THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT:
VĂN BẢN VÀ ĐOẠN VĂN

I.VĂN BẢN:
1.Văn bản
Văn bản là một đơn vị giao tiếp, có tính hoàn chỉnh
về nội dung và hình thức, tồn tại ở dạng viết hoặc
dạng nói. Văn bản được dùng để trao đổi thông tin,
trình bày suy nghĩ, cảm xúc…

2. Loại (kiểu) văn bản:
- Căn cứ vào sự có mặt hay không có mặt của các
phương tiện phi ngôn ngữ:
+ Văn bản thông thường.
+ Văn bản đa phương thức (sử dụng phối hợp phương
tiện ngôn ngữ và các phương tiện phi ngôn ngữ như kí hiệu,
sơ đồ, biểu đồ, số liệu, tranh ảnh, âm thanh...; chủ yếu dùng
cho văn bản thông tin).

- Căn cứ vào chức năng giao tiếp (thẩm mĩ, thuyết phục, trao đổi thông
tin):
+ Văn bản văn học (chủ yếu bộc lộ, giãi bày tình cảm; có tính hình tượng,
thẩm mĩ cao: truyện, thơ…). Ví dụ: “Bức tranh của em gái tôi”- Tạ Duy
Anh, “ Chuyện cổ tích về loài người” – Xuân Quỳnh)…
+ Văn bản nghị luận (chủ yếu thuyết phục người đọc / người nghe về một
vấn đề: ý kiến, lí lẽ, bằng chứng). Ví dụ: “Xem người ta kìa!”- Lạc Thanh,
“Hai loại khác biệt” – Giong-mi Mun)…
+ Văn bản thông tin (chủ yếu cung cấp thông tin: thông báo, giao dịch). Ví
dụ: “Trái Đất – cái nôi của sự sống” – Hồ Thanh Trang”, “Các loài chung
sống với nhau như thế nào?” –Ngọc Phú…

THỰC HÀNH:
Nêu bằng chứng cụ thể để khẳng định  “Trái Đất - cái nôi của sự sống” là một
văn bản.
? Văn bản nêu ra những thông tin nào. Tất cả các thông tin đều tập trung vào vấn đề
chính là gì.
+ Các thông tin của văn bản:
. Nêu vị trí đặc điểm riêng của Trái Đất trong hệ Mặt Trời.
. Nước là vị thần hộ mệnh của Trái Đất.
. Trái Đất là nơi cư ngụ, sinh sống của muôn loài và những quy luật lạ lùng, bí ẩn.
. Con người là đỉnh cao kì diệu của sự sống trên Trái Đất, vừa cải tạo vừa gây ra ảnh
hưởng xấu đến Trái Đất.
. Tình trạng đáng báo động hiện nay trên Trái Đất.
-> Tất cả các thông tin đều tập trung vào vấn đề chính: “Trái Đất – cái nôi của sự
sống”.

? Văn bản chứa đựng thông điệp gì.
+ Chứa đựng thông điệp rõ ràng: Ý thức bảo vệ môi trường sống trên Trái
Đất.
=> Văn bản “Trái Đất - cái nôi của sự sống” có tính hoàn chỉnh về nội
dung.

? Hãy chỉ ra bố cục của văn bản.
+ Văn bản có bố cục rõ ràng:
. Mở bài: Giới thiệu về Trái Đất.
.Thân bài: Trái Đất ngôi nhà chung của muôn vật muôn loài.
.Kết bài: Thực trạng của Trái Đất.
? Hãy liệt kê các bộ phận cấu tạo của văn bản.
+ Văn bản có các yếu tố: nhan đề, sa-pô, đề mục, đoạn văn, hình ảnh, số liệu…
? Các câu, các đoạn, các phần được sắp xếp theo một trình tự như thế nào.
+ Các câu, các đoạn, các phần được sắp xếp theo một trình tự hợp lí (theo quan hệ
nhân quả).
Þ Văn bản “Trái Đất – cái nôi của sự sống” có tính hoàn chỉnh về hình thức.
? Văn bản trên thuộc loại văn bản nào.
+ Văn bản thông tin, văn bản đa phương thức.

II. ĐOẠN VĂN
1. Đặc điểm:
- Là một bộ phận quan trọng của văn bản.
- Về hình thức: Bắt đầu bằng chữ viết hoa lùi đầu dòng và kết thúc bằng một
dấu chấm câu; thường gồm nhiều câu (có khi chỉ một câu).
- Về nội dung: Mỗi đoạn văn thường biểu đạt một ý tương đối hoàn chỉnh.
2. Chức năng đoạn văn trong văn bản:
Một đoạn văn có thể đảm nhiệm:
- Mở đầu văn bản.
- Trình bày một khía cạnh nào đó của nội dung chính.
- Kết thúc văn bản hoặc mở rộng, liên kết vấn đề.

THỰC HÀNH:

? Trong văn bản “Trái Đất- cái nôi của sự sống”, hãy
cho biết văn bản có mấy đoạn văn, đoạn văn nào đảm
nhận chức năng mở đầu văn bản, đoạn văn nào trình
bày các khía cạnh của nội dung chính, đoạn văn nào
dùng để kết thúc văn bản.

Đoạn văn mở đầu văn bản

Đoạn văn 1
Đoạn văn 2
Đoạn văn 3

Đoạn văn trình bày
các khía cạnh của nội dung chính

Đoạn văn 4
Đoạn văn 5
Đoạn văn 6
Đoạn văn 7

Đoạn văn kết thúc văn bản

Đoạn văn 8

HS thảo luận nhóm.

Chọn một đoạn văn trong văn bản “Trái Đất- cái nôi của sự sống” và
điền thông tin cần thiết vào bảng sau:
Thứ tự
đoạn văn
trong
văn bản
Đoạn 6
(Con
người
trên
Trái Đất)

Điểm mở đầu
và điểm kết thúc
của đoạn văn 
-Điểm mở đầu: Đỉnh cao
kì diệu của sự sống trên
Trái Đất chính là con
người.
-Điểm kết thúc: Nhưng
đáng buồn (…) và phát
triển của sự sống trên
Trái Đất.

Ý chính
của đoạn văn 

Con người là đỉnh cao
kì diệu của sự sống
trên Trái Đất,
vừa cải tạo vừa gây ra
ảnh hưởng xấu
đến Trái Đất.

Chức năng
của đoạn văn
trong văn bản

Trình bày
một khía cạnh của
nội dung chính.