Họa sĩ Nguyễn Phan Chánh.
Nguyễn Phan Chánh (18921984) sinh ra tại Thạch Hà,
tỉnh Hà Tĩnh. Ông là một trong
những họa sĩ tiêu biểu của hội
họa Đông Dương. Ông được
coi là người chiết trung cho
phương pháp tạo mẫu
phương Tây và vẽ tranh lụa
 phương Đông, đồng thời là
người đầu tiên mang lại vinh
quang cho tranh lụa Việt Nam.
Những người yêu nghệ thuật
luôn nhắc đến tên anh với sự
ngưỡng mộ và kính trọng đặc
biệt.










Năm 1922, ông tốt nghiệp Đại học Sư phạm Huế. Sau đó, anh ở lại trường tiểu
học Đông Ba Huế để dạy học.
Năm 1925, Nguyễn Phan Chánh là sinh viên khóa đầu tiên của Cao đẳng Mỹ
thuật Đông Dương, cùng học với Lê Phổ, Lê Văn Đệ, Mai Trung Thứ, Công Văn
Trung,..
Năm 1928. Ông bắt đầu sáng tác bức tranh sơn dầu của mình và cũng bắt đầu
thành công với tranh vẽ lụa Vân Nam.
Năm 1931, ông cho ra đời nhiều bức tranh lụa như: Chơi ô ăn quan, Cô gái rửa
rau, Em bé cho chim ăn,… các bức tranh lụa của ông đã được người Pháp biết
đến và bắt đầu nổi tiếng.
Năm 1932, một số bức tranh lụa của ông được trưng bày ở Ý, Mỹ, Nhật Bản. Sau
cuộc triển lãm tại Paris thì đã tạo được tiếng vang cho ông, sau đó ông chính thức
được coi là người đặt nền tảng cho tranh lụa hiện đại Việt Nam.
Năm 1933 – 1939, ông tiếp tục vẽ tranh nghệ thuật và tham gia các cuộc triển lãm
nghệ thuật.
Sau Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Phan Chánh là ủy viên thường trực Hội Văn
hóa cứu trợ tỉnh. Trong 9 năm tham gia Kháng chiến, họa sĩ đã vẽ các tranh cổ
động: “Em bé trong dầu” (1946), “Diệt bom giặc” (1947), “Lạch nước” (1949).
Năm 1955, ông trở về Hà Nội và làm giảng viên hội họa tại Đại học Mỹ thuật
trong nhiều năm. Năm 1957, ông được bầu là Hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam,
năm 1962 là Hội viên Liên hoan Anh hùng, Chiến sĩ toàn quốc lần thứ III.

Nhắc đến tranh lụa, người ta nhắc đến Nguyễn
Phan Chánh bởi ông là người có công tìm tòi, khám phá
kỹ thuật vẽ tranh lụa hiện đại. Mặc dù tranh lụa xuất hiện
ở Việt Nam từ thời xưa nhưng tranh lụa phải đến Nguyễn
Phan Chánh mới được biết đến. Ngắm nhìn tranh của
ông, người ta cảm nhận được một cảm giác nhẹ nhàng,
bay bổng, ấm áp và vô cùng bình yên. Tài năng của
người nghệ sĩ còn được thể hiện trong không gian nửa hư
cấu, nửa thực, khiến người xem như bị “lạc” vào tác
phẩm. Trong suốt cuộc đời, ông là người siêng năng, giản
dị và yêu đời. Hội họa trời sinh tài năng, không chỉ nâng
đỡ tinh thần của ông, mà còn trực tiếp kiếm sống với
ông, hội họa tuyệt đỉnh của ông đã để lại nhiều tác phẩm 
tranh nghệ thuật độc nhất đậm tính dân tộc.

2. Tác phẩm Cô hàng ốc .
Vào giữa năm 2018, tại nhà đấu giá quốc tế
Chraslies Hồng Kông, Cô hàng ốc đã bán với
giá 600.000USD (khoảng trên 10 tỷ đồng Việt
Nam). Một tác phẩm còn nguyên vẹn, mặc dù
90 năm qua thân phận của nó cũng chẳng yên
ổn gì! Tranh vẽ khổ đứng cỡ 88cm x 65,5cm
chất liệu lụa vẽ mực và bột màu gồm 5 nhân
vật, bốn người ngồi, một người đứng. Gọi là
tranh lụa đương nhiên lấy nền lụa là chất liệu,
còn vẽ bằng màu gì thì tùy ở họa sỹ, mặc nhiên
chất óng ánh, mềm mịn, trong trẻo của lụa càng
nổi trội bao nhiêu thì giá trị của bức họa càng
cao bấy nhiêu. Tác phẩm thể hiện một sinh
hoạt đời thường của cư dân lúa nước “Ốc
ruộng, gà vườn”. Nhóm người được bố cục
hình tháp lệch, để những mảng trống đẹp và rất
gợi cảm, nó như những dấu lặng trong âm
nhạc.

Cô hàng ốc - Tranh lụa (1929) Nguyễn Phan Chánh

         Cô hàng ốc của Phan Chánh được thể
hiện với cách nhìn thương quý, bao dung bộc lộ
rõ những giá trị thuần Việt. Tác giả đi theo
dòng nghệ thuật hiện thực nhân văn, nó tinh
khiết ở triết lý, đằm hậu ở tình người, thanh cao
mà gần gũi… Phan Chánh có gam màu nâu quý
phái (cái hiếm có trong tranh lụa), giác cảm của
ông có Phật tính cao, cái tĩnh ở ngoài mà xao
xuyến bên trong vì vậy mà tranh xem được lâu,
ngắm nhìn được nhiều vẫn không chán mắt.
Gánh hàng bán rong của Cô hàng ốc, mà vị thế
của cô có lẽ là thiệt nhất trong bố cục, nhân vật
mang tên tranh nhưng tác giả không đầu tư,
không biểu cảm gì cụ thể, chỉ ba người ngồi
xoay quanh hàng ốc là rõ và đẹp. Hai nhân vật
chờ đến lượt mình ăn; người đàn bà đội nón
thúng quai thao và em bé mặc áo trắng bộc lộ
rõ hơn cả, với dáng đứng thong thả đầu hơi cúi,
yếm trắng, áo dài (y phục thường thấy ở những
người sang trọng nơi thôn dã) bà ta đang
thưởng thức món ăn quê mùa này bằng mắt và
những tự cảm bản năng, còn đứa bé ngồi chờ
bà khêu ốc cho ăn rất chăm chú và chờ đợi.

Cô hàng ốc - Tranh lụa
(1929) - Nguyễn Phan Chánh

Theo báo tiền phong ngày 1/6/2024.
Bức "Người hát dân ca" được đánh giá là
tác phẩm hội họa quan trọng nhất của họa sĩ
Nguyễn Phan Chánh từng được tung ra thị
trường. Tranh được định giá 600.000900.000 euro (khoảng 6,5-24,7 tỷ đồng), lên
sàn đấu giá ở Paris vào giữa tháng 6. 
Phiên đấu giá Arts d'Asie của Sotheby's được tổ
chức vào 14/6 tại Pháp giới thiệu nhiều bức
tranh, đồ gốm, tác phẩm điêu khắc nổi tiếng
châu Á.
Nhà đấu giá giới thiệu, điểm nhấn của phiên
này là bức Les Chanteuses de campagne (
Người hát dân ca) của họa sĩ Nguyễn
Phan Chánh. Tranh được định giá 600.000900.000 euro (khoảng 6,5-24,7 tỷ đồng).

Bức họa thể hiện một cách độc đáo phương
pháp tạo hình hàn lâm phương Tây, giao thoa
với họa pháp tranh lụa phương Đông.
Người hát dân ca được Nguyễn Phan Chánh
thực hiện bằng sơn dầu trên toan khổ lớn với
kích thước 90.5x102.5 cm. Ông hoàn thiện tác
phẩm vào năm 1930 - đúng thời điểm họa sĩ tốt
nghiệp khóa đầu tiên của trường Mỹ thuật
Đông Dương tại Hà Nội.
 
Với tông nâu trầm đặc trưng của Nguyễn Phan
Chánh, bức Người hát dân ca vẽ hai cô gái
ngồi đối diện nhau, đội nón quai thao, cầm
quạt, bận áo nâu quần lĩnh, đi chân đất.
Bức tranh có lai lịch khá đặc biệt, ban đầu chỉ
được biết đến qua các hồ sơ lưu trữ, một số
triển lãm ở Hà Nội năm 1930 và Paris năm
1931. Đầu năm 1931, các tác phẩm của sinh
viên trường Mỹ thuật Đông Dương được
chuyển đến Pháp, trưng bày trong cuộc đấu
xảo.