I. VAI TRÒ VÀ ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA
VĂN BẢN THUYẾT MINH:
1. VĂN BẢN THUYẾT MINH TRONG ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI

CÂY DỪA BÌNH ĐỊNH

Cây dừa gắn bó với người dân Bình Định chặt chẽ như cây tre đối với người dân Miền
Bắc. Cây dừa cống hiến tất cả của cải của mình cho con người: thân cây làm máng, lá làm
tranh, cọng lá chẻ nhỏ làm vách, gốc dừa già làm chõ đồ xôi,nước dừa để uống,để kho cá,kho
thịt,nấu canh làm nước mắm,… Cùi dừa ăn sống với bánh đa, làm mứt, làm bánh kẹo, ép lấy
dầu dùngđể thắp, để ăn, để chải đầu, nấu xà phòng. Sọ dừa làm khuy áo, làm gáo, làm muôi. Vỏ
dừa bện dây rất tốt đối với người đánh cá vì nó mềm, dẻo, dai, chịu mưa, chịu nắng. Cây dừa
gắn bó với đời sống hàng ngày là như thế đấy.
Dân Bình Định có câu ca dao:
Dừa xanh sừng sững giữa trời
Đem thân mình hiến cho đời thuỷ chung.
Ở Bình Định, dừa là chủ yếu, dừa là tất cả. Dừa ở đây như rừng, dừa mọc ven sông, men
bờ ruộng, eo sườn đồi, rải theo bờ biển, trên những chặng đường dài suốt 50, 60km chúng ta
chỉ gặp cây dừa: dừa xiêm thấp lè tè, quả tròn, nước ngọt, dừa nếp lơ lững giữa trời, quả vàng
xanh mơn mởn,dừa lửa lá đỏ, vỏ hồng…
(Theo Hoàng Văn Huyền, Những mẩu chuyện địa lí)

TẠI SAO LÁ CÂY CÓ MÀU XANH LỤC?
Lá cây có màu xanh lục vì các tế bào của lá chứa nhiều lục
lạp. Một mi-li-mét lá chứa bốn mươi vạn lục lạp. Trong các
lục lạp này có chứa một chất gọi là diệp lục, tức là chất xanh
của lá. Ánh sáng trắng của mặt trời gồm bảy màu: tím, chàm,
lam, lục, vàng, cam, đỏ. Sở dĩ chất diệp lục có màu xanh lục
vì nó hút các tia sáng có màu khác, nhất là màu đỏ và màu
lam, nhưng không thu nhận màu xanh lục, và lại phản chiếu
màu này, do đó mắt ta mới nhìn thấy màu xanh lục. Nếu ta
chiếu chất diệp lục của lá cây bằng một nguồn sáng màu đỏ,
chất này sẽ thu nhận tất cả các tia màu đỏ, nhưng vì không có
tia sáng màu xanh lục để phản chiếu lại, nên kết quả ta nhìn
vào lá cây chỉ thấy một màu đen sì… Như vậy lá cây có màu
xanh là do chất diệp lục trong lá cây.
(Theo Vũ Văn Chuyên, Hỏi đáp về thực vật)

HUẾ

Huế là một trong những trung tâm văn hoá,nghệ thuật lớn của Việt Nam. Huế là một thành phố đẹp. Huế đẹp
của thiên nhiên Việt Nam. Huế đẹp của thơ.Huế, đẹp của những con người sáng tạo,anh dũng.
Huế là sự kết hợp hài hoà của núi,sông và biển. Chúng ta có thể lên núi Bạch Mã để đón gió biển.Từ đèo
Hải Vân mây phủ,chúng ta nghe tiếng sóng biển rì rào.Từ đây buổi sáng chúng ta có thể lên Trường Sơn,
buổi chiều tắm biển Thuận An và ban đêm ngủ thuyền trên sông Hương.
Huế đẹp với cảnh sắc sông núi.Sông Hương đẹp như một dải lụa xanh bay lượn trong tay nghệ sĩ múa.
Núi Ngự Bình như cái yên ngựa nổi bật trên nền trời trong xanh của Huế. Chiều đến,những chiếc thuyền nhỏ
nhẹ nhàng lướt trên dòng nước hiền dịu của sông Hương. Những mái chèo thong thả buông,những giọng hò
Huế ngọt ngào bay lượn trên mặt sóng,trên những ngọn cây thanh trà,phượng vĩ.
Huế có những công trình kiến trúc nổi tiếng được Liên hợp quốc xếp vào hàng di sản văn hoá thế giới. Huế
nổi tiếng với các lăng tẩm của các vua Nguyễn, với chùa Thiên Mụ, chùa Trúc Lâm, với đài Vọng Cảnh,
điện Hòn Chén, chợ Đông Ba,…
Huế được yêu vì những sản phẩm đặc biệt của mình.Huế là thành phố của những mảnh vườn xinh đẹp.
Những vườn hoa,cây cảnh, những vườn chè, vườn cây ăn quả. Huế xanh mướt như những viên ngọc. Những
chiếc nón Huế càng làm cho các cô gái Huế đẹp hơn,duyên dáng hơn.
Huế còn nổi tiếng với những món ăn mà chỉ riêng Huế mới có.
Huế còn là thành phố đấu tranh kiên cường.Tháng Tám nắm 1945, Huế đã đứng lên cùng cả nước,chế độ phong
kiến ngàn năm sụp đỗ dưới chân thành Huế.
Huế đẹp và thơ đã đi vào lịch sử của những thành phố anh hùng.
(Dẫn theo tiếng Việt thưc hành)

Nhóm 1: Cây Dừa Bình Định
Nhóm 2: Tại sao lá cây có màu xanh lục
Nhóm 3 + 4: Huế
Em hãy đọc kĩ nội dung sau?

Các em hãy đọc kĩ văn bản và xác định:

Nhóm 1

Nhóm 2
Nhóm 3+4

 

Nội dung
Trình bày lợi ích của cây
dừa lợi ích này gắn với đặc
Cây dừa Bình
điểm của cây dừa mà các
Định
cây khác không có được.
Tại sao lá cây Giới thiệu về tác dụng
có màu xanh của chất diệp lục làm
lục
  lá cây có mầu xanh.

Huế

Giải thích Huế như 1
trung tâm VHNT lớn của
VN với những đặc điểm
tiêu biểu riêng của Huế.

Đối tượng

Mục đích

Phương
thức

Cây dừa ở
Bình Định

Hiểu được đặc
điểm của cây dừa Trình bày
ở Bình Định gắn
với người dân BĐ

Lá cây
màu xanh

Hiểu được vì sao
lá cây có màu
xanh lục

Huế

Giải thích.

Có thêm hiểu biết
về Huế với những Giới thiệu
nét tiêu biểu riêng

ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH

Đặc điểm

Tính chất

Tác dụng

Phạm vi
sử dụng

Phương
thức

Ngôn ngữ

Cung cấp
tri thức
khách
quan về
mọi lĩnh
vực .

Tri thức
đòi hỏi
phải
khách
quan ,xác
thực ,hữu
ích

Giúp ta
hiểu về sự
vật hiện
tượng
trong đời
sống

Thông
dụng,phổ
biến trong
đời sống .

Trình
bày,giải
thích, giới
thiệu

Chính
xác,rõ
ràng, chặt
chẽ và hấp
dẫn

Bài tập 1: (SGK/118): Các văn bản sau có phải là văn bản thuyết minh không ? Vì sao ?
KHỞI NGHĨA NÔNG VĂN VÂN
(1833-1835)
Nông Văn Vân là tù trưởng dân tộc Tày, giữ chức tri châu Bảo Lạc (Cao Bằng).
Không chịu nổi sự chèn ép của triềuđình nhà Nguyễn, Nông Văn Vân cùng một số tù
trưởng tập hợp dân chúng nổi dậy.[…]
Cuộc khởi nghĩa lan khắp miền núi Việt Bắc và một số làng người Mường, người
Việt ở trung du. Nhà Nguyễn đã hai lần cử những đạo quân lớn kéo lên đàn áp, nhưng
không hiệu quả. Lần thứ ba (năm 1835), quân triều đình tấn công dữ dội từ nhiều phía
và bao vây đốt rừng. Nông Văn Vân chết trong rừng. Cuộc khởi nghĩa bị dập tắt
(Lịch sử 7)

CON GIUN ĐẤT
Giun đất là động vật có đốt, gồm khoảng 2500 loài, chuyên sống ở vùng đất ẩm.
Đầu giun đất có cơ phát triển và trơn để đào chui trong đất. Mình giun đất có chất
nhờn để da luôn ướt, giảm ma sát khi chui trong đất. Giun đất có màu nâu khi ở trong
lòng đất, có màu rêu trên lưng khi sống trong rêu. Giun đất có sức sống mạnh, dù bị
chặt đứt, nó vẫn có thể tái sinh.
Giun đất có tác dụng đào bới làm xốp đất. Phân giun đất là thứ phân bón rất tốt
cho thực vật. Giun đất được dùng làm phương tiện xử lý rác, làm sạch môi trường.
Giun đất dùng để chăn nuôi gia súc. Người cũng có thể ăn giun đất vì nó có 70%
lượng đạm trong cơ thể. Giun đất có thể dùng làm thuốc chữa bệnh. Giun đất là giống
vật có ích.
(Theo Bách khoa tri thức thế kỉ XXI)

a/ Văn bản khởi nghĩa Nông Văn Vân là văn bản thuyết minh vì:
Cung cấp kiến thức lịch sử, người thật, việc thật

b/ Văn bản con giun đất là văn bản thuyết minh vì:
Cung cấp kiến thức khoa học sinh vật,

Bài tập 2: Văn bản “ Thông tin ngày trái đất năm 2000”thuộc
loại văn bản nào.Phần nội dung thuyết minh trong văn bản có
tác dụng gì?
=> Văn bản nhật dụng thuộc kiểu văn nghị luận đề xuất một hành
động tích cực bảo vệ môi trường.
- Tác dụng : Làm người đọc, người nghe hiểu sâu về tác hại của
bao bì ni lông, từ đó làm cho lời kêu gọi có sức thuyết phục hơn.

? Viết một đoạn văn ngắn (6 -10 câu) giới thiệu về một món ăn mà
em yêu thích.
Tôi rất vui được giới thiệu về một món ăn đặc sản của đó chính là con ngán, một
trong những đặc sản Quảng Yên. Ngán không phải là chán, ngán là một loại nhuyễn thể sống
ở vùng nước mặn và nước lợ trải suốt từ Nam chí Bắc. Con ngán thường nhỉnh hơn con
ngao một chút, vỏ sần sùi (không trơn như vỏ ngao), vỏ màu trắng và sống sâu dưới bùn.
Không ở đâu ngán ngon được như ngán sống tại khu vực cửa sông Bạch Đằng nơi giáp ranh
giữa Quảng Ninh và Hải Phòng. Gọi là ngán, nhưng món ngán đã dọn lên bàn tiệc thì không
mấy ai dễ có thể quên được. Món khai vị của các quý ông thường là rượu tiết ngán. Nước
ngán là thứ ngon và bổ nhất trong con ngán. Thường người ta chỉ hấp tái thôi, chín quá ngán
sẽ mất ngon. Ngán hấp hoặc nướng ăn thường có vị mặn chát, chất ngọt thấm dần qua vị
chát tê tê đầu lưỡi khiến dư vị mãi không thôi. Tiệc tàn, chủ quán có thể nấu món cháo ngán
ra để mời các thực khách, với mỗi bát cháo ngán thường chỉ để khoảng 2-3 con ngán là đã
ngon lắm rồi. Ngán còn có thể dùng để làm gỏi ngán, một chiếc hoa chuối, khoảng 10 con
ngán trộn lẫn để tạo ra món gỏi ngán ngon khó tả, ăn rồi dư vị trời đất, đồng và biển cứ
quyến luyến mãi không thôi.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
* Đối với bài cũ:
- Tìm đọc thêm 1 số VB thuyết minh. Tập thuyết minh (về gia đình, trường em).
- Học thuộc phần ghi nhớ SGK/117.
?. Giả sử em là một hướng dẫn viên du lịch. Sắp tới có một đoàn khách đến thăm địa
phương em. Em hãy chọn một danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, văn hóa để giới thiệu
cho đoàn khách này (Thực hành cho tiết 51)
* Đối với bài mới: Chuẩn bị “Ôn dịch thuốc lá”
- Đọc văn bản “Ôn dịch thuốc lá”
- Trả lời câu hỏi trong bài học và câu hỏi định hướng của GV vào vở Soạn bài.
- Nghiên cứu sách giáo khoa và tự học bài, liên hệ thực tế (trên cơ sở các bước đã được tìm
hiểu ở bài học tiết 1).