CHỦ ĐỀ 1: MÁY TÍNH VÀ XÃ HỘI TRI THỨC
BÀI 1: THÔNG TIN VÀ XỬ LÍ THÔNG TIN

MỤC
TIÊU
Phân biệt
thông tin và
dữ liệu

Chuyển đổi
giữa các đơn
vị lưu trữ dữ
liệu

Ưu điểm của
việc lưu trữ,
xử lí và truyền
thông tin bằng
thiết bị số

NỘI DUNG BÀI HỌC

Thông tin và

Đơn vị lưu trữ

Lưu trữ, xử lí và

dữ liệu

dữ liệu

truyền thông
bằng thiết bị số

Dữ liệu
39
C
390C

Thông tin
Thời tiết rất nóng

0

Xe cộ phải dừng lại
Dữ liệu:
-Văn bản
-Hình ảnh
-Âm thanh
-…

Thông tin:
-Hiểu biết của con người
thông qua dữ liệu.
-Ý nghĩa của dữ liệu

1. THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU
a) Quá trình xử lí thông tin
- Thông tin là tất cả những gì mang lại cho chúng ta hiểu biết.
=> Như vậy thông tin gắn với quá trình nhận thức. Máy tính chỉ là công
Nhiều sao thì
cụ hỗ trợ cho con người trong quá trình nhận thức
nắng
Vắng sao thì mưa.

5

8 nhóm quan sát Hình 1.1 trong sgk rồi phân tích quá trình xử lí
thông tin trong máy tính?

6

- Quá trình xử lí thông tin của máy tính gồm các bước sau:
+ Bước 1. Tiếp nhận dữ liệu: Máy tính tiếp nhận dữ liệu thường theo hai cách:
- Cách 1. Từ thiết bị

- Cách 2. Từ bàn phím do con người nhập
7

+ Bước 2. Xử lí dữ liệu: Biến
đổi dữ liệu trong bộ nhớ máy
tính để tạo ra dữ liệu mới.
Dữ liệu vào: nhiệt độ trung
bình của nhiều năm
Dữ liệu mới: Phần mềm chuyên
dụng cho ta biết khuynh hướng
Trái đất đang nóng dần lên

8

+ Bước 3. Đưa ra kết quả: Máy
tính có thể đưa ra kết quả theo hai
cách:
- Cách 1. Dữ liệu được thể hiện
dưới dạng văn bản, âm thanh, hình
ảnh,… mà con người có thể hiểu
được. Như vậy dữ liệu đã được
chuyển thành thông tin.
- Cách 2. Lưu dữ liệu lên một vật
mang tin như thẻ nhớ hoặc chuyển
thành dữ liệu đầu vào cho một hoạt
động xử lí khác.
9

Như vậy:
• Quá trình xử lí thông tin/dữ liệu có:
+ Đầu vào: có thể là thông tin hoặc dữ liệu
+ Đầu ra: cũng có thể là dữ liệu hoặc thông tin.
• Trong tin học: Dữ liệu là thông tin (âm thanh, hình ảnh, văn
bản, số, …) đã được đưa vào máy tính để máy tính có thể nhận
biết và xử lí được.
• Trong máy tính, xử lí thông tin chính là xử lí dữ liệu.
10

1. THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU
b) Phân biệt dữ liệu và thông tin
Nhiều dữ liệu cùng
mang một thông tin
Dữ liệu

Dữ liệu

Dữ liệu

Thông tin

Bài giảng môn
ngữ văn

1. THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU
b) Phân biệt dữ liệu và thông tin

Nhiều dữ liệu cùng
mang một thông tin

Trời rất nóng

Sốt cao

Thông tin

Thông tin

Cùng một bộ dữ liệu
có thể mang nhiều
thông tin khác nhau
Dữ liệu

390C

1. THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU
b) Phân biệt dữ liệu và thông tin
Nhiều dữ liệu cùng
mang một thông tin
Cùng một bộ dữ liệu
có thể mang nhiều
thông tin khác nhau
Thông tin có tính
toàn vẹn

Nếu có dữ liệu đầy đủ, thông tin
sẽ được hiểu đúng
Thông tin có tính toàn vẹn
Nếu thiếu dữ liệu, thông tin có thể
bị hiểu sai hoặc không xác định
được thông tin

Ví dụ:
Tính nhiệt độ trung bình trong ngày, đo nhiệt độ của 4
buổi: sáng, trưa, chiều, tối và lấy trung bình cộng.

Sáng
240C

Trưa
320C
320C

Chiều
280C
280C

Tối
220C

Kết quả
26.50C (mát mẻ)
300C (nóng)

1. THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU

Kết luận
o Trong máy tính, dữ liệu là thông tin đã được đưa vào máy tính để
máy tính có thể nhận biết và xử lí được.
o Thông tin là ý nghĩa của dữ liệu. Dữ liệu là các yếu tố thể hiện, xác
định thông tin. Thông tin và dữ liệu có tính độc lập tương đối.
Cùng một thông tin có thể được thể hiện bởi nhiều loại dữ liệu
khác nhau. Ngược lại, một dữ liệu có thể mang nhiều thông tin
khác nhau.
o Với vai trò là ý nghĩa, thông tin có tính toàn vẹn. Dữ liệu không
đầy đủ có thể làm thông tin sai lệch, thậm chí không xác định
được.

1.THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU

• Cả 3 bạn đều nói đúng
• Không thể đồng nhất thông tin và dữ liệu

1.THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU

Ví dụ 1: thông tin có nhiều cách thể hiện dữ liệu khác nhau:
-Thông tin: dừng lại quan sát, nếu không có tàu mới được băng qua.
-Dữ liệu:

1. Em hãy cho ví dụ về một thông tin nhưng có nhiều cách
thể hiện dữ liệu khác nhau.
Ví dụ 2: biển báo cơ quan
trường học có thể ghi rõ,
“cấm hút thuốc” bằng văn
bản hoặc dùng hình ảnh

1. THÔNG TIN VÀ DỮ LIỆU

Ví dụ 1: dữ liệu thể hiện nhiều thông tin khác nhau:
-Dữ liệu: tiếng trống (dữ liệu âm thanh)
-Thông tin:
• Tiếng trống trong trường học báo hiệu giờ vào lớp, giờ ra chơi,…
• Tiếng trống trên sân vận động cổ vũ tinh thần thi đấu của vận động
viên
Tính toàn vẹn: nhịp trống đánh trong trường học khác nhịp trống đánh
ở sân vận động, ở trường (3 tiếng), ở sân vận đông (đánh liên hồi).
Nếu đánh sai sẽ thể hiện thông tin bị sai.
Ví dụ 2:Trong một trận bóng đá, một số áo có thể liên quan đến hai
cầu thủ, một màu áo có thể liên quan tới 10 cầu thủ. Tính toàn vẹn của
thông tin cầu thủ xác định bởi hai dữ liệu số áo và màu áo, chỉ một dữ
liệu không đủ để xác định cầu thủ.

2. ĐƠN VỊ LƯU TRỮ DỮ LIỆU
Dữ liệu được lưu trữ như thế nào?

0

1

1

0

0

1

1

0

1

0

0

1

1

0

0

1

1

0

0

0

0

0

0

1

0

1

0

0

0

0

1

0

0

1

0

0

0

0

1

0

0

0

1

0

0

1

0

0

0

0

1

1

1

1

0

0

0

0

0

1

1

0

0

0

01100110
10011001
10000001
01000010
01000010
00100100
00111100
00011000

2. ĐƠN VỊ LƯU TRỮ DỮ LIỆU
Dữ liệu được lưu trữ như thế nào?

CAFE
01000011 01000001 01000110 01000101

Ký tự

Dãy bit biểu diễn

A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
K
L
M
N
O

0100 0001
0100 0010
0100 0011
0100 0100
0100 0101
0100 0110
0100 0111
0100 1000
0100 1001
0100 1010
0100 1011
0100 1100
0100 1101
0100 1110
0100 1111

2. ĐƠN VỊ LƯU TRỮ DỮ LIỆU
Đơn vị cơ bản lưu trữ dữ liệu

1 bit

0 1 1 0 0 0 0 1
1 byte
(= 8 bit)

2. Đơn vị lưu trữ dữ liệu
- Máy tính không truy cập trong bộ nhớ tới từng bit mà truy cập theo từng
nhóm bit. Nghĩa gốc của “byte” là một đơn vị dữ liệu dưới dạng một dãy
các bit có độ dài nhỏ nhất có thể truy cập được.
- Các máy tính ngày nay đều tổ chức bộ nhớ trong thành những đơn vị lưu
trữ có độ dài bằng bội của byte như 2, 4 hay 8 byte.
- Byte là đơn vị đo lượng lưu trữ dữ liệu (thường được gọi là đơn vị lưu
trữ thông tin)
- Các đơn vị đo dữ liệu hơn kém nhau 210 = 1024 lần
22

- Bảng các đơn vị lưu trữ dữ liệu
Đơn vị

Kí hiệu

Lượng dữ liệu

Bit

Bit

1 bit

Byte

B (Byte)

8 bit

Kilobyte

KB

210 B

Megabyte

MB

210 KB

Gigabyte

GB

210 MB

Terabyte

TB

210 GB

Petabyte

PB

210 TB

Exabyte

EB

210 PB

Zettabyte

ZB

210 EB

Yottabyte

YB

210 ZB

23

Thực hành

1. Định nghĩa nào về byte là đúng?
A. Là một kí tự
B. Là đơn vị dữ liệu 8 bit
C. Là đơn vị đo tốc độ của máy tính
D. Là một dãy 8 chữ số

2. Quy đổi các lượng tin sau ra KB
a) 3 MB

= 3 072 KB

b) 2 GB

= 2. KB = 2 097 152 KB

c) 2048 B

= 2 KB

3. Lưu trữ, xử lí và truyền thông bằng thiết bị số
Thảo luận nhóm 4 và thực hiện Hoạt động 2.
1. Các thiết bị làm việc với thông tin số như lưu trữ, truyền dữ liệu
hay xử lí thông tin số đều được gọi là thiết bị số. Trong các thiết bị
dưới đây, thiết bị nào là thiết bị số? Nếu thiết bị không thuộc loại số
thì thiết bị số tương ứng với nó là gì (nếu có)?

Thiết bị số tương ứng với
đồng hồ cơ là đồng hồ điện tử.

Thiết bị số tương ứng với
đĩa hát là đĩa CD, thẻ nhớ.

3. LƯU TRỮ, XỬ LÍ VÀ TRUYỀN THÔNG BẰNG THIẾT BỊ SỐ
Thiết bị làm việc với thông
tin số như lưu trữ, truyền
dữ liệu hay xử lí thông tin
số
Thiết bị số là gì?

Thẻ nhớ
Bộ thu phát wifi
Máy tính xách tay
Ví dụ về thiết bị số

Lưu trữ lượng thông tin lớn
Tìm kiếm thông tin dễ
dàng và nhanh chóng

Lưu trữ

Xử lí thông tin với tốc
độ nhanh và chính xác
Xử lí

Thông tin được truyền
đi với tốc độ nhanh và
độ tin cậy cao
Truyền thông

KẾT LUẬN
Thiết bị số có ưu điểm:
Giúp xử lí thông tin rất nhanh

Có khả năng lưu trữ dữ liệu với

với độ chính xác cao và có thể

dung lượng lớn, giá thành rẻ, tìm

làm việc liên tục.

kiến nhanh và dễ dàng.

Có khả năng truyền tin với
tốc độ rất lớn.

Giúp thực hiện tự động nhiều
công việc một cách chính xác,
chi phí thấp và tiện lợi.

1. Em hãy so sánh việc gửi thư qua đường bưu
điện và gửi thư điện tử
Lời giải:
- Giống nhau: Đều nhằm chuyển thư tới người nhận
- Khác nhau: 
Đặc điểm
Thư

Gửi thư theo đường bưu điện
Viết tay, bằng giấy mực, bút

Tốc độ

Chậm hơn nhiều

Chi phí

Cao hơn, tuỳ vào khoảng cách

Khối lượng gửi và nhận

Nhỏ hơn

Gửi thư điện tử
Gõ chữ từ bàn phím và biết
dùng phần mềm thư điện tử
Rất nhanh
Rất nhỏ chỉ vài giây tới vài
phút tuỳ tốc độ mạng
Lớn hơn rất nhiều

2. Giả sử để số hóa một cuốn sách kể cả văn bản
và hình ảnh cần dữ liệu khối lượng dữ liệu
khoảng 50 MB. Thư viện của trường có khoảng
2000 cuốn sách, Nếu số hóa thì cần khoảng bao
nhiêu GB để lưu trữ? Có thể chứa nội dung đó
trong thẻ nhớ 256GB hay không?

Lời giải:
Tổng dữ liệu cần: 50x2000=10 MB = 10 /2 ≈ 97,7GB < 256GB
5

⇒ Có thể chứa được

5

10

LUYỆN TẬP

1. Từ dữ liệu điểm các môn học của học sinh, có thể rút ra thông tin học sinh đó
thuộc loại nào: giỏi, khá, trung bình hay yếu.
- Cách xử lí để có được thông tin đó là: tính trung bình cộng điểm các môn học
của từng học sinh, sau đó phân loại ra: giỏi (>8.0), khá (từ 6.58.0), trung bình
(5.06.5), yếu (<5.0)

2. Hình 1.3 là danh sách các tệp
Độ lớn trung bình của các ảnh là 9 782 KB.
Số ảnh có thể lưu trữ được trên thẻ nhớ 16 GB

ảnh lấy ra từ thẻ nhớ của một
máy ảnh số. Em hãy tính toán một

là :

thẻ nhớ 16GB có thể chứa được

(16 x 1024 x 1024 KB)/(9872 KB) ≈ 1 699 474

tối đa bao nhiêu ảnh tính theo độ

(ảnh).

lớn trung bình của ảnh.

VẬN DỤNG
1. Trong thẻ căn cước công dân có gắn chip có thông tin về số
căn cước, họ tên, ngày sinh, giới tính, quê quán,... Được in trên
thẻ để đọc trực tiếp. Ngoài ra, các thông tin ấy còn được mã hóa
trong QR code và ghi vào chip nhớ. Theo em, điều đó có lợi gì?

 Hạn chế làm giả thẻ.

 Truy cập đến các ứng dụng khác

 Thông qua các thiết bị đọc dữ liệu số

như : hồ sơ bảo hiểm y tế, hồ sơ

kết nối trực tiếp với các ứng dụng,

bảo hiểm xã hội, dịch vụ hành

không phải nhập số liệu.

chính công,…
 Ngoài ra trong chip có mã khóa
được sử dụng để tạo chữ kí số

Lợi ích của việc
gắn chip

của công dân.

 Máy ảnh số cho phép ghi hàng
2. Hãy tìm hiểu và mô

vạn ảnh vào thẻ nhớ với chi phí

tả vai trò của thiết bị số

lưu trữ rẻ, dùng được nhiều lần,

trong việc làm thay đổi

dễ bảo quản.

cơ bản việc chụp ảnh

 Chụp bằng máy ảnh số đơn giản
hơn như việc lấy nét, điều khiển
tốc độ chụp, độ nhạy, độ mở,..

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
Ôn tập kiến thức

Hoàn thành các bài tập

đã học

Chuẩn bị bài mới “Vai trò
của thiết bị thông minh và
tin học đối với xã hội”.