BÀI 43: TRAO ĐỔI VẬT CHẤT TRONG HỆ SINH THÁI
Trao đổi vật chất trong quần xã sinh vật.
1. Chuỗi thức ăn
2. Lưới thức ăn
3. Bậc dinh dưỡng
II. Tháp sinh thái
Trao đổi vật chất trong hệ sinh thái được thực hiện trong phạm vi quần xã sinh vật và giữa quần xã sinh vật với sinh cảnh của nó.
I. TRAO ĐỔI VẬT CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
1. Chuỗi thức ăn
Các sinh vật này có mối quan hệ với nhau như thế nào?
Mối quan hệ dinh dưỡng giữa các sinh vật này chúng ta gọi là chuỗi thức ăn
Chuỗi thức ăn
- Chuỗi thức ăn gồm nhiều loài sinh vật có quan hệ dinh dưỡng với nhau.
- Mỗi loài là một mắt xích của chuỗi, vừa là SV tiêu thụ mắt xích phía trước, vừa là SV bị mắt xích ở phía sau tiêu thụ.
Ví dụ: Thực vật  Sâu  Ếch nhái  Rắn  Diều hâu
Tảo lục đơn bào  Tôm  Cá rô  Chim bói cá

I. TRAO ĐỔI VẬT CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
Chuỗi thức ăn
Thực vật  Sâu  Ếch nhái  Rắn  Diều hâu
Mùn hữu cơ  Giun đất  Gà  Cáo





I. TRAO ĐỔI VẬT CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
Hai chuỗi thức ăn có điểm gì khác nhau?
I. TRAO ĐỔI CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
Chuỗi thức ăn
Trong hệ sinh thái có 2 loại chuỗi thức ăn:
+ Chuỗi thức ăn mở đầu bằng sinh vật tự dưỡng, động vật ăn sinh vật tự dưỡng, động vật ăn động vật.
VD: Thực vật  Sâu  Ếch nhái  Rắn  Diều hâu
+ Chuỗi thức ăn mở đầu bằng sinh vật phân giải mùn bã hữu cơ, động vật ăn sinh vật phân giải, động vật ăn động vật.
VD: Mùn hữu cơ  Giun đất  Gà  Cáo


8
I. TRAO ĐỔI CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
2. Lưới thức ăn
I. TRAO ĐỔI CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
2. Lưới thức ăn
Xác định các chuỗi thức ăn từ các loài trên?
2. Lưới thức ăn
Nón thông  Xén tóc  thằn lằn  trăn  diều hâu
Nón thông Xén tóc  thằn lằn  diều hâu
Hạt dẻ  sóc  trăn  diều hâu
Hạt dẻ  sóc  diều hâu





I. TRAO ĐỔI CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
Hạt dẻ
Sóc
Diều hâu
Số loài sinh vật trong lưới thức ăn phụ thuộc vào yếu tố nào?
Phụ thuộc vào độ đa dạng của quần xã
2. Lưới thức ăn
Trong quần xã sinh vật, một loài sinh vật không chỉ tham gia vào một chuỗi thức ăn mà còn tham gia vào các chuỗi khác tạo thành một lưới thức ăn.
Quần xã sinh vật càng đa dạng về thành phần loài thì lưới thức ăn trong quần xã càng phức tạp.
I. TRAO ĐỔI CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
3. Bậc dinh dưỡng
Trong một lưới thức ăn tất cả các loài có cùng mức dinh dưỡng hợp thành một bậc dinh dưỡng.
Có nhiều bậc dinh dưỡng:
+ Bậc dinh dưỡng cấp 1: là các sinh vật sản xuất, bao gồm các sinh vật có khả năng tổng hợp chất hữu cơ từ chất vô cơ của môi trường.
+ Bậc dinh dưỡng cấp 2: là các sinh vật tiêu thụ bậc 1 bao gồm các động vật ăn sinh vật sản xuất.
+ Bậc dinh dưỡng cấp 3: là các sinh vật tiêu thụ bậc 2 bao gồm các động vật ăn thịt, chúng ăn sinh vật tiêu thụ bậc 1.
+ Bậc cuối cùng là bậc dinh dưỡng cao cấp nhất. Là sinh vật ăn sinh vật tiêu thụ bậc 1,2,3 …
I. TRAO ĐỔI CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT
Những loài sinh vật nào có cùng cấp bậc dinh dưỡng với nhau?
I. TRAO ĐỔI CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT

3. Bậc dinh dưỡng
- Nón thông  Xén tóc  thằn lằn  trăn  diều hâu
- Nón thông Xén tóc  thằn lằn  diều hâu
- Hạt dẻ  sóc  trăn  diều hâu
- Hạt dẻ  sóc  diều hâu
Nón thông
Hạt dẻ
Xén tóc
sóc
Thằn lằn
trăn
Bậc dinh dưỡng cấp 1
Bậc dinh dưỡng cấp 2
Bậc dinh dưỡng cấp 3
III. THÁP SINH THÁI
- Độ lớn của bậc dinh dưỡng được xác định bằng số lượng cá thể, sinh khối hoặc năng lượng ở mỗi bậc dinh dưỡng.
- Để xem xét mức đô dinh dưỡng ở từng bậc và toàn bộ quần xã, người ta xây các tháp sinh thái.
- Có 3 loại tháp sinh thái:
+ Tháp số lượng
+ Tháp sinh khối
+ Tháp năng lượng
III. THÁP SINH THÁI
- Tháp sinh thái gồm nhiều hình chữ nhật xếp chồng lên nhau, các hình chữ nhật có chiều cao bằng nhau, chiều dài khác nhau biểu thị độ lớn của mỗi bậc dinh dưỡng.
- Tháp số lượng: được xây dựng dựa trên số lượng cá thể sinh vật ở mỗi bậc dinh dưỡng.
- Tháp sinh khối: được xây dựng dựa trên tổng khối lượng của tất cả SV ở mỗi bậc dinh dưỡng trên một đơn vị diện tích hay thể tích.
- Tháp năng lượng: được xây dựng dựa trên số năng lượng được tích lũy trên 1 đơn vị không gian, trong 1 đơn vị thời gian ở mỗi bậc dinh dưỡng.
Tháp sinh thái nào hoàn thiện nhất?
- Ít có giá trị do kích thước cá thể, chất sống cấu tạo của các loài trong mỗi bậc dinh dưỡng không giống nhau, so sánh không chính xác.
- Dễ xây dựng.
- Mỗi bậc dinh dưỡng biểu thị bằng số lượng chất sống nên so sánh chính xác hơn.
- Hoàn thiện nhất, thể hiện được số năng lượng tích lũy được trên mỗi đơn vị không gian và thời gian.
Thành phần hóa học và giá trị dinh dưỡng của chất sống trong mỗi bậc dinh dưỡng là khác nhau.
Không chú ý đến yếu tố thời gian trong việc tích lũy sinh khối.
- Xây dựng phức tạp, tốn công sức và thời gian.
29

Điều gì xảy ra nếu trong quần xã đồng cỏ không còn loài nhái nữa?

Điều gì xảy ra nếu trong quần xã đồng cỏ không còn loài nhái nữa?
Khi một mắt xích trong chuỗi thức ăn bị đứt sẽ ảnh hưởng tới sự sống của toàn bộ sinh vật trong chuỗi thức ăn
Nạn phá rừng của con người tác động như thế nào đến quần xã sinh vật?
CỦNG CỐ BÀI HỌC
Câu 1: Trật tự nào sau đây của các chuỗi thức ăn là không đúng?
A. Cây xanh  Chuột  Mèo  Diều hâu.
B. Cây xanh  Rắn  Chim sẻ  Diều hâu.
C. Cây xanh  Chuột  Rắn  Diều hâu.
D. Cây xanh  Chuột  Cú  Diều hâu.
Câu 2: Tháp số lượng được xây dựng dựa trên:
A. Số lượng cá thể ở mỗi bậc dinh dưỡng.
B. Số lượng cá thể ở mỗi đơn vị thời gian
C. Số lượng cá thể ở mỗi đơn vị diện tích.
D. Số lượng cá thể ở mỗi đơn vị thể tích.








Câu 3: Quan sát 1 tháp sinh khối, chúng ta có thể biết được những thông tin nào sau đây?
A. Các loài trong chuỗi và lưới thức ăn.
B . Năng suất của sinh vật ở mỗi bậc dinh dưỡng
C. Mức độ dinh dưỡng ở từng bậc và toàn bộ quần xã.
D. Quan hệ giữa các loài trong quần xã.