Nối cột A với cột B để tạo thành các từ hợp nghĩa
Nhà thông thái
Từ ghép
Tiết 3: Tiếng Việt
Bố cục
I. Các loại từ ghép
Có 2 loại từ ghép:
+ Từ ghép chính phụ.
+ Từ ghép đẳng lập
1. Từ ghép chính phụ
(1) Mẹ còn nhớ sự nôn nao, hồi hộp khi cùng bà ngoại đi tới gần ngôi trường và nỗi chơi vơi hốt hoảng khi cổng trường đóng lại [...].
(2) Cốm không phải thức quà của người vội; ăn cốm phải ăn từng chút ít, thong thả và ngẫm nghĩ. Lúc bấy giờ ta mới thấy lại thu cả trong hương vị ấy, cái mùi thơm phức của lúa mới, của hoa cỏ dại ven bờ [...].

Trong các từ ghép bà ngoại, thơm phức, tiếng nào là tiếng chính, tiếng nào là tiếng phụ bổ sung ý nghĩa cho tiếng chính? Em có nhận xét gì về trật tự của các tiếng trong những từ ấy?
Thơm: tiếng chính
Bà: tiếng chính
 Từ ghép chính phụ có tiếng chính và tiếng phụ, tiếng phụ bổ sung nghĩa cho tiếng chính.
Bà ngoại
Ngoại: tiếng phụ
Thơm phức
Phức: tiếng phụ
 Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau.
 Từ ghép chính phụ
2. Từ ghép đẳng lập
(1)  Việc chuẩn bị quần áo mới, giày nón mới, cặp sách mới, tập vở mới, mọi thứ đâu đó đã sẵn sàng, khiến con cảm nhận được sự quan trọng của ngày khai trường.
(2) Mẹ không lo, nhưng vẫn không ngủ được. Cứ nhắm mắt lại là dường như vang lên bên tai tiếng đọc bài trầm bổng [...].
Các tiếng trong hai từ ghép: quần áo, trầm bổng có phân ra tiếng chính, tiếng phụ không?
 Không phân ra tiếng chính, tiếng phụ.
Quần áo
Trầm bổng
 Có vai trò bình đẳng về mặt ngữ pháp.
 Từ ghép đẳng lập
Ghi nhớ (SGK/14)
Có hai loại từ ghép
- Có các tiếng bình đẳng về ngữ pháp (không phân ra tiếng chính, tiếng phụ)
- Có tiếng chính và tiếng phụ: tiếng phụ bổ sung, làm rõ nghĩa cho tiếng chính;
- Thông thường, tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau.
Từ ghép chính phụ
Từ ghép đẳng lập
II. Nghĩa của từ ghép
Bà ngoại < bà
Thơm phức < thơm.
So sánh nghĩa của từ:
Bà ngoại với nghĩa của tiếng bà.
Nghĩa của từ Thơm phức với nghĩa của tiếng thơm.
Từ kết quả của các bài trên, rút ra nhận xét về nghĩa của từ ghép chính phụ so với nghĩa của tiếng chính trong từ ghép đó?
 Nghĩa của từ ghép chính phụ hẹp hơn/ cụ thể hơn nghĩa của tiếng chính tạo ra nó.
 Từ ghép chính phụ có tính chất phân nghĩa
Quần áo > quần, áo
Trầm bổng > trầm / bổng.
So sánh nghĩa của từ: - - Quần áo với nghĩa của mỗi tiếng quần, áo. - Nghĩa của từ Trầm bổng với nghĩa của mỗi tiếng trầm, bổng.
Từ kết quả của các bài trên, rút ra nhận xét về nghĩa của từ ghép đẳng lập so với nghĩa của các tiếng tạo nên nó?
 Nghĩa của từ ghép đẳng lập khái quát hơn nghĩa của các tiếng tạo ra nó.
 Từ ghép đẳng lập có tính chất hợp nghĩa.
*Ghi nhớ:
(sgk/14)
III. Luyện tập
1. Bài 1 (sgk/15)
Xếp các từ ghép suy nghĩ, lâu đời, xanh ngắt, nhà máy, nhà ăn, chài lưới, cây cỏ, ẩm ướt, đầu đuôi, cười nụ theo bảng phân loại sau đây:
Lâu đời, xanh ngắt, nhà máy, nhà ăn, cười nụ.
Suy nghĩ, chài lưới, ẩm ướt, đầu đuôi, cây cỏ.
Bài 2 (sgk/15):
Điền thêm tiếng vào sau các tiếng dưới đây để tạo từ ghép chính phụ:
bút ... ; thước ... ; mưa … ; làm … ; ăn … ; trắng … ; vui … ; nhát …
VD: Bút chì, thước kẻ, mưa rào, làm quen, ăn bám, trắng xóa, vui tai, nhát gan…
Bài 3 (sgk/15):
Điền thêm tiếng vào sau các tiếng dưới đây để tạo từ ghép đẳng lập:
núi ... ; ham ... ; xinh … ; mặt … ; học … ; tươi …
VD: núi đồi, núi non, ham muốn, ham thích, xinh đẹp, xinh tươi, mặt mày, mặt mũi, học hành, học hỏi, tươi tốt, tươi mát …
Câu a: Có phải mọi loài hoa màu hồng đều được gọi là hoa hồng không?
 Không phải mọi thứ hoa màu hồng đều gọi là hoa hồng. Vì hoa hồng là từ ghép chính phụ. Ví dụ hoa đồng tiền, hoa giấy, hoa mười giờ có màu hồng nhưng không gọi tên là hoa hồng.
Bài 5 (sgk/15,16):
Câu b: Em Nam nói: “Cái áo dài của chị em ngắn quá!” Nói như thế có đúng không? Tại sao?
“Cái áo dài của chị em ngắn quá!”
 Nói như thế đúng vì áo dài là từ ghép chính phụ, đây là tên một loại áo nên cái áo ấy có thể ngắn.
Câu c: Nói: “Quả cà chua này ngọt quá!” có được không? Vì sao?
 Chỉ là tên gọi mà thôi, chứ không phải nói về đặc tính chua của nó, nên nói thế là đúng.
Câu d: Có phải mọi loại cá màu vàng đều được gọi là cá vàng không?
 Không
Câu 5: Dòng nào định nghĩa đúng nhất về từ ghép chính phụ ?
Câu 6: Dòng nào định nghĩa đúng nhất về từ ghép đẳng lập?
IV. Hướng dẫn về nhà
Làm những bài tập còn lại vào vở soạn.
Soạn bài mới: “Từ láy”.
Tạm biệt các em!!!