia làm mấy phần, nôi dung của từng phần?
Khổ 1: Tiếng gà trưa thức dậy tình cảm làng quê
2 khổ cuối: Tâm niệm của người chiến sĩ trên đường ra trận
5 khổ tiếp: Tiếng gà trưa gợi nhớ kỉ niệm tuổi thơ
d. Phương thức biểu đạt
Tự sự + miêu tả + biểu cảm
II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN
1. Tiếng gà trưa khơi nguồn cảm xúc
- Tiếng gà trưa vọng vào tâm trí người chiến sĩ vào thời điểm nào?
- Thời gian, địa điểm.
+ Trên đường hành quân xa
+ Buổi trưa nắng
+ Đi qua xóm nhỏ
Với người ra trận tiếng gà trưa gợi những cảm xúc mới lạ nào?
- Âm thanh: + Xao động nắng trưa
+ Bàn chân đỡ mỏi
+ Gọi về tuổi thơ
-> Điệp ngữ, liệt kê, ẩn dụ
-> Tiếng gà trưa gợi nhớ hình ảnh trong kỉ niệm tuổi thơ không thể nào quên của người chiến sĩ, xua tan vất vả trên đường hành quân.
=> Thể hiện tình làng quê thắm thiết, sâu nặng
Theo em, biện pháp nghệ thuật nào được sử dụng trong khổ thơ này và tác dụng của nó?
Tiếng gà trưa đem lại những cảm giác vừa bồi hồi, xúc động, vừa hạnh phúc. Đó chính là tình làng quê thắm thiết, sâu nặng.
2. Tiếng gà trưa khơi gợi kỉ niệm
Trên đường hành quân xa
Dừng chân bên xóm nhỏ
Tiếng gà ai nhảy ổ:
“Cục... cục tác cục ta”
Nghe xao động nắng trưa
Nghe bàn chân đỡ mỏi
Nghe gọi về tuổi thơ

Tiếng gà trưa
Ổ rơm hồng những trứng
Này con gà mái mơ
Khắp mình hoa đốm trắng
Này con gà mái vàng
Lông óng như màu nắng

Mong trời đừng sương muối
Để cuối năm bán gà
Cháu được quần áo mới
Ôi cái quần chéo go
Ống rộng dài quét đất
Cái áo cánh chúc bâu
Đi qua nghe sột soạt

Tiếng gà trưa
Mang bao nhiêu hạnh phúc
Đêm cháu về nằm mơ
Giấc ngủ hồng sắc trứng

Cháu chiến đấu hôm nay
Vì lòng yêu Tổ quốc
Vì xóm làng thân thuộc
Bà ơi, cũng vì bà
Vì tiếng gà cục tác
Ổ trứng hồng tuổi thơ
Tiếng gà trưa
Có tiếng bà vẫn mắng:
- Gà đẻ mà mày nhìn
Rồi sau này lang mặt!
Cháu về lấy gương soi
Lòng dại thơ lo lắng

Tiếng gà trưa
Tay bà khum soi trứng
Dành từng quả chắt chiu
Cho con gà mái ấp

Cứ hàng năm hàng năm
Khi gió mùa đông tới
Bà lo đàn gà toi
TIẾNG GÀ TRƯA
Tiếng gà trưa gợi: hình ảnh con gà mái mơ, mái vàng
Ổ rơm hồng
Gà mái mơ
Gà mái vàng
 Gợi tả màu sắc tươi sáng, hình ảnh đẹp, bình dị, thân thuộc
a. Kỉ niệm tuổi thơ
Nghệ thuật
Kể xen tả
Điệp ngữ: Này
Đảo ngữ: “Khắp mình hoa đốm trắng”
 Tạo bức tranh kí ức nhiều màu sắc hài hòa, tươi sáng, bình dị của làng quê
Tính từ chỉ màu sắc: hồng, đốm trắng, vàng óng
- Tiếng gà trưa gợi lời trách mắng suồng sã, thân yêu
tiếng mắng yêu của bà:
“gà đẻ mà mày nhìn”
“Rồi sau này lang mặt”
 Ngôn ngữ tự nhiên, mộc mạc, gần gũi với đời thường, đậm chất thôn quê.
b. Tình bà cháu
 Tình yêu thương sâu sắc của bà với đứa cháu nhỏ
Tiếng gà trưa gợi:
Cách bà chăm chút từng quả trứng hồng
+ Tay khum soi trứng
+ từng quả chắt chiu
-> Động từ: “khum”, “soi” + Từ láy “chắt chiu”
 Người bà thôn quê tần tảo, chịu thương chịu khó, chắt chiu từng niềm vui nhỏ trong cuộc sống đầy lo toan, vất vả
Nỗi lo âu của bà về đàn gà cũng là nỗi lo cho người châu
+ đàn gà toi
+ đừng sương muối
+ cháu được quần áo mới
-> Điệp ngữ: “hằng năm”
 Gợi ra một quãng thời gian dài, triền miên những nỗi lo âu của bà
 Niềm vui của tuổi thơ nghèo thật đơn sơ, giản dị, cảm động.

=> Sự chắt chiu, lo toan của người bà đem lại niềm vui, hạnh phúc cho cháu
quần chéo go
Ống rộng dài quét đất
Cái áo cánh chúc bâu
Đi qua nghe sột soạt
- Niềm vui tuổi thơ
Em có cảm nhận gì về tình bà cháu thể hiện trong đoạn thơ?
Tiếng gà trưa
Kỉ niệm tuổi thơ
Tình cảm bà cháu
Bà yêu thương, chăm chút cháu
Cháu kính trọng, biết ơn bà
3. Những suy tư của tác giả
ước mơ của cháu được thể hiện rõ nhất qua câu thơ nào?
- Suy tư về hạnh phúc của trẻ thơ: “hạnh phúc”, “ nằm mơ”, “ hồng sắc trứng”
-> Mục đích chiến đấu cao cả, thiêng liêng nhưng cũng rất đỗi bình dị của người chiến sĩ.
-> mơ cuộc sống hạnh phúc, ấm no, bình yên.
- Mục đích chiến đâu
Vì: “yêu tổ quốc” “xóm làng thân thuộc”, “vì bà”, “tiếng gà”
-> Điệp ngữ “vì”
=> Tình cảm yêu thương, kính trọng, biết ơn bà đã khắc sâu thêm tình cảm đối với quê hương đất nước
II. GHI NHỚ/SGK/151
- Tiếng gà trưa đã gọi về những kỉ niệm đẹp đẽ của tuổi thơ và tình bà cháu. Tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương đất nước.
1. Nghệ thuật :
- Thể thơ 5 tiếng
- Biểu cảm qua tự sự, miêu tả.
- Điệp ngữ , đảo ngữ , so sánh, tính từ , động từ...
- Hiện tại, quá khứ, hiện tại .
2. Nội dung.
LUYỆN TẬP
Bài 2 (trang 153 sgk ngữ văn 7 tập 1)

Tình cảm bà cháu sâu nặng, đẹp đẽ khắc sâu trong tâm trí người cháu. Điều đó làm nên hành trang và động lực chiến đấu của người cháu. Chính vì thế chỉ một tiếng gà trưa bao kỉ niệm đẹp về tuổi thơ, về hình ảnh người bà bỗng chốc hiện lên chân thật, đẹp đẽ. Bà yêu thương, tần tảo chăm sóc người cháu, chắt chiu, dành dụm để nuôi dưỡng người cháu. Người cháu luôn biết ơn bà, luôn thương nhớ về bà để tiếp tục chiến đấu. Tình bà cháu, tình cảm gia đình đã làm sâu sắc thêm tình yêu quê hương đất nước.
Hướng dẫn tự học ở nhà
Học thuộc lòng bài thơ Tiếng gà trưa
Tìm đọc bài thơ Nắng mới (Lưu Trọng Lư) và thực hiện yêu cầu: Bài thơ Nắng mới cũng được mở đầu bằng hình ảnh ánh nắng và tiensg gà trưa, cũng từ tiếng gà gợi nhớ tới quá khứ nhưng lại theo một mạch thơ khác hẳn do với mạch thơ trong bài Tiếng gà trưa. Em hãy chỉ ra điểm giống và khác nhau của hai bài thơ này.
Soạn bài Thành ngữ