VĂN BẢN 3.

NÓI VỚI
CON

Y Phương

1

KHỞI
ĐỘNG

2

NÓI VỚI
CON

3
4

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC
LUYỆN TẬP
VẬN DỤNG

KHỞI ĐỘNG
Quan sát video sau

KHỞI ĐỘNG
1) Chia sẻ cảm xúc của em về nội dung của bài hát?
(Em đã bao giờ lên miền núi chưa?) Nêu ấn tượng của
em về thiên nhiên, cuộc sống, con người ở đó.
2) Em đã được nghe những lời căn dặn như thế nào của
những người thân yêu trong gia đình? Trong những lời
căn dặn đó, những người thân hi vọng gì ở em? Có bao
giờ quê hương trở thành một chủ đề trong câu chuyện
của gia đình em? Em hãy nhớ lại những bài thơ viết về
tình cảm cha con, mẹ con đã được học hoặc đọc thêm.

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. Khám phá chung văn bản
1. Tác giả

Yêu cầu:
Trình bày ngắn gọn những
hiểu biết về tác giả.

I. Khám phá chung văn bản
1. Tác giả

- Y Phương (1948 – 2022) là nhà thơ dân tộc Tày, quê ở Cao Bằng.
- Thơ ông thể hiện tâm hồn chân thật, mạnh mẽ, trong sáng, phóng
khoáng, mang đậm màu sắc văn hoá vùng đất quê ông.
- Tác phẩm tiêu biểu: Nói với con (1980); Người núi Hoa (1982);
Tiếng hát tháng Giêng (1986), Đàn then (1996), Vũ khúc Tày
(2015),…

I. Khám phá chung văn bản
1. Tác giả

I. Khám phá chung văn bản
2. Tác phẩm

Yêu cầu:
HOÀN THÀNH PHIẾU
HỌC TẬP SỐ 01

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1
(Tìm hiểu chung văn bản)
Tìm hiểu chung VB:
1. Xuất xứ:
2. Thể thơ:
3. Phương thức biểu đạt:
4. Bố cục:
5. Chủ thể trữ tình và đối
tượng trữ tình:

Trả lời
...
...
...
...
 

I. Khám phá chung văn bản
2. Tác phẩm

2.1. Đọc và tìm hiểu chú thích
- Từ khó: ken, người đồng mình, thung,...
2.2 Xuất xứ
Viết năm 1980, in trong tập Thơ Việt Nam 1945 – 1985,
NXB Giáo dục, 1987)
2.3 Thể thơ
Tự do.
2.4 Phương thức biểu đạt
Biểu cảm kết hợp tự sự và miêu tả.

I. Khám phá chung văn bản
2. Tác phẩm

2.5 Bố cục: 2 phần
+ P1: Đoạn 1: Cội nguồn sinh dưỡng của mỗi con người.
+ P2: Đoạn 2: Vẻ đẹp phẩm chất của "người đồng mình" và
lời dặn dò của người cha với con.
2.6 Chủ thể trữ tình và đối tượng trữ tình
- Chủ thể trữ tình: Người cha-> thế hệ đi trước.
- Đối tượng trữ tình: người con-> thế hệ đi sau, những người có
thể đồng cảm sâu sắc với chủ thể trữ tình.

II. Khám phá chi tiết văn bản
1. Mối quan hệ giữa "con" với gia đình, quê hương, xứ sở
Yêu cầu: Hoàn thành Phiếu học tập số 2, gợi ý trả lời câu hỏi:
1) Người cha đã nhìn nhận như thế nào về mối quan hệ giữa
"con" với gia đình, quê hương, xứ sở? Chỉ rõ những câu thơ
biểu hiện điều ấy.
2) Những yếu tố nghệ thuật nào đã được sử dụng thành công và
giá trị biểu đạt của chúng? (giọng điệu, hình ảnh thơ, ngôn ngữ,
cách nói, phép tu từ…)
3) Những mối quan hệ ấy có ý nghĩa gì đối với sự trưởng thành
của "con"?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
(Tìm hiểu mối quan hệ giữa "con" với
gia đình, quê hương, xứ sở )
 
Mối quan hệ giữa
"con" với gia
đình:
Mối quan hệ giữa
"con" với quê
hương, xứ sở:

Câu thơ
…
…

Yếu tố nghệ thuật Ý nghĩa đối với sự
và giá trị biểu đạt trưởng thành của "con"
…
….
…

II. Khám phá chi tiết văn bản
1. Mối quan hệ giữa "con" với gia đình, quê hương, xứ sở
*Mối quan hệ giữa “con” với gia đình: hết sức tự nhiên và sâu sắc
- Con được cha mẹ sinh ra, nuôi dưỡng, bao bọc. Bước đi chập
chững, tiếng nói đầu đời của con đem đến cho cha mẹ niềm vui,
hạnh phúc (Một bước chạm tiếng nói/ Hai bước tới tiếng cười).
- Trên từng bước trưởng thành của con, đều có sự bảo ban và ánh
mắt dõi theo đầy hi vọng của cha mẹ (Lên đường/ Không bao giờ
nhỏ bé được/ Nghe con).

II. Khám phá chi tiết văn bản
1. Mối quan hệ giữa "con" với gia đình, quê hương, xứ sở
*Mối quan hệ giữa “con” với quê hương:
- Quê hương không chỉ là nơi con được sinh ra, lớn lên, mà còn là
nơi hun đúc, nuôi dưỡng nghị lực sống và tâm hồn con (Đan lờ cài
nan hoa/ Vách nhà ken câu hát/ Rừng cho hoa/ Con đường cho
những tấm lòng; Còn quê hương thì làm phong tục).

II. Khám phá chi tiết văn bản
1. Mối quan hệ giữa "con" với gia đình, quê hương, xứ sở
*Yếu tố nghệ thuật và giá trị biểu đạt:
- Giọng điệu tâm tình thủ thỉ, lời thơ ngân vang như thúc giục mạnh
mẽ, trĩu nặng ân tình.
- Liệt kê những hình ảnh cụ thể, kết hợp với phép điệp tạo nên sự
nhịp nhàng, quấn quýt, vấn vương.
- Các hình ảnh nhân hoá, ẩn dụ hàm súc, giàu hình ảnh.
- Cách nói mộc mạc, giản dị, dễ gần.

II. Khám phá chi tiết văn bản
1. Mối quan hệ giữa "con" với gia đình, quê hương, xứ sở
*Ý nghĩa đối với sự trưởng thành của "con":
- Quê hương: nơi có những con người xứng đáng là mẫu hình về
mọi mặt, làm điểm tựa cho con noi theo để trưởng thành.

II. Khám phá chi tiết văn bản

2. Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt, bền bỉ của
"người đồng mình"
Yêu cầu: Hoàn thành Phiếu học tập số 3, gợi ý trả lời câu hỏi:
1) Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt, bền bỉ của "người
đồng mình" được thể hiện như thế nào trong mỗi câu thơ? Nêu
cách hiểu của em (Ở mỗi câu thơ toát nên vẻ đẹp cụ thể nào
của "người đồng mình").
2) Những yếu tố nghệ thuật nào đã giúp nhà thơ truyền tải tình
cảm, cảm xúc (Cấu trúc các kiểu câu có gì giống nhau; cách
nói, ngôn ngữ, hình ảnh,…).
3) Nói về "người đồng mình", người cha muốn nhắn gửi con
điều gì? Vì sao trong lời tâm tình với con, người cha lại nói
nhiều đến vẻ đẹp của "người đồng mình"?

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
(Tìm hiểu Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt, bền bỉ của "người đồng mình")

Nhóm
1.
2.

Câu thơ thể hiện

Vẻ
đẹp

Người đồng mình yêu lắm con …
ơi/ Đan lờ cài nan hoa/ Vách
nhà ken câu hát.
Người đồng mình thương lắm …
con ơi/ Cao đo nỗi buồn/ Xa
nuôi chí lớn.

Yếu tố nghệ
thuật và giá
trị biểu đạt
…

Điều người cha
muốn nhắn gửi
cho con
…

…

…

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3
(Tìm hiểu Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt, bền bỉ của "người đồng mình")

Nhóm

Câu thơ thể hiện

Vẻ đẹp

3.

Người đồng mình thô sơ da thịt/
Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con.
Sống trên đá không chê đá gập
ghềnh/ Sống trong thung không chê
thung nghèo đói/ Sống như sông
như suối/ Lên thác xuống ghềnh/
Không lo cực nhọc; Người đồng
mình tự đục đá kê cao quê hương.

…

4.

…

Yếu tố
Điều người
nghệ thuật cha muốn
và giá trị
nhắn gửi
biểu đạt
cho con
…
…
…

…

II. Khám phá chi tiết văn bản

2. Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt, bền bỉ của
"người đồng mình"
*Vẻ đẹp:
- "Người đồng mình yêu lắm con ơi/ Đan lờ cài nan hoa/ Vách
nhà ken câu hát".=> Những con người đáng yêu vì nét tài hoa,
lãng mạn và đời sống tâm hồn phong phú
- "Người đồng mình thương lắm con ơi/ Cao đo nỗi buồn/ Xa nuôi
chí lớn".=> Những con người có ý chí, nghị lực sống mãnh liệt.

II. Khám phá chi tiết văn bản

2. Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt, bền bỉ của
"người đồng mình"
*Vẻ đẹp:
- "Người đồng mình thô sơ da thịt/ Chẳng mấy ai nhỏ bé đâu con".
=> Những con người chân chất, giản dị, nhưng có cốt cách cao quý.
- "Sống trên đá không chê đá gập ghềnh/ Sống trong thung không
chê thung nghèo đói/ Sống như sông như suối/ Lên thác xuống
ghềnh/ Không lo cực nhọc; Người đồng mình tự đục đá kê cao
quê hương".=>Những con người chịu thương chịu, khó, sống gắn
bó và hết lòng xây đắp quê hương.

II. Khám phá chi tiết văn bản

2. Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt, bền bỉ của
"người đồng mình"
*Yếu tố nghệ thuật và giá trị biểu đạt
- Dùng các kiểu câu có cấu trúc câu giống nhau để tạo nên lối nói
riêng, nhấn mạnh cảm xúc của chủ thể trữ tình và đặc điểm của
đối tượng được tái hiện.
- Cách nói cụ thể, giàu hình ảnh thể hiện sinh động những cảm
xúc, suy nghĩ mang tính trực quan, gần gũi.
- Ngôn ngữ mộc mạc, giản dị thể hiện tình cảm chất phác mộc
mạc, hồn hậu, chân thực của người miền núi.

II. Khám phá chi tiết văn bản

2. Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt, bền bỉ của
"người đồng mình"
*Điều người cha muốn nhắn gửi con:
- Biết thấu hiểu những vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt, bền
bỉ của “người đồng mình”;
- Khi bước vào đời con phải thấu hiểu, yêu thương và tự hào về
“người đồng mình”, sống có cốt cách cao đẹp, xứng đáng là người
con của quê hương, xứ sở.

II. Khám phá chi tiết văn bản

3. Thông điệp trữ tình của người cha

Qua những lời tâm tình, căn dặn,
người cha muốn nói với con về
những điều gì?

II. Khám phá chi tiết văn bản

3. Thông điệp trữ tình của người cha
- Qua lời căn dặn, tâm tình, cha muốn con khắc ghi
+ Luôn nhớ về tình cảm của cha mẹ, của gia đình mình.
+ Luôn yêu mến, tự hào về quê hương, xứ sở.
+ Luôn ý thức được những phẩm chất cao quý của “người đồng
mình” (những con người của quê hương).
+ Sống có cốt cách để xứng đáng là người con của quê hương.

III. Tổng kết

Nêu nét đặc sắc về
nghệ thuật, nội dung,
ý nghĩa của VB.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật

- Bố cục chặt chẽ, dẫn dắt tự nhiên.
- Giọng điệu thủ thỉ, tâm tình tha thiết, trìu mến.
- Xây dựng các hình ảnh thơ vừa cụ thể vừa mang tính khái quát,
chân thực mộc mạc, giàu chất thơ
- Các phép tu từ: Điệp ngữ, so sánh, nhân hoá, liệt kê, ẩn dụ.

III. Tổng kết
2. Nội dung – Ý nghĩa
Bài thơ là lời tâm tình của người cha với con về tình cảm gắn
bó, yêu thương của mỗi người với gia đình quê hương, với vẻ
đẹp sức sống của "người đồng mình". Từ đó, người cha mong
con luôn biết tự hào và kế tục xứng đáng truyền thống của quê
hương, vững tin khi bước vào đời.

LUYỆN TẬP
 *Nhiệm vụ: Vẽ sơ đồ thể hiện nội dung văn bản.

VẬN DỤNG
Bài tập 1. Đặt mình là nhân vật ng­ười con trong bài thơ,
hãy viết một bức thư ngắn (từ 5 – 7 câu) để gửi cho ng­
ười cha thân yêu.
Bài tập 2. Sưu tầm một số câu ca dao, câu thơ là lời dặn
dò của người cha, người mẹ đối với con cái.

Đoạn văn tham khảo
Cha kính yêu!
Cảm ơn cha vì tất cả. Nhận được lời tâm tình cha trao gửi con càng
thấm thía và hiểu ra rằng cha thương yêu con nhường nào. Tình yêu
thương mà cha và cả gia đình dành cho con tựa như lá của cây trong
rừng, trong lành như con suối trong thung. Con lớn lên, khôn lớn trưởng
thành như thế này là nhờ bàn tay nuôi nấng chăm sóc, quan tâm của cha
mẹ, của núi rừng quê hương mà thành. Cha dạy dỗ con những điều mà
con người ta nên làm. Con sẽ sống như lời cha dặn, sẽ cố gắng cống hiến
sức mình cho quê hương, cho đất nước mình ngày càng tươi đẹp. Cha là
người luôn bên cạnh, vỗ về con trên suốt chặng đường mà con bước.
Ngày thơ bé cha và mẹ bên con, nhìn con những bước đi chập chững vào
đời, rồi dần con trưởng thành, cha bên cạnh dặn dò chỉ bảo con thành

Đoạn văn tham khảo

người. Con luôn hiểu được rằng quê hương mình thật ân nghĩa, ân tình:
"rừng cho hoa”, "con đường cho những tấm lòng”. Cho dù đường đời có
chông gai thế nào, con phải " lên thác xuống gềnh" ra sao thì con vẫn sẽ
luôn cố gắng làm mọi điều có thể, con sẽ không giục ngã trước thất bại.
Cha, con nhất định sẽ làm được, con sẽ cố gắng hết mình để xây dựng,
vun đắp cho quê hương mình ngày một giàu đẹp.
Con yêu cha!
 

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC

- Hoàn thiện các nội dung bài học.
- HS chuẩn bị cho tiết sau học bài: Viết bài văn nghị
luận về một vấn đề trong đời sống (trình bày ý kiến
phản đối).