Kiểm tra bài cũ
1/ Hệ sinh thái là gì? Hãy nêu thành phần cấu trúc
của một hệ sinh thái?
2/ Tại sao nói hệ sinh thái tự nhiên là hệ thống mở?

Hệ sinh thái rừng cát tiên

I. TRAO ĐỔI VẬT CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT

1. Chuỗi thức ăn

Ngô

Châu
chấu

Chim
Ngô

Châu
chấu

Chim

Mèo

Chuỗi thức ăn

Mèo

I. TRAO ĐỔ VẬT CHẤT TRONG QUẦN XÃ SINH VẬT:

1. Chuỗi thức ăn:
VD 1:

=>Chuỗi thức ăn bắt đầu bằng sinh vật tự dưỡng
VD 2:

=> Chuỗi thức ăn bắt đầu bằng sinh vật ăn mùn bã hữu cơ

Vd: Một QXSV có các loài SV sau:

Châu chấu

Đại bàng

Chuột

Hươu

Thỏ

Chim ăn sâu

Cỏ

Chúng ta có thể thiết lập các chuỗi thức
ăn từ các loài sinh vật này

Vi sinh vật

Hổ

Vi sinh vật

Vi sinh vật

Vi sinh vật

LƯỚI THỨC ĂN

TRAO ĐỔI VẬT CHẤT TRONG HỆ SINH THÁI

 QX SV càng đa dạng về thành phần loài thì
lưới thức ăn trong quần xã càng phức tạp.

Quan sát lưới thức ăn sau
đây:
Diều hâu

Hạt cây
dẻ

Chuột

Chim gõ
kiến
Trăn

Vi khuẩn

Kỳ
nhông
Nấm

Xiến
tóc

Nón
thông

Trăn chết  Chuột  TV  O2
giảm, ô nhiễm môi trường sống,…

Khi Trăn bị
tiêu diệt thì
điều gì sẽ
xảy ra

Nạn phá rừng
của con người
tác động như thế
nào đến quần xã
sinh vật

10

Tê giác Java ở vườn quốc gia Cát Tiên được phát hiện đã
chết với vết đạn bị bắn vào chân và cái sừng biến mất vào
tháng 4 năm 2011 ngoái.
Loài tê giác một sừng Java tuyệt chủng ở Việt Nam. Hiện
loài này vẫn còn một số cá thể và đang được bảo tồn ở
Indonesia.

Mất cân bằng sinh thái
Sự cân bằng của hệ sinh thái bị phá vỡ do quá
trình tự nhiên và nhân tạo.
Các quá trình tự nhiên như: núi lửa, động đất, sóng
thần, bão, lũ lụt,...

• Các quá trình nhân tạo chính là các hoạt động sống của con
người như:
Tiêu diệt một loại thực vật hay động vật, hoặc làm tăng
nhanh số lượng và chất lượng một cách đột ngột của một
loài nào đó trong hệ sinh thái như đưa vào hệ sinh thái một
hay nhiều loại sinh vật mới lạ (các loài ngoại lai)

Việt nam đã nhập 41 loài động vật thủy sinh lạ trong vòng 50 năm qua.
Bộ thủy sản cho biết có 7 loài cần được theo dõi nghiêm ngặt do tác hại
của chúng (ốc bươu vàng, cá tỳ bà, cá nheo Âu, cá hổ, rùa tai đỏ , cá Sấu
Cuba, chuột hải ly)

VD: Cá hổ pirama (còn gọi là cá kim cương, cá răng, tên khoa
học là Serralmus nattereri). là loài cá có nguồn gốc từ lưu vực
sông Amazon, Nam Mỹ, thuộc loại ăn thịt, hung dữ. Đã được
đưa vào thị trường cá cảnh nước ta vào khoảng thời gian 19961998. khi chúng có mặt trong sông, hồ thì động vật thủy sinh
bị tiêu diệt toàn bộ, tác hại khó mà lường hết được.

VD: loài cầy mangut nhỏ được đưa tới Ấn Độ để
kiểm soát nạn chuột. Nhưng rất mau chóng
chúng đã triệt hại một số loài chim, bò sát và
lưỡng cư ở vùng này.

Loài cầy Mangut

Hay loài kiến "mất trí" đã tiêu diệt 3 triệu con
cua trong 18 tháng trên đảo Giáng sinh, ngoài
khơi Ấn Độ Dương.

• Nghiên cứu của các nhà khoa học ở Trung tâm nghiên cứu môi
trường đa dạng sinh học thuộc ở London đã cho thấy rằng có tới 58%
vùng đất trên trái đất bị suy giảm độ đa dạng sinh học xuống dưới
mức an toàn..

.

Những ngọn sóng lớn nuốt chửng nhà cửa ở thành phố
Natori, Nhật Bản năm 2011. Các ngọn sóng cao đến 10 m.

P
HEL
ME!

Cần làm gì để duy trì cân bằng sinh thái?

Vi sinh vật

Vi sinh vật

Bậc dd cấp 1

Vi sinh vật
Bậc dd cấp 2
SV TT bậc 1

SVSX

Bậc dd cấp 3
SV TT bậc 2

Sinh vật tiêu thụ

SV phân giải

II. Tháp sinh thái.
h
h
h

c

b

a

Tháp sinh thái là gì?

- Tháp số lượng: được xây dựng dựa trên số lượng cá
thểTháp
sinh vật
số ở mỗi bậc dinh dưỡng.
lượng
được
0.2con/ha
xây dựng
dựa trên
9con/ha
yếu tố
nào?
10con/ha
10.000
cây/ha
THÁP SỐ LƯỢNG

26

- Tháp sinh khối: được xây dựng dựa trên tổng khối
lượng của tất cả SV ở mỗi bậc dinh dưỡng trên một
Tháp
đơn
vị sinh
diện tích hay thể tích.
khối khác
50g/ha
so với
tháp số
lượng ở
400g/ha
điểm nào?
500g/ha
15.000
g/ha
THÁP SINH KHỐI

27

- Tháp năng lượng: được xây dựng dựa trên số năng lượng được
tích lũy trên 1 đơn vị không gian, trong 1 đơn vị thời gian ở mỗi
Tháp năng
bậc dinh dưỡng.

lượng
được
xây dựng
dựa trên
yếu tố
nào?

0,5 x 10 2
calo

1,1 x 10 2
calo
1,2 x 10 4
calo

2,1 x 10 6
calo

THÁP NĂNG LƯỢNG

28

50g/ha

0.2con/ha

400g/ha

9con/ha

500g/ha

10con/ha

15.000
g/ha

10.000
cây/ha

THÁP SỐ LƯỢNG

Có phải tất cả các
loại tháp luôn có
dạng chuẩn (đáy
rộng, càng lên bậc
caohơn càng nhỏ
dần)?

THÁP SINH KHỐI

0,5 x 10 2
calo
1,1 x 10 2
calo
1,2 x 4
10 calo
2,1 x 10 6
calo

THÁP NĂNG LƯỢNG

29

Vật kí sinh

B

Vật chủ
(Tháp số lượng)

ĐV ăn thịt bậc 2

A

ĐV ăn thịt bậc 1
ĐV ăn cỏ
Cỏ

Cá Thu

C

Các trích
Giáp xác
TV phù du
(Tháp sinh khối)

(Tháp năng lượng)

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Câu 1. Trong hệ sinh thái có các loại chuỗi thức ăn nào?
A. Chuỗi thức ăn trên cạn và chuỗi thức ăn dưới nước.
B. Chuỗi thức ăn mở đầu bằng các sinh vật tự dưỡng và chuỗi
thức mở đầu sinh vật phân giải mùn bã hữu cơ.
C. Chuỗi thức ăn đơn giản và chuỗi thức ăn phức tạp.
D. Chuỗi thức ăn đủ các thành phần cấu trúc và chuỗi thức ăn
thiếu các thành phần cấu trúc.
Câu 2. Cho chuỗi thức ăn:
Cỏ  Châu chấu  Ếch  Rắn  Đại bàng. Trong chuỗi
thức ăn trên, ếch thuộc bậc dinh dưỡng cấp mấy?
A. 1.
B. 2.
C. 3.
D. 4.

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM

Câu 3. Quan sát một tháp sinh khối, chúng ta có thể biết
được những thông tin nào sau đây?
A. Các loài trong chuỗi và lưới thức ăn.
B. Năng suất của sinh vật ở mỗi bậc dinh dưỡng.
C. Mức độ dinh dưỡng ở từng bậc và toàn bộ quần xã.
D. Quan hệ giữa các loài trong quần xã.

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
1/ Thiết kế 5 chuỗi thức ăn có trong vườn nhà
mình? Từ các chuỗi thức ăn đó hãy lập 1 lưới
thức ăn?
2/ Chuẩn bị bài mới
-Thế nào là chu trình sinh địa hóa?
-Nêu chu trình cacbon, nước, nitơ trong tự
nhiên?