BUỔI 2: Tiết: 4-5-6
CHỦ ĐỀ VĂN XUÔI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1930-1945

ÔN TẬP VĂN BẢN: TRONG

LÒNG MẸ

( NGUYÊN HỒNG)
I, KIẾN THỨC CƠ BẢN

•1, Tác giả:
- Nguyên Hồng (1918- 1982), tên khai sinh là Nguyễn Nguyên Hồng
- Quê quán: Nam Định
- Cuộc đời và sự ngiệp sáng tác
+ Nguyên Hồng bắt đầu viết văn từ năm 1936 với truyện ngắn "Linh Hồn"
đăng trên Tiểu thuyết thứ 7
+ Năm 1937, ông thực sự gây được tiếng vang trên văn đàn với tiểu thuyết
"Bỉ Vỏ"
+ Ông là hội viên sáng lập Hội nhà văn Việt Nam năm 1957
+ Năm 1980 cuốn tiểu thuyết cuối cùng của ông là "Núi rừng Yên Thế"
+ Những tác phẩm tiêu biểu: Bỉ vỏ, Trời xanh, Sóng ngầm, Khi đứa con ra
đời,…
- Phong cách sáng tác: Ông được mệnh danh là nhà văn của những người
cùng khổ.

2. Văn bản: - Trong lòng mẹ là chương thứ IV của tác phẩm Những ngày
thơ ấu (ồm 9 chương), tập hồi kí về tuổi thơ ít niềm vui, nhiều cay đắng
của tác giả.
a. Hoàn cảnh sáng tác:
b. Thể loại: Hồi kí tự truyện
- PTBĐ: Tự sự + trữ tình.

c. Bố cục:
* Tóm tắt
•Bé Hồng sinh ra là kết quả của cuộc hôn nhân miễn cưỡng giữa người bố
nghiện ngập và người mẹ trẻ trung luôn khao khát có được tình yêu thương
nhưng đành ngậm ngùi chôn vùi tuổi xuân bên người chồng nghiện ngập.
Khi bố Hồng mất, người mẹ bỏ hai anh em Hồng lại để đi tha hương cầu
thực, anh em Hồng luôn sông trong sự ghẻ lạnh của nhà nội. Nhất là bà cô,
luôn gieo rắc vào đầu Hồng những rắp tâm tanh bẩn để Hồng ghét bỏ mẹ của
mình. Nhưng Hồng không những không ghét mẹ mà còn thông cảm và yêu
mẹ nhiều hơn, em căm thù những hủ tục đã đày đọa mẹ mình. Chiều hôm đó
khi vừa tán học, em thoáng thấy bóng dáng mẹ, em liền gọi theo với hi vọng
và giọng bối rối. Khi mẹ em quay đầu lại, Hồng sà vào lòng mẹ, trong lòng
mẹ, Hồng chẳng còn mảy may đến những lời nói thâm độc của bà cô mà chỉ
cảm nhận được tình mẫu tử thiêng liêng, chan chứa.

d. Giá trị nghệ thuật:
- Lời văn nhẹ nhàng, tình cảm, giàu hình ảnh và chan chứa cảm
xúc
- Mạch truyện, mạch cảm xúc tự nhiên, chân thực
- Kết hợp lời văn kể chuyện với miêu tả, biểu cảm
- Khắc họa thành công hình tượng nhân vật bé Hồng thông qua
lời nói, hành động, tâm trạng sinh động chân thật.
e. Giá trị nội dung:  Đoạn văn “Trong lòng mẹ” trích hồi kí
“Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng đã kể lại một cách
chân thực và cảm động những cay đắng và tủi cực cùng tình
yêu thương cháy bỏng của nhà văn thời thơ ấu đối với người
mẹ bất hạnh, đáng thương của mình

LUYỆN TẬP: ĐỀ 1: Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:
“ Nhưng đến ngày giỗ đầu thầy tôi............................ngã gục giữa sa mạc.”
Câu 1: Đoạn văn trên trích trong văn bản nào ? Của ai?
Câu 2: Văn bản được viết theo thể loại gì? Nêu ngắn gọn hiểu biết của em về thể loại
đó?
Câu 3: Đoạn văn kể về việc gì?
Câu 4: “ Cái lầm” mà nhân vật “tôi” nói đến trong đoạn trích trên là gì? Tại sao nói “
không những làm tôi thẹn mà còn tủi cực nữa”
Câu 5: Chỉ ra và nêu tác dụng của một biện pháp tu từ được sử dụng thành công trong
đoạn trích trên?
Câu 6: Em hiểu câu văn sau như thế nào ? Viết bằng một đoạn văn?
"Nếu người quay lại ấy là người khác... Và cái lầm đó không những làm tôi thẹn
mà còn tủi cực nữa, khác gì cái ảo ảnh của một dòng nước trong suốt chảy dưới bóng
râm đã hiện ra trước con mắt gần rạn nứt của người bộ hành ngã gục giữa sa mạc".
 

Câu 1: - Đoạn văn trên trích từ văn bản" Trong lòng mẹ"-( Trích hồi kí " nhưng
ngày thơ ấu" của Nguyên Hồng )
Câu 2: Văn bản được viết theo thể loại “hồi kí”.
- Hồi kí là một thể văn được dùng để ghi lại những chuyện có thật đã xảy ra trong cuộc đời
của một con người cụ thể là người đó được chứng kiến, thường là của chính người viết.
Câu 3: Đoạn văn kể về việc bé Hồng nhìn thấy mẹ trở về gần đến ngày giỗ đầu thầy.
Câu 4: - “ Cái lầm” ở đây là: nếu người trê xe không phải là mẹ.
- Xấu hổ trước đám bạn vì sự nhầm lẫn của mình.
- Tủi cực vì cậu đã xa mẹ quá lâu rồi, muốn gặp lại mẹ mà không được. Đó là sự tủi cực của
nỗi khát khao tình mẹ không được đền đáp.
Câu 5: Một biện pháp tu từ được sử dụng thành công trong đoạn trích trên là: so sánh.
- Nội dung: Bóng dáng của người mẹ được tác giả so sánh như ảo ảnh của một dòng nước
trong suốt chảy dưới bóng râm đã hiện ra trước con mắt gần rạn nứt của người bộ hành ngã
gục giữa sa mạc.
- Tác dụng: diễn tả một cách ấn tượng, sâu sắc nỗi khát khao mãnh liệt được gặp mẹ của bé
Hồng.

•Câu 6:
- Về kĩ năng: HS trình bày thành một đoạn văn ngắn, diễn đạt rõ ràng, mạch lạc,
không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp.
- Về nội dung :
+ Nghệ thuật: Câu văn dùng lập luận giả thiết - hệ quả, thủ pháp so sánh, lời văn
thấm đẫm chất trữ tình.
+ Ý nghĩa : Diễn tả tâm trạng của chú bé Hồng - đứa con xa mẹ lâu ngày - khao
khát tình mẹ cháy bỏng như khát khao sự sống.
HS phân tích cái hay của hình ảnh so sánh; người mẹ giống như dòng nước trong
vắt, mát lành chảy dưới bóng râm, còn đứa con giống như người bộ hành khát
nước đi giữa sa mạc. Nếu dòng nước chỉ là ảo ảnh, hi vọng của người bộ hành sẽ
tắt, người ấy sẽ kiệt sức mà gục ngã; nếu không phải là mẹ, mẹ không về, bé
Hồng cũng sẽ thất vọng, sẽ tột cùng đau khổ. Mẹ về sẽ xoa dịu nỗi đau, lấp đầy
sự cô đơn, sẽ hồi sinh cho tâm hồn chú bé.
Qua so sánh này, tác giả cho thấy vai trò to lớn của người mẹ, của tình mẹ đối với
những đứa con.

ĐỀ 2: Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi: “Xe chạy chầm chậm...
Mẹ tôi cầm nón vẫy tay tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp. Tôi thở hồng hộc,
trán đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại. Mẹ vừa kéo tay
tôi, xoa đầu tôi hỏi, thì tôi òa lên khóc rồi cứ thế nức nở. Mẹ tôi cũng sụt
sùi theo:- Con nín đi! Mợ đã về với con rồi mà.”
Câu 1: Đoạn văn trên trích trong văn bản nào ? Của ai? Đoạn văn kể về
việc gì?
Câu 2: Chỉ ra các từ tượng hình, tượng thanh trong đoạn văn trên và nêu
tác dụng của việc sử dụng các từ đó trong đoạn văn?
Câu 3: Chỉ ra biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn trích và nêu
tác dụng?
Câu 4: Chỉ ra các tình thái từ trong câu “ Con nín đi! Mợ đã về với con rồi
mà” ?
Câu 5: Chỉ ra các mối quan hệ ý nghĩa giữa các vế câu ghép ''mẹ tôi cầm
nón vẫy tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp''
Câu 6: Cảm nhận về nhân vật “tôi” trong đoạn trích trên bằng một đoạn văn
ngắn từ 5-7 câu trong đó có dùng một từ láy?

Câu 1: - Đoạn văn trên trích từ văn bản" Trong lòng mẹ"-( Trích hồi
kí " nhưng ngày thơ ấu" của Nguyên Hồng )
- Đoạn văn kể về cảm xúc của bé Hồng khi bất ngờ gặp mẹ.
Câu 2:
- Từ tượng hình: Chầm chậm.
- Từ tượng thanh: Hồng hộc, nức nở, sụt sùi.
- Tác dụng: Đoạn văn cho ta thấy được sự xúc động và cảm giác hạnh
phúc của hai mẹ con bé Hồng khi gặp lại nhau sau thời gian xa cách.
Câu 3: Biện pháp liệt kê được sử dụng trong câu “ Tôi thở hồng hộc, trán
đẫm mồ hôi, và khi trèo lên xe, tôi ríu cả chân lại.” là biện pháp liệt kê, thể
hiện mong mỏi, khát khao gặp mẹ và niềm hạnh phúc khi được gặp mẹ của
chú bé Hồng.
Câu 4: Tình thái từ “mà”
Câu 5: Mối quan hệ đồng thời.

Câu 6: - Về hình thức : Một đoạn văn có dung lựơng giới hạn, có dùng
môt từ láy.

- Về nội dung: Cảm nhận về cảm xúc của bé Hồng khi gặp mẹ.
* Câu mở đoạn: giới thiệu tác giả, văn bản, đoạn trích, nội dung cả đoạn
trích.
- Tham khảo câu mở đoạn: Đọan trích trên trích trong văn bản “
trong lòng mẹ “ "- Trích hồi kí " những ngày thơ ấu" của tác giả
Nguyên Hồng đã rất thành công trong việc thể hiện cảm xúc của Bé
Hồng khi bất ngờ gặp mẹ.
*Thân đoạn(khoảng 3-5câu):Cảm xúc của bé Hồng được thể hiện:
- Như một cảnh dào dạt niềm vui, xe chạy chầm chầm, hành động
vội vã cuống quýt đuổi theo xe mẹ, thở hồng hộc, ríu ca chân lại, òa
khóc nức nở...nhịp văn nhanh, gấp mừng vui, hờn tủi và vẫn rất trẻ
con nũng nịu, nhỏ bé trước tình mẹ bao la.

- Đây là những giọt nước mắt bị dồn nén bấy lâu nay, là những giọt
nước mắt
hạnh phúc.
+Những cảm nhận sâu sắc, tinh tế, niềm khao khát tình mẹ: Khi “thoáng
thấy một bóng
người ngồi trên xe kéo”, chú bé đã gọi bối rối, thở hồng hộc, trán đẫm
mồ hôi, ríu cả chân lại. Hàng loạt động từ đã cho thấy khao khát gặp mẹ
mãnh liệt của Hồng.
* Kết đoạn( 1 câu): Có thể nói, với cách sử dụng từ láy, biện
pháp nghệ thuật liệt kê, đoạn trích đã diễn tra một cách cảm
động và chân thực cảm xúc của bé Hồng khi mới gặp mẹ.
•**Từ láy : “ nũng nịu”, “ hồng hộc”

ĐỀ 3: Đọc đoạn văn sau và trả lời câu hỏi:
•“Mẹ tôi lấy vạt áo nâu thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên
xe. Đến bấy giờ tôi mới kịp nhận ra mẹ tôi không còm cõi xơ xác
quá như cô tôi nhắc lại lời người họ nội của tôi. Gương mặt mẹ tôi
vẫn tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn, làm nổi bật màu
hồng của hai gò má. Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và
ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tôi lại tươi đẹp như
thuở còn sung túc? Tôi ngồi trên đệm xe, đùi áp đùi mẹ tôi, đầu ngả
vào cánh tay mẹ tôi, tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất
đi bỗng lại mơn man khắp da thịt. Hơi quần áo mẹ tôi và những hơi
thở ở khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc đó thơm tho lạ
thường.”
•

(trích Những ngày thơ ấu - Ngữ văn 8, tập 1)

Câu 1: Đoạn văn trên trích trong văn bản nào ? Của
ai? Đoạn văn kể về việc gì?
Câu 2: Hãy chỉ ít nhất một trường từ vựng có trong
đoạn văn trên?
Câu 3: Vì sao Bé Hồng sung sướng, hạnh phúc khi
được nằm trong vòng tay của mẹ?
Câu 4: Viết đoạn văn suy nghĩ của em về tình mẫu tử
khoảng 10- 15 câu?

Câu 1: - Đoạn văn trên trích trong văn bản “ Trong lòng mẹ”trích hồi kí “ Những ngày thơ ấu” của Nguyên Hồng.
- Đoạn văn kể về cảm xúc của bé Hồng khi được nằm
trong lòng mẹ.
Câu 2: Các từ: Mặt, mắt, da, gò má, đầu, đùi, cánh tay, miệng
=> Cùng một trường từ vựng đều chỉ bộ phận cơ thể con người .
Câu 3: Bé Hồng sung sướng, hạnh phúc tột độ khi được nằm trong vòng
tay mẹ vì:
- Đã rất lâu bé Hồng chưa được gặp mẹ của mình.
- Hình ảnh người mẹ vẫn tươi đẹp như xưa hoàn toàn không giống như
những gì mà người cô đã nói.
- Dù xa cách rất lâu nhưng bé Hồng vẫn cảm thấy tình yêu thương
nguyên vẹn mà mẹ dành cho mình.

Câu 4: * Mở đoạn: Giới thiệu vấn đề nghị luận.
Tham khảo câu mở đoạn: Tình mẫu tử là một trong những tình cảm rất
đỗi thiêng liêng của mỗi người.
• Thân đoạn: ( từ 10-12 câu)
a) Giải thích: Tình mẫu tử là tình cảm yêu thương, gắn bó giữa mẹ và
con.
b) Bàn luận
+ Biểu hiện của tình mẫu tử:
- Mẹ yêu thương, che chở, hi sinh tất cả vì con.
- Con kính trọng, yêu thương, biết ơn mẹ.
( Lấy dẫn chứng trong văn học và thực tế làm dẫn chứng)
+ Sức mạnh của tình mẫu tử.
- Là tình cảm thiêng lieng, cao quý, giúp hình thành nhân cách cho con,
dạy con biết yêu thương, sống có lòng biết ơn.
- Là nguồn sức mạnh tinh thần vô giá tiếp sức cho cả mẹ và con trên
đường đời để có thể vượt qua nhiều trở ngại, khó khăn.
- Là niềm an ủi, vỗ về, chở che, bao dung khi con vấp ngã hay mắc sai
lầm.

c)Đánh giá, mở rộng vấn đề.
- Đánh giá: Tình mẫu tử là tình cảm tự nhiên, thiêng liêng và bất diệt.
- Mở rộng vấn đề
+ Phê phán những kẻ không biết trân trọng tình cảm này.
+ Cảm thông với những người bất hạnh không được sống trong tình
mẫu tử.
d) Bài học
- Chúng ta cần giữ gìn và trân trọng tình cảm thiêng liêng này.
- Làm một người con hiếu thảo, học tập và rèn luyện, trở thành người có
ích, để báo đáp công ơn của mẹ.
- Liên hệ bản thân
* Kết đoạn: Khẳng định lại vấn đề
Có thể nói, tình mẫu tử là điểm tựa vững chắc trong cuộc đời mỗi con
người.

ĐỀ 2: Câu 1: Hãy trình bày cảm nhận của em về câu
văn sau :
"Phải bé lạỉ và lăn vào lòng một người mẹ, áp mặt vào
bầu sữa nống của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt
ve từ trán xuống cằm và gãi rôm ở sống lưng cho mới
thấy người mẹ có một êm dịu vô cùng”.
Câu 2: Văn bản Trong lòng mẹ của nhà văn Nguyên
Hồng chủ yếu trình bày diễn biến tậm trạng của Hồng.
Nêu diễn biến đó. Em hiểu gì về chú bé Hổng qua
đoạn trích ?

• Câu 1:
a) Yêu câu về kĩ năng :
- HS biết làm đúng thể loại bài cảm nhận: phát hiện được vẻ đẹp về
nội dung và hình thức của câu văn, có những rung cảm sâu sắc.
- Biết sử dụng kết hợp các thao tác như: phân tích, bình, so sánh,
khái quát tổng hợp để làm nổi bật được ý trọng tâm.
- Bài viết phải có những lời bình hay, mượt mà, có chất vấn.
- Bố cục bài viết phải hoàn chỉnh, trọn vẹn, phải có liên kết chặt chẽ.
- Văn phong phải trong sáng. Dùng từ đặt câu chuẩn xác.
b. Yêu cầu về nội dung: bài làm của HS có thể có những cách trình
bày khác nhau, nhưng cần hiểu và nêu được những ý cơ bản theo
hướng chung sau đây:

- Giới thiệu được xuất xứ của câu văn*
- Về nội dung: Câu văn thể hiện sự cảm nhận về vẻ đẹp của tình mẹ đối với con
(tình mẫu tử) rất xúc động. Đó là những xúc động chân thành, những cảm xúc rất
thực của đứa trẻ bắt buộc phải sống xa mẹ, khao khát tình mẹ, mong gặp mẹ để
được hưởng niềm hạnh phúc trong lòng mẹ. Tình yêu mẹ trong trái tim chú bé
luôn tha thiết vô bờ, mãnh liệt. Tình mẫu tử mãi cao cả, thiêng liêng, bất diệt.
- Về hình thức: HS có thể chú ý đến cách diễn đạt của câu văn: có nhiều giả thiết
để dẫn tới một hệ quả quan trọng là cảm nhận của con về tình mẹ. Sử dụng điệp
ngữ "người mẹ", dùng liệt kê mỉêu tả những hành động, những cảm giác chân thực
và tinh tế ; câu văn giàu hình ảnh, gợi cảm, lời văn dào dạt, mê say thấm đẫm chất
trữ tình, thể hiện được những âu yếm, những trìu mến của mẹ đối với con trong
hoài niệm, trong tưởng tượng và cả niềm khao khát của đứa con.
- Đó là câu văn mang rõ nét phong cách của Nguyên Hồng, thể hiện rõ tư tưởng
của nhà văn. Nguyên Hồng luôn dành cho phụ nữ và trẻ em một tấm lòng chan
chứa yêu thương và thái độ nâng niu, trân trọng.

Câu 2: - Diễn biến tâm trạng của chú bé Hồng trong văn
bản:
+ Lòng yêu thương, quý trọng người mẹ hiền dịu, đau khổ.
+ Lòng căm ghét những hủ tục đã làm khổ mẹ và thái độ bất
bình khi nghe bà cô bịa chuyện nói xấu mẹ.
+ Niềm vui sướng khi được nằm trong lòng mẹ.
- Bé Hồng thật thiệt thòi, bất hạnh và đáng thương. Cậu bé
có một tình yêu tha thiết với người mẹ đáng thương của
mình. Tình cảm ấy thật sâu nặng bất chấp tất cả âm mưu
chia rẽ, và cuối cùng chiến thắng cả những thủ đoạn đê hèn
của bà cô.