Tiết 20:

“TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN BIỂU CẢM”

I. Tìm hiểu bài
a. Nhu cầu biểu cảm của con người
1. Nhu cầu biểu cảm và văn biểu cảm
-Nhu : cần có
-Cầu : mong muốn
-> Mong muốn cần có
-Biểu : thể hiện ra bên ngoài
-Cảm : tình cảm, cảm xúc
-> Tình cảm, Cảm xúc được thể hiện ra
* Ví dụ : sgk/71
I. Tìm hiểu bài
a. Nhu cầu biểu cảm của con người
1. Nhu cầu biểu cảm và văn biểu cảm
* Ví dụ : sgk/71
1. “Thương thay con cuốc giữa trời
Dầu kêu ra máu có người nào nghe.”
Khơi gợi niềm xót xa, đồng cảm với những thân phận bé mọn trong XH.
2. “Đứng bên ni .... bát ngát.
Đứng bên tê ... mênh mông.
Thân em như chẽn lúa đòng đòng,
Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai.”
Niềm vui của cô thôn nữ khi đứng trước cảnh đẹp cuả quê hương.
Mong muốn được bày tỏ những cảm xúc của mình ra bên ngoài.
I. Tìm hiểu bài
a. Nhu cầu biểu cảm của con người
1. Nhu cầu biểu cảm và văn biểu cảm
b. Đặc điểm chung của văn biểu cảm
- Văn biểu cảm (văn trữ tình) là văn bản viết ra nhằm biểu đạt tình cảm, cảm xúc, sự đánh giá của con người đối với thế giới xung quanh và khêu gợi lòng đồng cảm nơi người đọc.
- Văn biểu cảm gồm các thể loại văn học như thơ trữ tình, ca dao trữ tình, tùy bút, những bức thư, …
* Ví dụ : sgk/72
-Đoạn (1) :
(1) Thảo thương nhớ ơi ! Mới ngày nào Thảo còn ngồi chung một bàn với Hồng, Minh, Ngọc, thế mà nay Thảo đã theo cha mẹ vào Thành phố Hồ Chí Minh, để cho bọn mình xiết bao mong nhớ. Thảo có nhớ những lần chúng mình cùng dạo Hồ Tây, cùng chơi Thủ Lệ, cùng tham quan Ao Vua? Thảo có nhớ một lần mình ốm dài, Thảo chép bài cho mình?
(Bài làm của học sinh)
I. Tìm hiểu bài
a. Nhu cầu biểu cảm của con người
1. Nhu cầu biểu cảm và văn biểu cảm
b. Đặc điểm chung của văn biểu cảm
* Ví dụ : sgk/72
Đoạn văn 1 / sgk / 72
-Đoạn (1) :
Nỗi nhớ về một người bạn thân đã đi xa: “Thảo thương nhớ ơi!”, “xiết bao mong nhớ”.
 Cảm xúc được thể hiện trực tiếp bằng từ ngữ.
(Biểu cảm trực tiếp)
Đoạn đầu / sgk / 05
Vào đêm trước ngày khai trường của con, mẹ không ngủ được. Một ngày kia, còn xa lắm, ngày đó con sẽ biết thế nào là không ngủ được. Còn bây giờ giấc ngủ đến với con dễ dàng như uống một li sữa, ăn một cái kẹo. Gương mặt thanh thoát của con tựa nghiêng trên gối mềm, đôi môi hé mở và thỉnh thoảng chúm lại như đang mút kẹo....
(Lý Lan – Cổng trường mở ra)
I. Tìm hiểu bài
a. Nhu cầu biểu cảm của con người
1. Nhu cầu biểu cảm và văn biểu cảm
b. Đặc điểm chung của văn biểu cảm
* Ví dụ : sgk/72
-Đoạn (2) (Đoạn đầu, sgk/ 05)
Bộc lộ tình yêu thương, sự lo lắng của người mẹ dành cho con.
 Cảm xúc được thể hiện thông qua việc kể, miêu tả tâm trạng của người mẹ.
(Biểu cảm gián tiếp)
Những tình cảm trong văn biểu cảm thường là những tình cảm tốt đẹp, giàu tính nhân văn.
2.Ghi nhớ : sgk/73
II.Luyện tập
So sánh hai đoạn văn sau và cho biết đoạn nào là văn biểu cảm? Vì sao? Hãy chỉ ra nội dung biểu cảm của đoạn văn ấy.
* Thảo luận nhóm:
(3 phút)
BT1. Xác định đoạn văn biểu cảm
a) Hải đường: loài cây nhỡ, họ chè, lá dài, dày, mặt trên bóng, mép có nhiều răng cưa. Hoa mọc từ 1 đến 3 đoá ở gần ngọn cây, ngọn cành, có cuống dài, tràng hoa màu đỏ tía, nhị đực rất nhiều. Hoa nở ở Việt Nam vào dịp tết âm lịch, đẹp, không thơm. Thường trồng làm cảnh.
(Theo từ điển Bách Khoa nông nghiệp)
II.Luyện tập
So sánh hai đoạn văn sau và cho biết đoạn nào là văn biểu cảm? Vì sao? Hãy chỉ ra nội dung biểu cảm của đoạn văn ấy.
* Thảo luận nhóm:
(3 phút)
BT1. Xác định đoạn văn biểu cảm
 Không phải là văn biểu cảm. Vì chỉ nêu đặc điểm hình dáng, công dụng hoa hải đường, không bộc lộ cảm xúc.
* Đoạn (a)
b) Từ cổng vào, lần nào tôi cũng phải dừng lại ngắm những cây hải đường trong mùa hoa của nó, hai cây đứng đối nhau trước tấm bình phong cổ, rộ lên hàng trăm đoá ở đầu cành phơi phới như một lời chào hạnh phúc. Nhìn gần, hải đường có một màu đỏ thắm rất quý, hân hoan, say đắm. Tôi vốn không thích cái lối văn hoa của các nhà nho cứ muốn tôn xưng hoa hải đường bằng hình ảnh của những người đẹp vương giả. Sự thực ở nước ta hải đường đâu phải chỉ mọc nơi sân nhà quyền quý, nó sống khắp các vườn dân, cả đình, chùa, nhà thờ họ. Dáng cây cũng vậy, lá to thật khỏe, sống lâu nên cội cành thường sần lên những lớp rêu da rắn màu gỉ đồng, trông dân dã như cây chè đất đỏ. Hoa hải đường rạng rỡ, nồng nàn, nhưng không có vẻ gì là yểu điệu thục nữ, cánh hoa khum khum như muốn phong lại cái nụ cười má lúm đồng tiền. Bỗng nhớ năm xưa, lần đầu từ miền Nam ra Bắc lên Đền Hùng, tôi ngẩn ngơ đứng ngắm hoa hải đường nở đỏ núi Nghĩa Lĩnh.
(Theo Hoàng Phủ Ngọc Tường, Hoa trái quanh tôi)
II.Luyện tập
So sánh hai đoạn văn sau và cho biết đoạn nào là văn biểu cảm? Vì sao? Hãy chỉ ra nội dung biểu cảm của đoạn văn ấy.
* Thảo luận nhóm:
(3 phút)
BT1. Xác định đoạn văn biểu cảm
→ Là đoạn văn biểu cảm. Vì bộc lộ tình cảm, cảm xúc, thái độ của tác giả (hạnh phúc, hân hoan, say đắm; phản đối cách đánh giá của các nhà nho xưa; bồi hồi nhớ lại kỉ niệm cũ).
* Đoạn (b)
Thực hành: Dựa vào tranh, em hãy viết 1 đoạn văn biểu cảm từ 5-8 câu.
Hướng dẫn soạn bài

- Soạn bài “Bánh trôi nước”
+Tìm hiểu tác giả
+ Tìm hiểu nghệ thuật của văn bản
+ Bài thơ có những nghĩa nào?
Dàn ý cơ bản Văn biểu cảm về nhân vật
Mở bài:
- Giới thiệu khái quát về nhân vật biểu cảm nhắc trong bài, tình cảm đối với nhân vật.
Thân bài:
– Miêu tả sơ qua về nhân vật biểu cảm. Giúp người đọc hình dung rõ về đối tượng được giới thiệu.
– Bày tỏ tâm tư, tình cảm của mình về nhân vật đó (có thể bày tỏ trực tiếp hoặc gián tiếp hoặc cả trực tiếp lẫn gián tiếp)
– Phần biểu cảm có thể theo trình tự từ miêu tả đến biểu cảm hoặc qua những câu chuyện, kỉ niệm với nhân vật để bày tỏ cảm xúc của mình với nhân vật.
Kết bài:
– Khẳng định lại tình cảm của mình đối với nhân vật
– Đánh giá và bày tỏ quan điểm đối với nhân vật

Đoạn văn biểu cảm
Tuổi thơ tôi gắn liền với những câu chuyện cổ tích của bà mỗi buổi chiều tối bên bếp lửa hồng. Tôi không thể nào quên cái cảm giác ấm áp vào mùa đông năm ấy. Hình ảnh bà chập chờn cứ hiện ra, gương mặt phúc hậu cùng giọng nói ấm áp kể tôi nghe những câu chuyện hay. Giờ đây, sau những năm tháng trưởng thành, tôi không còn được gặp bà nữa. Tôi yêu bà biết bao nhiêu!