TIẾT 20
TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN BIỂU CẢM
Em hãy nhắc lại khái niệm Văn tự sự và Văn miêu tả ?
Văn tự sự là loại văn trình bày một chuỗi các sự việc, có mở đầu, diễn biến, kết thúc, thể hiện một ý nghĩa.
- Văn miêu tả là loại văn nhằm giúp người đọc, người nghe hình dung những đặc điểm, tính chất nổi bật của sự vật, sự việc, con người, phong cảnh,…
I- Nhu cầu biểu cảm và văn biểu cảm
1. Nhu cầu biểu cảm của con người:
Nhu cầu biểu cảm là mong muốn được bày tỏ những rung động của mình ra bên ngoài.
a) Tìm hiểu ví dụ : (sgk/71)


1. “Thương thay con cuốc giữa trời
Dầu kêu ra máu có người nào nghe.”
→ Nỗi đau của con chim cuốc không được ai đoái hoài.
2. “Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng, mênh mông bát ngát.
Đứng bên tê đồng, ngó bên ni đồng, bát ngát mênh mông.
Thân em như chẽn lúa đòng đòng,
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.”
→ Niềm vui của cô thôn nữ khi đứng trước cảnh đẹp cuả quê hương.
 Khơi gợi niềm xót xa, đồng cảm với những con người bé mọn trong XH.
 Gợi lên tình yêu quê hương đất nước nơi người đọc.
GHI BÀI:
Văn biểu cảm là văn bản viết ra nhằm thể hiện tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của người viết đối với thế giới xung quanh và khêu gợi sự đồng cảm ở người đọc.

Văn biểu cảm còn gọi là văn trữ tình; bao gồm các thể loại văn học như thơ trữ tình, ca dao trữ tình, tùy bút,…
Nội dung thảo luận
Nội dung biểu đạt của đoạn văn là gì? Nội dung ấy có đặc điểm gì khác so với nội dung của văn bản tự sự và miêu tả?
PTBĐ tình cảm, cảm xúc ở hai đoạn văn trên
Nhiệm vụ
VD – sgk - tr72
Nhóm 1, đoạn 1
Nhóm 2, đoạn 2
01
02
03
Văn bản (1)
Nội dung: Nỗi nhớ bạn gắn liền với những kỉ niệm.
Nhận xét: Nội dung chủ yếu là bộc lộ cảm xúc, bên cạnh đó vẫn có yếu tố kể và tả.
PTBĐ: Sử dụng những từ ngữ trực tiếp nói lên tình cảm của mình: Thương nhớ ơi, thế mà, xiết bao mong nhớ  biểu hiện trực tiếp.
01
02
03
Văn bản (2)
Nội dung: Tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước.
Nhận xét: Nội dung chủ yếu là bộc lộ cảm xúc, bên cạnh đó vẫn có yếu tố kể và tả.
PTBĐ: Sử dụng các phép tu từ, chuỗi hình ảnh  biểu hiện gián tiếp.
* GHI BAI:
Tình cảm trong văn biểu cảm thường là những tình cảm tốt đẹp, thấm nhuần tư tưởng nhân văn (như yêu con người, yêu thiên nhiên, yêu Tổ quốc, ghét những thói tầm thường, độc ác,…).
Ngoài cách biểu cảm trực tiếp như tiếng kêu, lời than, văn biểu cảm còn sử dụng các biện pháp tự sự, miêu tả để khêu gợi tình cảm.
II- Luyện tập
Bài tập 1: (SGK/73)
? So sánh hai đoạn văn sau và cho biết đoạn nào là văn biểu cảm? Vì sao? Hãy chỉ ra nội dung biểu cảm của đoạn văn ấy.
* Thảo luận nhóm: (3 phút)
a) Hải đường: loài cây nhỡ, họ chè, lá dài, dày, mặt trên bóng, mép có nhiều răng cưa. Hoa mọc từ 1 đến 3 đoá ở gần ngọn cây, ngọn cành, có cuống dài, tràng hoa màu đỏ tía, nhị đực rất nhiều. Hoa nở ở Việt Nam vào dịp tết âm lịch, đẹp, không thơm. Thường trồng làm cảnh.
(Theo từ điển Bách Khoa nông nghiệp)
 Không phải là văn biểu cảm. Vì chỉ nêu đặc điểm hình dáng, công dụng hoa hải đường, không bộc lộ cảm xúc.
Hoa hải đường
b) Từ cổng vào, lần nào tôi cũng phải dừng lại ngắm những cây hải đường trong mùa hoa của nó, hai cây đứng đối nhau trước tấm bình phong cổ, rộ lên hàng trăm đoá ở đầu cành phơi phới như một lời chào hạnh phúc. Nhìn gần, hải đường có một màu đỏ thắm rất quý, hân hoan, say đắm. Tôi vốn không thích cái lối văn hoa của các nhà nho cứ muốn tôn xưng hoa hải đường bằng hình ảnh của những người đẹp vương giả. Sự thực ở nước ta hải đường đâu phải chỉ mọc nơi sân nhà quyền quý, nó sống khắp các vườn dân, cả đình, chùa, nhà thờ họ. Dáng cây cũng vậy, lá to thật khỏe, sống lâu nên cội cành thường sần lên những lớp rêu da rắn màu gỉ đồng, trông dân dã như cây chè đất đỏ. Hoa hải đường rạng rỡ, nồng nàn, nhưng không có vẻ gì là yểu điệu thục nữ, cánh hoa khum khum như muốn phong lại cái nụ cười má lúm đồng tiền. Bỗng nhớ năm xưa, lần đầu từ miền Nam ra Bắc lên Đền Hùng, tôi ngẩn ngơ đứng ngắm hoa hải đường nở đỏ núi Nghĩa Lĩnh.
(Theo Hoàng Phủ Ngọc Tường, Hoa trái quanh tôi)
→ Là đoạn văn biểu cảm. Vì bộc lộ tình cảm, cảm xúc, thái độ của tác giả (hạnh phúc, hân hoan, say đắm; phản đối cách đánh giá của các nhà nho xưa; bồi hồi nhớ lại kỉ niệm cũ).
Khẳng định chủ quyền của nước Nam.
Khẳng định quyết tâm bảo vệ chủ quyền phương Nam.
Chiến thắng hào hùng của dân tộc trong cuộc chống quân Mông Nguyên xâm lược ở thời Trần.
Lời động viên xây dựng, phát triển đất nước, niểm tin sắt đá vào sự bền vững muôn đời của đất nước.
Thực hành: Dựa vào tranh, em hãy viết 1 đoạn văn biểu cảm từ 5-8 câu.