B - CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT
VÀ
NĂNG LƯỢNG Ở ĐỘNG VẬT

BÀI 15:
TIÊU HÓA Ở ĐỘNG VẬT
Người thực hiện: Trương Triệu Trinh

HỆ TIÊU HÓA

máu

Quá trình
tiêu hóa

Protein, lipit, gluxit,
vitamin, khoáng,…

Axit amin, glixerin,axit béo,
glucozo, mantozo, vitamin,
khoáng,…

TRAO ĐỔI CHẤT

Tế bào

CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT

I

TIÊU HÓA LÀ GÌ?
Tiêu hoá là:
A . Quá trình làm biến đổi thức ăn thành các chất hữu
cơ.

B. Tiêu hóa là quá trình tạo ra các chất dinh dưỡng và
năng lượng, hình thành phân thải ra bên ngoài

C. Tiêu hóa là quá trình biến đổi thức ăn thành các chất
dinh dưỡng và tạo ra năng lượng

X D. Tiêu hóa là quá trình biến đổi các chất dinh dưỡng có
trong thức ăn thành những chất đơn giản mà cơ thể hấp
thụ được.

Quá trình tiêu hóa diễn ra dưới 3 tác động:
- Tiêu hóa cơ học: nhai, nghiền của miệng, bằng sự co bóp của dạ
dày và nhu động của ruột, làm nát thức ăn, chuyển thức ăn xuống
những đoạn dưới của đường tiêu hóa, đồng thời tẩm đều thức ăn
với các dịch tiêu hóa để tạo điều kiện cho tiêu hóa hóa học được
dễ dàng.
- Tiêu hóa hóa học: Biến đổi các chất trong thức ăn thành chất
đơn giản mà cơ thẻ có thể hấp thu được thông qua hoạt động của
hệ enzim.
- Tiêu hóa vi sinh vật: xảy ra mạnh mẽ trong dạ dày và ruột của
một số động vật. Được thực hiện bằng sự lên men trong những
điều kiện thích hợp, làm biến đổi về mặt hóa học thành phần của
thức ăn.
Ba quá trình trên diễn ra đồng thời có ảnh hưởng tương hỗ, tác
động lẫn nhau dưới sự điều khiển của thần kinh - thể dịch thông
qua hình thức phản xạ không điều kiện và có điều kiện.

I

TIÊU HÓA LÀ GÌ?

Tiêu
•Tiêu
hóahóa
nộitrong
bào:
không bào tiêu hóa

Tiêu hóa trong túi tiêu hóa
•Tiêu hóa ngoại bào:
và ống tiêu hóa

1. Các chất dinh dưỡng đơn giản được
hấp thụ từ không bào tiêu hóa vào tế
bào chất. Riêng phần thức ăn không
được tiêu hóa trong không bào được
thải ra khỏi tế bào theo kiểu xuất bào.
2. Màng tế bào lõm dần hình thành
không bào tiêu hoá chứa thức ăn.
3. Lizoxom gắn vào không bào tiêu hoá,
thuỷ phân các chất dinh dưỡng phức
tạp thành các chất đơn giản.

A. 1  2  3
B. 2  3  1

C. 2  1  3
D. 3  2  1

TIÊU HÓA NỘI BÀO Ở
TRÙNG GIÀY

II

TIÊU HÓA ĐỘNG VẬT CHƯA CÓ CƠ QUAN TIÊU HÓA

Đặc điểm

ĐV chưa có cơ quan tiêu hóa

Đại diện

Động vật đơn bào.

Hình thức tiêu hóa

Tiêu hóa nội bào.

Cấu tạo cơ quan
tiêu hóa
Quá trình tiêu hóa

Không có
Thức ăn  thực bào phân hủy
nhờ enzim trong lizôxôm  chất
dinh dưỡng đơn giản. Cuối
cùng, chất thải  xuất bào.

III

TIÊU HÓA Ở CÁC NHÓM ĐỘNG VẬT
CÓ TÚI TIÊU HÓA

Động vật có túi tiêu hóa
Đại diện
Hình thức
tiêu hóa
Cấu tạo cơ
quan tiêu
hóa
Quá trình
tiêu hóa

Ruột khoang và giun dẹp.
Tiêu hóa ngoại bào và tiêu hóa nội bào.
Túi tiêu hóa, có 1 lỗ thông (miệng cũng là
hậu môn). Có enzim tiêu hóa từ tế bào tuyến.
Thức ăn qua lỗ miệng vào túi tiêu hóa.
Tại đây diễn ra quá trình tiêu hóa nội
bào và tiêu hóa ngoại bào. Cặn bã tống
ra ngoài qua lỗ miệng.

IV TIÊU HÓA Ở CÁC NHÓM ĐỘNG VẬT
CÓ ỐNG TIÊU HÓA

IV

TIÊU HÓA Ở CÁC NHÓM ĐỘNG VẬT CÓ ÔNG
TIÊU HÓA

STT

Bộ phận

1

Miệng

2

Thực quản

3

Dạ dày

4

Ruột non

5

Ruột già

Tiêu hóa
cơ học

Tiêu hóa
hóa học

Chức năng

ST

T

Tiêu hóa
Bộ
phận
cơ học

1

Miệng

2

Thực
quản

3

Dạ dày

4

Ruột
non

5

Ruột
già

X

X

Tiêu hóa
hóa học

Chức năng

X

Nghiền nhỏ thức ăn, thấm
nước bọt chứa ezim
amilaza.
Co bóp đẩy thức ăn
xuống dạ dày.

ST

T

Tiêu hóa
Bộ
phận
cơ học

1

Miệng

2

Thực
quản

3

Dạ dày

4

Ruột
non

5

Ruột
già



Tiêu hóa
hóa học



Chức năng
Nghiền nhỏ thức ăn, thấm
nước bọt chứa ezim
amilaza.



Co bóp đẩy thức ăn xuống dạ
dày.

X

Co bóp nghiền thức ăn,
trộn thức ăn với dịch vị
chứa pepsin.

X

TT

Tiêu hóa
Bộ
phận
cơ học

1

Miệng

2

Thực
quản

3

Dạ dày

4

Ruột
non

5

Ruột
già



Tiêu hóa
hóa học



Chức năng
Nghiền nhỏ thức ăn, thấm
nước bọt chứa ezim
amilaza.



Co bóp đẩy thức ăn xuống dạ
dày.

x

Co bóp nghiền, trộn thức ăn
với dịch vị chứa pepsin.

X

x
X

Co bóp, trộn thức ăn cùng
với dịch tụy, dịch ruột làm
biến đổi thức ăn thành
chất đơn giản.

TT

Tiêu hóa
Bộ
phận
cơ học

1

Miệng

2

Thực
quản



Tiêu hóa
hóa học





Dạ dày

x

x

4

Ruột
non

X

X

Ruột
già

X

Nghiền nhỏ thức ăn, thấm
nước bọt chứa ezim
amilaza.
Co bóp đẩy thức ăn xuống dạ
dày.

3

5

Chức năng

X

Co bóp trộn thức ăn với dịch
vị chứa pepsin.
Co bóp thấm enzim tiêu hóa
hoàn toàn thức ăn thành
chất đơn giản và hấp thụ.
Co bóp, hấp thu lại nước,
muối khoáng, tống chất cặn
bã ra ngoài.

IV TIÊU HÓA Ở CÁC NHÓM ĐỘNG VẬT
CÓ ỐNG TIÊU HÓA

Việc phân hóa ống tiêu hóa thành nhiều
bộ phận có tác dụng gì?
A. Mỗi bộ phận có chức năng chuyên hóa.
B. Sự chuyên hóa về chức năng giúp quá trình tiêu hóa
đạt hiệu quả cao.
C. Mỗi bộ phận tiêu hóa một số loại thức ăn nên đạt hiệu
quả cao
D. Mỗi bộ phận có chức năng chuyên hóa. Sự chuyên hóa
về chức năng giúp quá trình tiêu hóa đạt hiệu quả cao.

Đặc điểm so
sánh

Động vật có ống tiêu hóa

Đại diện

Từ giun cho đến thú.

Hình thức
tiêu hóa

Tiêu hóa ngoại bào

Cấu tạo
cơ quan
tiêu hóa

Ống tiêu hóa đã phân hóa thành nhiều cơ
quan đãm nhận chức năng riêng biệt.
Ngoài ra còn có hệ thống tuyến tiêu hóa tiết
enzim.

Quá trình
tiêu hóa

Thức ăn qua ống tiêu hóa sẽ được biến
đổi cơ học, biến đổi hóa học thành những
chất dinh dưỡng đơn giản và được hấp
thụ vào máu, các chất không được tiêu
hóa sẽ tạo thành phân thải ra ngoài.

IV TIÊU HÓA Ở CÁC NHÓM ĐỘNG VẬT
CÓ ỐNG TIÊU HÓA

Ưu điểm của tiêu hóa thức ăn trong ống tiêu hóa so với
trong túi tiêu hóa?
Tiêu chí

Động vật có túi tiêu
hóa

Động vật có ống tiêu
hóa

Mức độ trộn lẫn thức
ăn với chất thải
Mức độ dịch tiêu hóa
bị hòa loãng với nước

Nhiều

Không

Nhiều

Không

Chiều đi của thức ăn

Ra vào cùng 1 lỗ
thông

1 chiều
(miệng  hậu môn)

Tiêu hóa ở các nhóm động vật tiến
hóa theo chiều hướng nào?
1. Cơ quan tiêu hóa ngày càng phức tạp và chuyên hóa:
Từ chưa có cơ quan tiêu hóa  túi tiêu hóa đơn giản 
ống tiêu hóa có sự chuyên hóa cao
2. Hình thức tiêu hóa ngày càng ưu thế hơn:
Từ tiêu hóa nội bào  tiêu hóa ngoại bào
3. Sự phức tạp dần trong hệ enzym tiêu hóa:
Từ enzym trong không bào tiêu háo  tiết enzym tiêu
hóa từ tế bào tuyến  enzym từ các tuyến tiêu hóa chuyên
hóa cao, đa dạng về các loại enzym, hoàn thiện về quá trình
hấp thụ chất dinh dưỡng.

Tiêu hóa có ý nghĩa như thế nào với động vật?
* Về mặt sinh học

Tiêu hoá giúp cơ thể lấy được các chất dinh dưỡng cần
thiết cung cấp cho quá trình chuyển hoá nội bào => tạo ra
năng lượng cung cấp cho các hoạt động sống của tế bào
( trong đó có hoạt động trao đổi chất) => xây dựng khẩu
phần ăn hợp lý, cân đối cho sức khỏe.
* Về mặt thực tiễn
Thông qua hoạt động tiêu hóa con người có thể tiến hành
cải tạo giống gia súc, chọn lọc gia súc trong chăn nuôi định
hướng, có cách chữa bệnh tiêu hóa phù hợp với từng loại
động vật và đặc biệt, có thể xây dựng được quy trình nuôi
dưỡng phù hợp loài, giống, tuổi, tính biệt, hướng sản xuất
và sử dụng con vật.

Cũng cố

Câu 1. Ưu điểm của động vật có túi tiêu hoá so với
động vật chưa có cơ quan tiêu hoá ?
A. Có cả 2 quá trình tiêu hoá nội bào và ngoại
bào.
B. Có nhiều enzim tiêu hoá hơn.
C. Có thể tiêu hoá thức ăn có kích thước lớn hơn .
D. Cả a,b,c đúng.

Cũng cố

Phân biệt tiêu hóa với chuyển hóa vật chất
và năng lượng ở cơ thể động vật.
* Tiêu hóa là quá trình biến đổi các chất phức tạp trong
thức ăn thành các chất đơn giản dễ hấp thụ dưới tác động
các enzim hệ tiêu hóa.
* Chuyển hóa vật chất và năng lượng là quá trình biến
đổi chất đơn giản được hấp thụ vào tế bào để tạo ra năng
lượng hoặc chất xây dựng tế bào.

Cũng cố
KIẾN THỨC
ĐÚNG
Động vật nguyên sinh vừa có tiêu hóa
nội bào vừa có tiêu hóa ngoại bào
Ở động vật chưa có cơ quan tiêu hóa,
enzim được tiết ra từ lizoxom đưa vào
X
không bào để thực hiện tiêu hóa nội bào
thức ăn.
Ruột khoang tiến hóa hơn động vật
nguyên sinh và chỉ có tiêu hóa ngoại
bào.

SAI
X

X

Thiên nhiên kì thú
- Rắn có thể nhịn ăn suốt 12 tháng liền do thói quen ăn
nhiều, trữ năng lượng và chuyển sang trạng thái trao đổi
cơ bản khi gặp môi trường khắc nghiệt.
- Voi phàm ăn nhất, chúng có thể ăn 200kg thức ăn và
200L nước uống.
- Sư tử có thể ăn 40kg thịt/ lần.
- Gà ăn sỏi để hỗ trợ tiêu hóa cơ học trong ống tiêu hóa.

Dặn dò
Làm phiếu học tập: Phân biệt cấu tạo các bộ phận tiêu hóa ở thú
ăn thịt và thú ăn thực vật:

Boä phaän
Raêng
Daï daøy
Ruoät non
Manh traøng

Thuù aên thòt

Thuù aên thöïc vaät