NGÀNH THÂN MỀM
(3 Tiết )
SINH HỌC 7
CHỦ ĐỀ 6
- Em hãy cho biết chúng ta đã học những ngành động vật nào? Mỗi ngành hãy kể tên một đại diện mà em biết.
Chủ đề 1: Ngành động vật nguyên sinh: trùng roi, trùng đế giày,trùng biến hình…
- Chương III: Các ngành giun:
- Chủ đề 2: Ngành ruột khoang: Thủy tức
- Chủ đề 3: Ngành giun dẹp: sán lá gan…
- Chủ đề 5: Ngành giun đốt: giun đất….
- Chủ đề 4: Ngành giun tròn: giun đũa…
KIỂM TRA BÀI CŨ
Trai sông
(Sống ở hồ, ao, sông ngòi)
Bạch tuộc
(Sống ở biển)
Sò
(Sống ở ven biển)
Mực
(Sống ở biển)
Ốc sên
(Sống ở trên cạn)
Ốc vặn
(Sống ở nước ngọt)
Ngành Thân mềm ở nước ta rất đa dạng, phong phú như : Trai, ốc, sò, mực, bạch tuộc…chúng phân bố ở các môi trường: biển, sông, ao, hồ, trên cạn…
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
I. Hình dạng, cấu tạo
1. Vỏ trai
I. Hình dạng, cấu tạo
1. Vỏ trai
Đầu vỏ
Đỉnh vỏ
Bản lề vỏ
Đuôi vỏ
Vòng tăng trưởng vỏ
Hãy xác định các phần trên vỏ trai ?
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
I. Hình dạng, cấu tạo
Vỏ trai gồm mấy mảnh? Được gắn với nhau nhờ bộ phận nào?
- Gồm 2 mảnh gắn với nhau nhờ bản lề ở phía lưng.
1. Vỏ trai
Bản lề
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
I. Hình dạng, cấu tạo
Nêu cấu tạo của vỏ trai ?
- Gồm 2 mảnh gắn với nhau nhờ bản lề ở phía lưng.
Cấu tạo: Gồm 3 lớp
1. Vỏ trai
Lớp sừng
Lớp đá vôi
Lớp xà cừ
Lớp xà cừ
Lớp đá vôi
Lớp sừng
CHỦ ĐỀ: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
Lớp xà cừ
Lớp đá vôi
Lớp sừng
Mài mặt ngoài của vỏ trai ngửi thấy có mùi khét vì phía ngoài là lớp sừng nên khi mài nóng cháy, chúng có mùi khét.
Tại sao khi mài mặt ngoài vỏ trai ta ngửi thấy có mùi khét ?
I. Hình dạng, cấu tạo
1. Vỏ trai
2. Cơ thể trai
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
Ống thoát
Ống hút
Áo trai
Mang
Chân
Thân
Lỗ miệng
Tấm miệng
Dưới vỏ
Ở giữa
Trung tâm
10
9
8
7
6
11
5
4,
1
2
3
Vỏ trai
Cơ khép vỏ trước
Chỗ bám cơ khép vỏ sau
Cơ thể trai có cấu tạo như thế nào ?
I. Hình dạng, cấu tạo
- Gồm 2 mảnh gắn với nhau nhờ bản lề ở phía lưng.
1. Vỏ trai
2. Cơ thể trai
+ Ngay dưới vỏ là áo trai tạo thành khoang áo, có ống hút và ống thoát.
+ Tiếp theo là hai tấm mang
+ Ở trung tâm có thân trai, chân trai, lỗ miệng, tấm miệng.
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
Để mở vỏ trai quan sát bên trong, phải luồn lưỡi dao vào qua khe vỏ cắt cơ khép vỏ. Cơ khép vỏ bị cắt, lập tức vỏ trai sẽ mở ra => chứng tỏ sự mở vỏ là do tính tự động của trai. Vì thế khi trai bị chết tính tự động không còn nên vỏ thường mở ra.
Để mở vỏ trai quan sát bên trong cơ thể, phải làm thế nào ?
Tại sao trai chết thì vỏ mở ?
I. Hình dạng, cấu tạo
II. Di chuyển (HS tự đọc)
CHỦ ĐỀ: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
III. Dinh dưỡng
Oxi
Nước
(Thức ăn, oxi)
Thức ăn
Chất thải
Ống hút
Ống thoát
Mang
Lỗ miệng
Cacbonic
Tấm miệng
I. Hình dạng, cấu tạo
II. Di chuyển
- Trai dinh dưỡng kiểu thụ động.
III. Dinh dưỡng
Thức ăn của trai là gì ?
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
- Thức ăn là động vật nguyên sinh và vụn hữu cơ.
I. Hình dạng, cấu tạo
II. Di chuyển
- Thức ăn là động vật nguyên sinh và vụn hữu cơ.
III. Dinh dưỡng
Dinh dưỡng kiểu thụ động.
Quá trình trao đổi khí của trai diễn ra ở đâu ?
Hai tấm mang
- Trai hô hấp bằng mang
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
Cách dinh dưỡng của trai có ý nghĩa như thế nào với môi trường nước?
Trai dinh dưỡng theo kiểu hút nước để lọc lấy vụn hữu cơ, động vật nguyên sinh, các động vật nhỏ khác, góp phần lọc sạch môi trường nước.
Ở những nơi nước ô nhiễm, người ăn trai, sò hay bị ngộ độc vì khi lọc nước, nhiều chất độc còn tồn đọng ở cơ thể trai, sò.
Vì sao có trường hợp ăn thịt trai, sò bị ngộ độc ?
Chúng ta cần làm gì để bảo vệ môi trường sống cho trai sông ?
Không gây ô nhiễm môi trường nước
I. Hình dạng, cấu tạo
II. Di chuyển
III. Dinh dưỡng
IV. Sinh sản
Trai là động vật phân tính hay lưỡng tính ?
- Trai là động vật phân tính.
Quá trình sinh sản và phát triển diễn của trai diễn ra như thế nào ?
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
Tinh trùng
Trai cái
Ấu trùng
(sống trong mang mẹ)
Trai con
(ở bùn)
I. Hình dạng, cấu tạo
II. Di chuyển
III. Dinh dưỡng
IV. Sinh sản
- Trai là động vật phân tính.
- Trứng phát triển qua giai đoạn ấu trùng.
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
Ý nghĩa của giai đoạn trứng phát triển thành ấu trùng trong mang trai mẹ?
Bảo vệ trứng và ấu trùng khỏi bị các động vật khác ăn mất
Mang trai mẹ có nhiều thức ăn và dưỡng khí tạo điều kiện cho ấu trùng phát triển tốt.
Ý nghĩa của giai đoạn ấu trùng bám vào mang và da cá?
Ấu trùng trai thường bám vào mang và da cá. Khi con người thả cá vào ao hoặc khi mưa cá vượt bờ mang theo ấu trùng trai vào ao  Giúp phát tán nòi giống.
Vai trò của trai đối với tự nhiên và đời sống con người?
Lọc sạch môi trường nước, làm thực phẩm
Làm đồ trang sức, khảm mỹ nghệ…
Sản phẩm từ lớp vỏ xà cừ
I. Hình dạng, cấu tạo:
II. Di chuyển:
III. Dinh dưỡng:
IV. Sinh sản:
- Trai là động vật phân tính.
- Trứng phát triển qua giai đoạn ấu trùng.
- Gồm 2 mảnh gắn với nhau nhờ bản lề ở phía lưng.
1. Vỏ trai:
(HS tự đọc)
- Thức ăn là động vật nguyên sinh, vụn hữu cơ.
- Dinh dưỡng kiểu thụ động.
- Hô hấp bằng mang.
2. Cơ thể trai:
+ Bên ngoài: áo trai tạo thành khoang áo, có ống hút và ống thoát
+ Ở giữa: hai tấm mang
+ Bên trong: thân trai, chân rìu, lỗ miệng, tấm miệng.
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
Bài 18: TRAI SÔNG
CỦNG CỐ
1:/ Hãy khoanh tròn vào câu trả lời đúng.
Trai sông có lối sống:
a.N?i trờn m?t nu?c nhu d?ng v?t nguyờn sinh.
b. Sống ở đáy ao, hồ, ẩn nửa mi`nh trong bùn cát
c. Sống ở biển
2/Em hãy chọn câu trả lời đúng điền vào các chỗ trống sau:
C¬ thÓ trai cã vá cøng b»ng chÊt ....(A)....gåm cã....(B)....m¶nh.
1/ (A) lµ:
a: и v«i b: Kitin c: Cuticun d: DÞch nhên
2/ (B) lµ:
a: 1 b: 2 c: 3 d: 4
3/ Câu nào đúng câu nào sai ?
Trai di chuyển nhờ chân rìu
Cơ thể trai gồm 3 phần : đầu trai, thân trai, chân trai.
Trai được xếp vào ngành thân mềm vì có thân mềm không phân đốt.
Trai lấy thức ăn nhờ cơ chế lọc từ nước hút vào.

Đ
Đ
Đ
S
8
7
6
5
4
3
2
1
T H Â N M Ề M
V Ỏ T R A I
8
7
6
5
4
3
2
1
T
L Ớ P S Ừ N G
S
C H Â N T R A I
N
I
Á O T R A I
A
Đ Á V Ô I
Ô
T H Ụ Đ Ộ N G
G
N G Ọ C T R A I
R
Đáp án
ô chữ
1. Trai, sò, ốc, hến... thuộc ngành?
2. Lớp ngoài cùng của vỏ trai là gì?
3. Trung tâm cơ thể trai phía trong là thân trai, phía ngoài là...?
4. ...gồm hai mảnh gắn với nhau nhờ bản lề ở phía lưng?
5. Xà cừ do lớp ngoài của... tiết ra tạo thành?
6. Lớp giữa của vỏ trai là lớp...?
8. Lớp xà cừ mỏng có thể tạo nên...?
7. Kiểu dinh dưỡng của trai...?
Quan sát hình sau và giải thích cơ chế giúp trai di chuyển được trong bùn theo chiều mũi tên?
Vỏ trai hé mở cho chân thò ra vươn dài trong bùn về hướng muốn đi tới để mở đường, Sau đó trai co chân đồng thời với việc khép vỏ lại, tạo ra lực đẩy do nước phụt ra ở rãnh phía sau (ống thoát), làm trai tiến về phía trước.
Ống hút
Ống thoát
Hướng di chuyển

Chân trai thò theo hướng
nào thì traichuyển động
theo hướng đó
I. Hình dạng, cấu tạo
II. Di chuyển
Ống hút nước
Ống thoát nước
Hướng di chuyển
+ Chân trai thò ra, thụt vào kết hợp với đóng mở vỏ → trai di chuyển về phía trước
CHỦ ĐỀ 6: NGÀNH THÂN MỀM (TIẾT 1)
III. Dinh dưỡng
Bài 18: TRAI SÔNG