BÀI 7. TRUYỀN VÀ BIẾN ĐỔI CHUYỂN ĐỘNG

Quan sát Hình 7.1
và cho biết: Bộ
phận nào được
dùng để truyền
chuyển động từ
bàn đạp đến bánh
xe?

Hình 7.1. Bộ phần truyền chuyển động của xe đạp

Bộ phận được
dùng để truyền
chuyển động từ
bàn đạp đến bánh
xe là: thanh kết
nối và đĩa nơi xích
được kết nối

Hình 7.1. Bộ phần truyền chuyển động của xe đạp

Quan sát hình dưới đây và cho biết thế nào là truyền chuyển động?
Kể tên một số cơ cấu truyền chuyển động?

a) Truyền động ăn khớp

b) Truyền động đai

Quan sát hình dưới đây và cho biết thế nào là truyền chuyển động?
Kể tên một số cơ cấu truyền chuyển động?
- Truyền chuyển động là
truyền và biến đổi tốc độ giữa
các bộ phận của máy đặt cách
xa nhau.
- Một số cơ cấu truyền
chuyển động: truyền động ma
sát và truyền động ăn khớp

a) Truyền động ăn khớp

b) Truyền động đai

BÀI 7. TRUYỀN VÀ BIẾN ĐỔI CHUYỂN ĐỘNG

I.Một số cơ cấu truyền chuyển động
- Truyền chuyển động là truyền và biến đổi tốc độ giữa các bộ phận của máy
đặt cách xa nhau.
- Một số cơ cấu truyền chuyển động: truyền động ma sát và truyền động ăn
khớp

1.Quan sát Hình 7.2 và so
sánh chiều quay của bánh dẫn
và bánh bị dẫn trong hai
trường hợp truyền động dây
đai thẳng và truyền động dây
đai chéo.
2. Trình bày cấu tạo và
nguyên lý hoạt động của
truyền động đai

1.Quan sát Hình 7.2 và so sánh chiều quay của
bánh dẫn và bánh bị dẫn trong hai trường hợp
truyền động dây đai thẳng và truyền động dây
đai chéo.
2. Trình bày cấu tạo và nguyên lý hoạt động của
truyền động đai

1.
Chiều quay của bánh dẫn và bánh bị dẫn trong trường hợp truyền động dây đai thẳng cùng chiều nhau.
Chiều quay của bánh dẫn và bánh bị dẫn trong trường hợp truyền động dây đai chéo là ngược chiều nhau
2. Cấu tao và nguyên lý hoạt động của truyền động đai
a. Cấu tạo truyền động đai
- Gồm bánh đai dẫn, bánh đai bị dẫn, dây đai.
b. Nguyên lý làm việc
- Bánh dẫn 1(có đường kính D1) quay với tốc độ n1(vòng/phút) nhờ lực ma sát giữa dây đai và bánh hai đai
làm bánh bị dẫn 2(có đường kính D2) quay với tốc độ n2(vòng/phút)
- Tỉ số tuyền (i) của hệ thống được tính theo công thức
+ Khi i = 1 tốc độ quay của bánh bị dẫn và bánh dẫn
n1
D2
bẳng nhau
i =
=
+ i < 1 bánh bị dẫn quay nhanh hơn bánh dẫn
n2
D1
+ i > 1 bánh bị dẫn quay nhanh bơn bánh bị dẫn

BÀI 7. TRUYỀN VÀ BIẾN ĐỔI CHUYỂN ĐỘNG
1. Truyền động ma sát
Truyền động ma sát là cơ cấu truyền chuyển động từ một vật(vật dẫn) tới một vật khác(vật bị
dẫn) nhờ lực ma sát.
a. Cấu tạo truyền động đai
- Gồm bánh đai dẫn, bánh đai bị dẫn, dây đai.
b. Nguyên lý làm việc
- Bánh dẫn 1(có đường kính D1) quay với tốc độ n1(vòng/phút) nhờ lực ma sát giữa dây đai
và bánh hai đai làm bánh bị dẫn 2(có đường kính D2) quay với tốc độ n2(vòng/phút)
- Tỉ số tuyền (i) của hệ thống được tính theo công thức

+ Bánh răng(hoặc đĩa xích) nào có số răng ít hơn thì quay nhanh hơn.
+ Chiều quay của đĩa xích bị dẫn 2 cùng chiều với đĩa dẫn 1(truyền động xích); chiều quay
của bánh bị dẫn 2 ngược chiều với bánh dẫn 1(truyền động bánh răng)
c. Ứng dụng
- Bộ truyền động bánh răng: đồng hồ, hộp số máy..
- Bộ truyền xích: xe đạp, xe máy, máy nâng chuyền

Quan sát Hình 7.3 và mô
tả cấu tạo của truyền
động bánh răng; truyền
động xích.

Quan sát Hình 7.3 và mô
tả cấu tạo của truyền
động bánh răng; truyền
động xích.

- Bộ truyền xích gồm đĩa dẫn, đĩa bị dẫn, dây xích.
- Bộ truyền bánh răng gồm bánh dẫn, bánh bị dẫn

Trình bày nguyên lý hoạt động, ứng dụng của truyền động ăn khớp

Truyền động ăn khớp

Trình bày nguyên lý hoạt động, ứng dụng của truyền động ăn khớp
*Nguyên

lý hoạt động
- Khi đĩa dẫn 1(hoặc bánh dẫn) có số
răng Z1 quay với tốc độ n1(vòng/phút)
nhờ ăn khớp giữa hai bánh răng (hoặc
giữa xích và đĩa xích), đĩa bị dẫn (hoặc
bánh bị dẫn) có số răng Z2 quay với tốc
độ n2(vòng/phút)
- Tỉ số tuyền (i) của hệ thống được tính
theo công thức
i

Truyền động ăn khớp

=

n1

n2

=

Z2
Z1

+ Khi i = 1 truyền động đẳng tốc,
+ i < 1 truyền động tăng tốc
+ i > 1 Truyền động giảm tốc
c. Ứng dụng
- Bộ truyền xích: xe đạp, xe máy..
- Bộ truyền bánh răng: đồng hồ, các loại hộp số, xe máy….

BÀI 7. TRUYỀN VÀ BIẾN ĐỔI CHUYỂN ĐỘNG
2. Truyền động ăn khớp
Truyền động ăn khớp là cơ cấu truyền chuyển động từ vật dẫn tới vật bị dẫn qua các cơ cấu ăn khớp
a. Cấu tạo
- Bộ truyền xích gồm đĩa dẫn, đĩa bị dẫn, dây xích.
- Bộ truyền bánh răng gồm bánh dẫn, bánh bị dẫn
b. Nguyên lý hoạt động
- Khi đĩa dẫn 1(hoặc bánh dẫn) có số răng Z1 quay với tốc độ n1(vòng/phút) nhờ ăn khớp giữa hai bánh răng
(hoặc giữa xích và đĩa xích), đĩa bị dẫn (hoặc bánh bị dẫn) có số răng Z 2 quay với tốc độ n2(vòng/phút)
- Tỉ số tuyền (i) của hệ thống được tính theo công thức

+ Khi i = 1 truyền động đẳng tốc,
+ i < 1 truyền động tăng tốc
+ i > 1 Truyền động giảm tốc
c. Ứng dụng
- Bộ truyền xích: xe đạp, xe máy..
- Bộ truyền bánh răng: đồng hồ, các loại hộp số, xe máy….

Quan sát hình dưới đây cho biết thế nào là biến đổi chuyển động? Kể tên
một số cơ cấu biến đổi chuyển động?

a). Cơ cấu tay quay con trượt(a) và mô
hình (b)
(1) Tay quay; (2) Thanh truyền; (3) Con
trượt; (4) giá đỡ

b) Cơ cấu tay quay con lắc(a) và thiết
lập tập đi bộ lắc tay(b)
(1) Tay quay; (2) Thanh truyền; (3)
Thanh lắc; (4) giá đỡ

Quan sát hình dưới đây cho biết thế nào là biến đổi chuyển động? Kể tên
một số cơ cấu biến đổi chuyển động?

a). Cơ cấu tay quay con trượt(a) và mô
hình (b)
(1) Tay quay; (2) Thanh truyền; (3) Con
trượt; (4) giá đỡ

b) Cơ cấu tay quay con lắc(a) và thiết
lập tập đi bộ lắc tay(b)
(1) Tay quay; (2) Thanh truyền; (3)
Thanh lắc; (4) giá đỡ

- Biến đổi chuyển động là từ một chuyển động ban đầu biến đổi thành các chuyển động khác.
- Một số cơ cấu biến đổi chuyển động: cơ cấu tay quay con trượt, cơ cấu tay quay thanh lắc….

BÀI 7. TRUYỀN VÀ BIẾN ĐỔI CHUYỂN ĐỘNG

II.Một số cơ cấu biến đổi chuyển động
- Biến đổi chuyển động là từ một chuyển động ban đầu biến đổi thành các
chuyển động khác.
- Một số cơ cấu biến đổi chuyển động: cơ cấu tay quay con trượt, cơ cấu tay
quay thanh lắc….

Quan sát và cho biết: Các bộ phận trong Hình 7.4a tương ứng với bộ
phận nào trong mô hình xi lanh, pít tông ở Hình 7.4.b?

Quan sát và cho biết: Các bộ phận trong Hình 7.4a tương ứng với bộ
phận nào trong mô hình xi lanh, pít tông ở Hình 7.4.b?
1. Tay quay - Trục
khuỷu
2. Thanh truyền –
thanh truyền
3. Con trượt – pít tông
4. Giá đỡ - xi lanh

Trình bày cấu tạo và nguyên lý hoạt động, ứng dụng của cơ cấu tay quay
con trượt

Trình bày cấu tạo và nguyên lý hoạt động, ứng dụng của cơ cấu tay quay
con trượt
* Cấu tạo
- Gồm tay quay, thanh truyền , con
trượt , giá đỡ .
*Nguyên lý hoạt động
Khi tay quay 1 quay quanh trục A,
đầu B của thanh truyền 2 chuyển
động tròn, làm cho con trượt 3
chuyển động tịnh tiến trên giá đỡ 4
*Ứng dụng
- Động cơ đốt trong, máy nén khí,
máy cưa gỗ..

BÀI 7. TRUYỀN VÀ BIẾN ĐỔI CHUYỂN ĐỘNG

II.Một số cơ cấu biến đổi chuyển động
1. Cơ cấu tay quay con trượt
a. Cấu tạo
- Gồm tay quay, thanh truyền , con trượt , giá đỡ .
b. Nguyên lý hoạt động
Khi tay quay 1 quay quanh trục A, đầu B của thanh truyền 2 chuyển động tròn,
làm cho con trượt 3 chuyển động tịnh tiến trên giá đỡ 4
c.Ứng dụng
- Động cơ đốt trong, máy nén khí, máy cưa gỗ..

Quan sát và cho biết: Các bộ phận trong Hình 7.5b tương ứng với bộ
phận nào trong cơ cấu ở Hình 7.5a?

Quan sát và cho biết: Các bộ phận trong Hình 7.5b tương ứng với bộ
phận nào trong cơ cấu ở Hình 7.5a?
- Bàn đạp – thanh
lắc
- Thanh truyền –
thanh truyền
- Vô lăng dẫn – tay
quay

Trình bày cấu tạo và nguyên lý hoạt động, ứng dụng của cơ cấu tay
quay con lắc

Trình bày cấu tạo và nguyên lý hoạt động, ứng dụng của cơ cấu tay
quay con lắc
* Cấu tạo
- Gồm tay quay, thanh truyền ,
con lắc , giá đỡ .
* Nguyên lý làm việc
Khi tay quay AB quay đều
quanh trục A thông qua thanh
truyền BC, làm thanh lắc CD lắc
qua lắc lại quanh trục D một góc
xác định.
*. Ứng dụng
- Máy khâu đạp chân, máy khai
thác dầu mỏ, bánh tầu hỏa, xe tự
đẩy…..

BÀI 7. TRUYỀN VÀ BIẾN ĐỔI CHUYỂN ĐỘNG

II.Một số cơ cấu biến đổi chuyển động
2. Cơ cấu tay quay con lắc
a. Cấu tạo
- Gồm tay quay, thanh truyền , con lắc , giá đỡ .
b. Nguyên lý làm việc
Khi tay quay AB quay đều quanh trục A thông qua thanh truyền BC, làm thanh
lắc CD lắc qua lắc lại quanh trục D một góc xác định.
C. Ứng dụng
- Máy khâu đạp chân, máy khai thác dầu mỏ, bánh tầu hỏa, xe tự đẩy…..

1. Kể tên các dụng cụ và thiết bị cần chuẩn bị.
2. Nêu nội dung cần tiến hành.

1. Chuẩn bị
- Dụng cụ: Kìm, tua vít, mỏ lết, thước cặp, thước lá:
- Bộ mô hình truyền và biến đổi chuyển động: truyền động đai, truyền động bánh răng, cơ cấu tay quay con trượt
2. Nội dung và trình tự thực hành
a.Đo đường kính bánh đai, đếm số răng của các bánh răng
- Dùng thước cặp đo đường kính các bánh đai
- Đánh dấu đếm số răng của các bánh răng dẫn và bánh răng bị dẫn, ghi số liệu và đếm được vào báo cáo thực hành
b. Lắp ráp bộ truyền và biến đổi chuyển động
- Lắp ráp bộ truyền động đai
+ Bước 1. Lắp bánh đai dẫn vào trục quay
c. Kiểm tra tỉ số truyền
+ Bước 2. Vặn chặt vít hãm của bánh đai dẫn
Thông
Bánh Bánh Tỉ số truyền lý
+ Bước 3. Lắp bánh đai bị dẫn vào trục quay
số
dẫn
bị
thuyết
+Bước 4. Vặt chặt vít hãm của bánh đai bị dẫn
dẫn
+ Bước 5. Lắp dây đai
Đường
D1 =? D2
D2
-Lắp ráp bộ truyền bánh răng
kính
=?
i =
=?
+ Bước 1. Lắp bánh răng dẫn vào trục quay
bánh đai
D1
+Bước 2. Vặn chặt vít hãm của bánh răng dẫn
Số răng Z1 =? Z2
Z2
+ Bước 3. Lắp bánh răng trung gian vào trục quay
của cặp
=?
i =
=?
+Bước 4. Vặt chặt vít hãm của bánh răng trung gian
bánh
Z1
+ Bước 5, bước 6 lắp bánh răng bị dẫn tương tự bước 3, bước 4.
răng
-Lắp ráp cơ cấu tay quay con trượt
+ Bước 1. Lắp ráp giá đỡ lên để gá
+Bước 2. Lắp con trượt vào thanh truyền
+Bước 3. Lắp thanh truyền vào đĩa quay
+Bước 4. Lắp đĩa quay lên để gá đồng thời đưa con trượt vào giá đỡ
+Bước 5. Vặt chặt vít hãm của đĩa quay.

Tỉ số truyền
thực tế
i =

i =

n1
n2
n1
n2

=?

=?

LUYỆN TẬP
Bài tập 1.
- Quan sát Hình 6.8 và liệt kê các bộ truyền động và các cơ cấu biến đối chuyến
động trong máy may đạp chân.
- Giải thích quá trình tạo chuyển động và dẫn động để chi tiết cuối cùng là kim
may thực hiện chuyển động lên xuống.

LUYỆN TẬP

Bài tập 1.
- Quan sát Hình 6.8 và liệt kê các bộ truyền động và các cơ cấu biến đối chuyến
động trong máy may đạp chân.
- Giải thích quá trình tạo chuyển động và dẫn động để chi tiết cuối cùng là kim
may thực hiện chuyển động lên xuống.
Bài 1.
* Các bộ truyền động và các cơ cấu biến đối chuyến động trong máy may đạp chân:
- Cơ cấu quay tay thanh lắc
- Bộ truyền động đai
- Cơ cấu quay tay thanh trượt
*. Giải thích quá trình tạo chuyển động và dẫn động để chi tiết cuối cùng là kim
may thực hiện chuyển động lên xuống:
- Chuyển động của bàn đạp: chuyển động lắc.
- Chuyển động của thanh truyền: toàn thanh chuyển động lên xuống, đầu trên
chuyển động theo vòng tròn, đầu dưới chuyển động theo cung tròn có tâm là bàn
đạp.
- Nhờ dây đai, bánh đai lớn quay làm bánh đai nhỏ quay theo dẫn đến trục máy may
quay, đầu thanh truyền chuyển động tròn làm cho kim may chuyển động tịnh tiến
lên xuống.

VẬN DỤNG
 1.

Quan sát và mô tả cấu tạo bộ truyền chuyển động của một số máy móc
mà em biết
2. Em hãy nêu một sản phẩm có ứng dụng một trong các cơ cấu biến đổi
chuyển động. Xác định loại cơ cấu biến đổi chuyển động và mô tả nguyên
lí làm việc của sản phẩm mà em đã chọn

VẬN DỤNG
 2.

Em hãy nêu một sản phẩm có ứng dụng một trong các cơ cấu biến đổi
chuyển động. Xác định loại cơ cấu biến đổi chuyển động và mô tả nguyên
lí làm việc của sản phẩm mà em đã chọn
2. Trong quạt máy (có tuốc năng) ứng dụng cơ cấu tay quay thanh
lắc
Khi tay quay (màu vàng) quay xung quanh trục, thông qua thanh
truyền (xanh lá) làm thanh lắc (màu đỏ) qua lại quanh trục một góc
xác định.