CÔNG NGHỆ 8

Khởi động

Bài 6. Truyền và biến
đổi chuyển động

1. Truyền chuyển động
Khi máy móc hoạt động, nguồn chuyển động từ vật
dẫn thường được truyền tới các bộ phận khác (vật
bị dẫn) để thực hiện chức năng hoặc để thay đổi tốc
độ của sản phẩm.

1. Truyền chuyển động
- Bộ truyền động ăn khớp.
+ Bộ truyền động bánh răng.
+ Bộ truyền động xích.
- Bộ truyền động đai.

1.1 Truyền động ăn khớp.

Truyền động bánh răng.

Truyền động xích.

LUYỆN TẬP

Câu 1: Bộ truyền động xe đạp, đĩa xích có 50
răng, đĩa líp có 25 răng. Tốc độ quay của đĩa xích
là 100 (v/p).
a/ Tính tỉ số truyền i
b/ Tính tốc độ quay của đĩa líp

Tóm tắt
Z1= 50 răng
Z2= 25 răng
n1= 100 (v/p)
a/ i=?
b/ n2= ?

Gỉai
a/ Tỉ số truyền i là
=
b/ Tốc độ quay của đĩa líp
i=n1/n2=>n2= n1/i=100/0.5=200
(v/p)

Câu 2: Bộ truyền động ăn khớp, bánh dẫn có
20 răng, bánh bị dẫn có 60 răng. Tốc độ quay
của bánh bị dẫn là 200 (v/p).
a/ Tính tỉ số truyền i
b/ Tính tốc độ quay của bánh dẫn

Hướng dẫn học ở nhà

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

1- Học thuộc bài theo vở ghi và SGK
2- Trả lời các câu hỏi trong SGK/43
3- Làm bài tập trong vở bài tập
4- Chuẩn bị giấy khổ A4 và dụng cụ vẽ kĩ thuật
5- Đọc trước bài 14 SGK

a. Cấu tạo
Gồm một cặp bánh
đai truyền chuyển
động cho nhau
thông qua dây đai.

b. Nguyên lý hoạt động
- Khi bánh dẫn 1 (có đường kính D1) quay với tốc độ n1
(vòng/phút) làm bánh bị dẫn 2 (có đường kính D2) quay
với tốc độ n2 (vòng/phút)
- Tỉ số tuyền (i) của hệ thống được tính theo công thức
 
nd
i=
 
nbd

n1
=

D2
=

n2

D1

- Khi i = 1 bộ truyền giữ nguyên tốc độ, i < 1 bộ truyền
giúp tăng tốc độ và khi i > 1 bộ truyền làm giảm tốc.

4
C"

3
C

2
C' B"

B
1 r

B'

A

2r
a)

1

Hình 6.6. Cơ cấu tay
quay con trượt(a) và mô
hình (b)
(1) Tay quay; (2) Thanh
truyền; (3) Con trượt;
(4) giá đỡ

b. Nguyên lí hoạt động.
+ Cơ cấu biến đổi chuyển động quay thành chuyển động tịnh
tiến và ngược lại
+ Khi tay quay 1 quay quanh trục A, đầu B của thanh truyền 2
chuyển động tròn làm cho con trượt 3 chuyển động tịnh tiến
qua lại hoặc lên xuống trong giá đỡ 4. Tùy vào bộ phận nào
đang dẫn động, cơ cấu này sẽ biến đổi chuyển động quay thành
chuyển động tịnh tiến hoặc ngược lại.

KIỂM TRA 15 PHÚT

Câu 1: (5 điểm) Bộ truyền động ăn khớp, bánh
dẫn có 20 răng, bánh bị dẫn có 40 răng. Tốc độ
quay của bánh bị dẫn là 100 (vòng/phút).
a) Tính tỉ số truyền i.
b) Tính tốc độ quay của bánh dẫn.
Câu 2: (5 điểm) Trình bày cấu tạo và nguyên lí
hoạt động của cơ cấu tay quay con trượt.

2.Biến đổi chuyển động
Các bộ phận của máy hoặc của vật thể có nhiều dạng chuyển động rất khác nhau. Khi dạng
chuyển động sau cùng của máy hoặc thiết bị khác với dạng bộ phận chuyển động của bộ
phận tạo chuyển động thì cần phải có một cơ cấu để thực hiện quá trình biến đối này.
- Có 2 loại cơ cấu biến đổi chuyển động:
+ Cơ cấu biến đổi chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến và ngược lại
+ Cơ cấu biến đổi chuyển động quay thành chuyển động lắc và ngược lại
2.1. Cơ cấu tay quay con trượt
a. Cấu tạo
- Gồm tay quay 1, thanh truyền 2, con trượt 3, giá đỡ 4.
b. Nguyên lý hoạt động
Khi tay quay 1 quay quanh trục A, đầu B của thanh truyền 2 chuyển động tròn làm cho con
trượt 3 chuyển động tịnh tiến qua lại hoặc lên xuống trong giá đỡ 4. Tùy vào bộ phận nào
đang dẫn động, cơ cấu này sẽ biến đổi chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến hoặc
ngược lại.

Hình 6.6. Cơ cấu tay quay con lắc(a) và thiết lập
tập đi bộ lắc tay(b)
(1) Tay quay; (2) Thanh truyền; (3) Thanh lắc;
(4) giá đỡ

1.Cơ cấu tay quay thanh lắc ở Hình 6.7 giống và khác với cơ cấu tay quay
con trượt ở Hình 6.6 như thế nào?
1. Giống nhau: đều có tay quay (1), thanh truyền (2), giá
đỡ (4).
Khác nhau:
- Cơ cấu tay quay con trượt có con trượt (3).
- Cơ cấu tay quay thanh lắc có thanh lắc (3).
2. Nhờ bàn đạp chân chuyển động tịnh tiến giúp tay quay
1 quay quanh trục, thông qua thanh truyền 2 làm thanh lắc
3 lắc qua lại quanh trục một góc xác định.
Hình 6.6. Cơ cấu tay quay con lắc(a) và thiết lập tập đi bộ lắc tay(b)
(1) Tay quay; (2) Thanh truyền; (3) Thanh lắc; (4) giá đỡ

b. Nguyên lý hoạt động
Khi tay quay 1 quay quanh trục A, thông qua thanh
truyền 2 làm thanh lắc 3 lắc qua lại quanh trục D
một góc xác định.

1. Kể tên các dụng cụ và thiết bị cần chuẩn bị.
2. Nêu nội dung cần thiến hành.
3. Để tháo lắp đúng quy trình cần tuân theo yêu cầu gì?

1. Kể tên các dụng cụ và thiết bị cần chuẩn bị.
2. Nêu nội dung cần thiến hành.
3. Để tháo lắp đúng quy trình cần tuân theo yêu cầu gì?
1. Chuẩn bị
- Dụng cụ: Kìm, tua vít, mỏ lết
- Thiết bị: Mô hình các bộ truyền và biến đổi chuyển động
2. Nội dung
- Tháo lắp các bộ truyền và biến đổi chuyển động
- Tính tỉ số truyền của các bộ truyền chuyển động
3. Yêu cầu kỹ thuật
- Tháo lắp được bộ truyền và biến đổi chuyển động đảm bảo
đúng cấu trúc.
- Mô hình sau khi lắp chuyển động nhẹ, êm
- Tính được tỉ số truyền của bộ truyền động

3.Tháo lắp và tính tỉ số truyền của một số bộ truyền và biển đổi chuyển
động
3.1. Chuẩn bị
- Dụng cụ: Kìm, tua vít, mỏ lết
- Thiết bị: Mô hình các bộ truyền và biến đổi chuyển động
3.2. Nội dung
- Tháo lắp các bộ truyền và biến đổi chuyển động
- Tính tỉ số truyền của các bộ truyền chuyển động
3.3. Yêu cầu kỹ thuật
- Tháo lắp được bộ truyền và biến đổi chuyển động đảm bảo đúng cấu trúc.
- Mô hình sau khi lắp chuyển động nhẹ, êm
- Tính được tỉ số truyền của bộ truyền động
3.4. Tiến trình thực hiện
Theo đúng quy trình bảng 6.1.

Bảng 6.1. Quy trình tháo lắp và tính tỉ số truyền của bộ truyền động
Các bước thực hiện
I.THÁO LẮP CÁC BỘ TRUYỀN ĐỘNG
Bước 1. Tháo bộ truyền động
- Bộ truyền động ban đầu được tháo rời từng chi tiết
- Kiểm tra số lượng chi tiết theo danh mục bảng kê
được cung cấp
Bước 2. Lắp cụm bánh dẫn

Yêu cầu thực hiện

Hình và ví dụ minh họa
(bộ truyền động của xe đạp.

 
 
Số lượng chi tiết đầy đủ theo danh mục bảng kê

 
Các mối lắp đảm bảo khít nhau và được giữ chặt

Các chi tiết được tháo rời
Lắp cụm bàn đạp trái, đĩa xích vào trục giữa

Bước 3. Lắp dây xích hoặc dây đai vào bánh dẫn

Bước 4. Lắp cụm bánh bị dẫn vào bộ truyền động
Điều chỉnh độ căng của dây xích hoặc dây đai

- Các mắt xích của dây xích khớp với các răng trên
bánh dẫn.
- Dây đai nằm đúng vị trí trên vánh ngoài của bánh
đai

Lắp cụm bàn đạp phải trục giữa

Lắp dây xích vào đĩa xích

- Các răng của líp khớp với mắt xích của dây xích.
- Dây đai nằm đúng vị trí trên các bánh đai.
- Dây xích hoặc dây đai có độ căng hợp lý.

Lắp líp vào bộ truyền xích.
II. TÍNH TỈ SỐ TRUYỀN CỦA BỘ TRUYỀN ĐỘNG
Bước 1. Đếm số răng của bánh dẫn và bánh bị dẫn
Bước 2. Tính tỉ số truyền

Đếm đúng số răng của các bánh răng
Tính tỉ số truyền theo công thức.

 
 

LUYỆN TẬP
Bài tập 1.
- Quan sát Hình 6.8 và liệt kê các bộ truyền động và các cơ cấu biến đối chuyến
động trong máy may đạp chân.
- Giải thích quá trình tạo chuyển động và dẫn động để chi tiết cuối cùng là kim
may thực hiện chuyển động lên xuống.

LUYỆN TẬP

Bài tập 1.
- Quan sát Hình 6.8 và liệt kê các bộ truyền động và các cơ cấu biến đối chuyến
động trong máy may đạp chân.
- Giải thích quá trình tạo chuyển động và dẫn động để chi tiết cuối cùng là kim
may thực hiện chuyển động lên xuống.
Bài 1.
* Các bộ truyền động và các cơ cấu biến đối chuyến động trong máy may đạp chân:
- Cơ cấu quay tay thanh lắc
- Bộ truyền động đai
- Cơ cấu quay tay thanh trượt
*. Giải thích quá trình tạo chuyển động và dẫn động để chi tiết cuối cùng là kim
may thực hiện chuyển động lên xuống:
- Chuyển động của bàn đạp: chuyển động lắc.
- Chuyển động của thanh truyền: toàn thanh chuyển động lên xuống, đầu trên
chuyển động theo vòng tròn, đầu dưới chuyển động theo cung tròn có tâm là bàn
đạp.
- Nhờ dây đai, bánh đai lớn quay làm bánh đai nhỏ quay theo dẫn đến trục máy may
quay, đầu thanh truyền chuyển động tròn làm cho kim may chuyển động tịnh tiến
lên xuống.

VẬN DỤNG
 Em

hãy nêu một sản phẩm có ứng dụng một trong các cơ cấu biến đổi
chuyển động. Xác định loại cơ cấu biến đổi chuyển động và mô tả nguyên
lí làm việc của sản phẩm mà em đã chọn

VẬN DỤNG
 Em

hãy nêu một sản phẩm có ứng dụng một trong các cơ cấu biến đổi
chuyển động. Xác định loại cơ cấu biến đổi chuyển động và mô tả nguyên
lí làm việc của sản phẩm mà em đã chọn
Trong quạt máy (có tuốc năng) ứng dụng cơ cấu tay quay thanh lắc
Khi tay quay (màu vàng) quay xung quanh trục, thông qua thanh
truyền (xanh lá) làm thanh lắc (màu đỏ) qua lại quanh trục một góc
xác định.