Bài 43

Trao đổi vật
chất trong quần
xã sinh vật

TRAO ĐỔI VẬT
CHẤT TRONG
HỆ SINH THÁI

Chuỗi thức ăn
Lưới thức
ăn

Bậc dinh dư
ỡn

Tháp sinh thái

g

1. Chuỗi thức ăn
I. Trao đổi
vật chất
trong quần
xã sinh vật
Ví dụ

Thế nào là chuỗi
thức ăn?

1. Chuỗi thức ăn

I. Trao đổi
vật chất
trong quần
xã sinh vật

Chuỗi thức ăn: Nhiều loài sinh vật có quan
hệ dinh dưỡng, mỗi loài là một mắc xích sử
dụng mắc xích phía trước làm thức ăn và là
thức ăn của mắc xích phía sau.

Ví dụ

Chuỗi thức ăn bắt đầu bằng sinh vật sản xuất

Chuỗi thức ăn bắt đầu bằng sinh vật phân giải mùn bã hữu cơ
Hãy so sánh sự khác nhau giữa 2 chuỗi thức ăn trên?

1. Chuỗi thức ăn

I. Trao đổi
vật chất
trong quần
xã sinh vật

Phâ
n

Chuỗi thức ăn: nhiều loài sinh vật có quan
hệ dinh dưỡng, mỗi loài là một mắc xích sử
dụng mắc xích phía trước làm thức ăn và là
thức ăn của mắc xích phía sau
Chuỗi thức ăn bắt đầu là các sinh vật sản
loạ xuất → động vật ăn sinh vật sản xuất →
i
động vật ăn động vật
Chuỗi thức ăn bắt đầu là các sinh vật phân giải
mùn bã hữu cơ → động vật ăn sinh vật phân
giải → động vật ăn động vật.

1. Chuỗi thức ăn
2. Lưới thức ăn
I. Trao đổi
vật chất
trong quần
xã sinh vật

Một lưới thức ăn trong tự nhiên

Trong quần xã sinh vật, một loài
sinh vật không chỉ tham gia vào
1 chuỗi thức ăn mà còn tham gia
2. Lưới thức ăn đồng thời vào các chuỗi thức ăn
khác tạo thành 1 lưới thức ăn

1. Chuỗi thức ăn

I. Trao đổi
vật chất
trong quần
xã sinh vật

DiÒu h©u

Chim gâ kiÕn

Tr¨n
Qu¶ dÎ

Sãc

Th»n l»n

VSV ph©n gi¶i

XÐn
tãc
Nãn
th«ng

Một lưới thức ăn trong hệ sinh thái rừng

1. Chuỗi thức ăn

2. Lưới thức ăn

I. Trao đổi
vật chất
trong quần
xã sinh vật

Kh

3. Bậc dinh dưỡng

m
ệ
i
ái n

A

Hãy ghi chú các bậc dinh dưỡng thay cho các chữ a,
b, c… trong hình sau

Mặt trời

a

b

c

d

e

Bậc dd
cấp 1

Bậc dd
cấp 2

Bậc dd
cấp 3

Bậc dd
cấp 4

Bậc dd
cấp 5

SVTT
bậc 1

SVTT
bậc 2

SVTT
bậc 3

SVTT
bậc 4

B

a

b

c

c

TV nổi

ĐV không
xương sống

Cá nhỏ

Bậc dd
cấp 1

Bậc dd
cấp 2

Bậc dd
cấp 3

Bậc dd
cấp 4

SVTT
bậc 1

SVTT
bậc 2

SVTT
bậc 3

Cá lớn

1. Chuỗi thức ăn

2. Lưới thức ăn

I. Trao đổi
vật chất
trong quần
xã sinh vật

Kh

3. Bậc dinh dưỡng

m
ệ
i
ái n

Tất cả các loài sinh vật có
cùng mức dinh dưỡng
trong lưới thức ăn → bậc
dinh dưỡng

1. Chuỗi thức ăn

2. Lưới thức ăn

I. Trao đổi
vật chất
trong quần
xã sinh vật

m
ệ
i
n
i
á
Kh

3. Bậc dinh dưỡng

1
p
ấ
dc

d
c
ậ
2
B
p
ấ
c
d
Bậc d
3
p
ấ
c
d
Phân loại
Bậc d

4…
p
ấ
c
d
d
Bậc

Hãy điền thứ tự các bậc dinh dưỡng và sinh vật tiêu
thụ trong hình sau:

Bậc dd
cấp 1

SVTT
bậc 1

SVTT
bậc 2

SVTT
bậc 3

Bậc dd
cấp 2

Bậc dd
cấp 3

Bậc dd
cấp 4

DiÒu h©u

Chim gâ kiÕn

XÐn tãc
Tr¨n

Qu¶ dÎ

Sãc

Th»n l»n

VSV ph©n gi¶i

Dựa vào hình trên, xác định:
- Loài thuộc bậc dinh dưỡng cấp 3?
- Loài thuộc sinh vật tiêu thụ bậc 3?

Nãn th«ng

DiÒu h©u

Chim gâ kiÕn

XÐn tãc
Tr¨n

Qu¶ dÎ

Sãc

Th»n l»n

Nãn th«ng

VSV ph©n gi¶i

- Loài thuộc bậc dinh dưỡng cấp 3: Diều hâu, Trăn,
Thằn lằn, Chim gõ kiến
- Loài thuộc sinh vật tiêu thụ bậc 3: Diều hâu, Trăn

Trao đổi vật
chất trong quần
xã sinh vật

TRAO ĐỔI VẬT
CHẤT TRONG
HỆ SINH THÁI

Chuỗi thức
ăn
Lưới thức
ăn

Bậc dinh dư
ỡn

Tháp sinh thái

g

Tháp sinh thái bao gồm nhiều hình chữ
nhật xếp chồng lên nhau. Các hình chữ
nhật có chiều cao bằng nhau, còn chiều
m dài thì khác nhau biểu thị độ lớn của
ệ
i
n
i
Khá
mỗi bậc dinh dưỡng

Tháp
sinh thái

Tháp sinh thái

Tháp sinh thái: tháp số lượng (a); tháp sinh khối (b); tháp năng lượng (c)

Khái niệm

Tháp số lượng

Tháp
sinh thái
Phân loại

Số lượng cá thể
sinh vật mỗi bậc dd

Tổng khối lượng
Tháp sinh khối sinh vật/đơn vị S
hay V mỗi bậc dd
Tháp năng lượng
Số năng lượng tích
lũy /đơn vị S hay V
trong 1 đơn vị thời gian
mỗi bậc dinh dưỡng

Cho biết ưu điểm và nhược điểm của ba loại tháp sinh thái?
NDSS

Tháp sinh khối

Tháp năng
lượng

Có giá trị cao hơn
Ưu điểm Dễ xây dựng
tháp số lượng

Hoàn thiện
nhất

Nhược
điểm

Tháp số
lượng

Ít có giá trị

Phức tạp, đòi
Độ chính xác hỏi nhiều công
chưa cao
sức, thời gian.

CỦNG CỐ

Khái niệm
Chuỗi TA bắt đầu bằng svsx
Chuỗi thức ăn
Phân loại
vật
Chuỗi TA bắt đầu bằng sinh

Trao đổi
chất trong quần
xã sinh vật
TRAO ĐỔI VẬT
CHẤT TRONG
HỆ SINH THÁI

Tháp sinh thái

Lưới thức ăn

vật phân giải mùn bã hữu cơ.

iệm
n
i
á
h
K

ấp 1
c
d
d
ậc
B
2
Bậc dinh dưỡng
p
ấ
c
d
Bậc d
3
Phân loại
p
ấ
c
d
d
Bậc
…
4
p
ấ
c
d
cd
ậ
B
m
iệ
n
i
á
Kh
g
n
ợ
ư
l
ố
s
Tháp

Phân loại

Tháp sinh khối
Tháp năng lượng

Ảnh hưởng của thuốc bảo vệ thực vật đến sức khỏe con
người
Nếu người canh tác hay người phun chủ
quan, không trang bị đầy đủ đồ bảo hộ,
không vệ sinh tốt sau khi phun xịt thuốc.
Chắc chắn sức khỏe sẽ bị ảnh hưởng trực
tiếp. Thậm chí có thể gây nguy hiểm đến
tính mạng.
Ngoài ra, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật trên nông sản và trong môi trường (đất,
nước, không khí) sẽ tham gia vào chuỗi thức ăn của con người. Bắt đầu quá
trình gây hại trực tiếp cho con người và môi trường. Chúng có thể tác động ngay
lập tức, tiềm ẩn hoặc tích lũy theo thời gian tới sức khỏe của con người. Một số
loại hóa chất BVTV và hợp chất của chúng qua xét nghiệm cho thấy có thể gây
quái thai và bệnh ung thư cho con người.

VẬN DỤNG
Câu 1: Sơ đồ nào sau đây mô tả đúng về một chuỗi thức ăn?
A. Lúa → rắn → chuột → diều hâu.
B. Lúa → chuột → diều hâu → rắn.
C. Lúa → chuột → rắn → diều hâu.
D. Lúa → diều hâu → chuột → rắn.
Câu 2: Cho chuỗi thức ăn: Cây ngô → Sâu ăn lá ngô → Nhái → Rắn hổ mang →
Diều hâu. Trong chuỗi thức ăn này, những mắt xích vừa là nguồn thức ăn của mắt
xích phía sau, vừa có nguồn thức ăn là mắt xích phía trước là:
A. sâu ăn lá ngô, nhái, rắn hổ mang.
B. cây ngô, sâu ăn lá ngô, nhái.
C. nhái, rắn hổ mang, diều hâu.
D. cây ngô, sâu ăn lá ngô, diều hâu.
Câu 3: Cho chuỗi thức ăn : Cây ngô → Sâu ăn lá ngô → Nhái → Rắn hổ mang →
Diều hâu. Trong chuỗi thức ăn này, nhái là động vật tiêu thụ
A. bậc 2.
B. bậc 1.
C. bậc 3.
D. bậc 4.

VẬN DỤNG
Câu 4: Cho một lưới thức ăn có sâu ăn hạt ngô, châu chấu ăn lá ngô,
chim chích và ếch xanh đều ăn châu chấu và sâu, rắn hổ mang ăn ếch
xanh. Trong lưới thức ăn trên, sinh vật tiêu thụ bậc 2 là
A. châu chấu và sâu.
B. rắn hổ mang và chim chích.
C. rắn hổ mang.
D. chim chích và ếch xanh.
Câu 5: Giả sử một lưới thức ăn đơn giản gồm các sinh vật được mô tả
như sau: cào cào, thỏ và nai ăn thực vật; chim sâu ăn cào cào; báo ăn
thỏ và nai; mèo rừng ăn thỏ và chim sâu trong lưới thức ăn này, các
sinh vật cùng thuộc bậc dinh dưỡng cấp 2 là
A. chim sâu, thỏ, mèo rừng.
B. cào cào, chim sâu, báo.
C. chim sâu, mèo rừng, báo.
D. cào cào, thỏ, nai