TRÒ CHƠI "VUA TIẾNG VIỆT":
Có 4 đội chơi, trong vòng 2 phút hãy đọc và điền từ
thích hợp vào chỗ trống, đội nào điền đúng nhiều
hơn sẽ chiến thắng.
Quả nhân…
1-Cách xưng hô của Vua Trẫm/
…………………………
Các khanh
2- Cách vua gọi là quần thần……………………………
Long sàng
3- Giường của vua gọi là ……………………...
Ngự thiện
4- Vua dùng bữa gọi là ……………. ……….
Long bào
5- Áo của vua gọi là ……………………....

102 :
TIME'
START
TIMER
S UP!
38
33
59
58
57
56
55
54
53
52
51
50
49
48
47
46
45
44
42
41
40
39
37
36
35
34
43
32
31
30
29
28
27
26
25
24
23
22
21
20
19
18
17
16
15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

TRÒ CHƠI “AI NHANH HƠN":

Có 2 đội chơi, trong vòng 2 phút: Tìm các biệt ngữ mà học sinh,
sinh viên hay dùng. Đội nào tìm đúng nhiều hơn sẽ chiến thắng.

Biệt ngữ

Ý nghĩa của biệt ngữ

1010201 ::::
S48
UP!
58
51
59
47
39
52
49
12
32
15
23
34
05
11
43
45
35
56
40
16
31
37
46
36
29
18
20
25
41
01
14
30
17
44
00
22
09
27
42
06
04
53
03
10
07
13
15
08
21
54
33
55
28
26
17
50
34
50
START
TIME'
TIMER

TRÒ CHƠI “AI NHANH HƠN":

Có 2 đội chơi, trong vòng 2 phút: Tìm các biệt ngữ mà học
sinh, sinh viên hay dùng. Đội nào tìm đúng nhiều hơn sẽ
chiến thắng.
GỢI Ý
Biệt ngữ
gậy
Trúng tủ
lệch tủ
ngỗng
trượt vỏ chuối
trứng ngỗng
Phao
cúp tiết
đội sổ

Ý nghĩa
điểm 1
ôn trúng đề
ôn sai đề
điểm 2
không làm được bài/ thi trượt
điểm 0
tài liệu mang vào phòng thi
trốn học
xếp cuối lớp

Các từ: trẫm/ quả nhân, các khanh, long sàng, gậy,
ngỗng…..
=> Là các từ xưng hô của các vua chúa, quan lại thời
phong kiến; là cách nói chuyện của HS, sinh viên.

BIỆT NGỮ XÃ HỘI

*Đọc đoạn văn và trả lời câu hỏi:
Nhưng đời nào tình thương yêu và lòng kính
mến mẹ tôi lại bị những rắp tâm tanh bẩn xâm
phạm đến…Mặc dầu non một năm ròng mẹ tôi
không gửi cho tôi lấy một lá thư, nhắn người
thăm tôi lấy một vài lời và gửi cho tôi lấy một
đồng quà.Tôi cũng cười đáp lại cô tôi:
- Không! Cháu không muốn vào.
Cuối năm thế nào mợ cháu cũng về.
(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

H? Tại sao trong đoạn văn trên, có chỗ tác
giả dùng từ mẹ, có chỗ lại dùng từ mợ?

- mẹ = mợ  Từ đồng nghĩa
- Mẹ: dùng để miêu tả những suy nghĩ của bé
Hồng.
- Mợ:

dùng khi Hồng trả lời người cô, hai người
cùng tầng lớp xã hội.
- Tầng

lớp trung lưu, thượng lưu thường dùng các
từ mợ để gọi mẹ, cậu để gọi cha.
 cậu, mợ: biệt ngữ xã hội.

I. Nhận biết biệt ngữ xã hội
1. Ví dụ:
a. Anh đây công tủ không “vòm”
Ngày mai “kện rệp” biết “mòm ” vào đâu.
(Nguyên Hồng, Bỉ vỏ)
b. Tớ chỉ nhường tháng này thôi, tháng
sau thì tớ cho cậu ngửi khói.

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Nhận biết biệt ngữ xã hội
Câu hỏi
H? Giải thích nghĩa của các
từ“vòm”“kện rệp” “mò”” ngửi
khói”
Vì sao em hiểu được nghĩa của các
từ trên?
H? Nhận xét đặc điểm trình bày của
các từ trên?
H? Những từ, cụm từ như ví dụ trên
được gọi là gì?

Trả lời

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 1

Nhận biết biệt ngữ xã hội
Câu hỏi

Trả lời

H? Giải thích nghĩa
của các từ….
H? Vì sao em hiểu
được nghĩa của các từ
trên?

-Vòm: nhà,- kện rệp: hết gạo
- mòm: ăn
- Ngửi khói: tụt lại phía sau
Cách nhận biết:
-VD a: Dựa vào chú thích SGK/tr16
-VD b: dựa vào từ ngữ nội dung của câu
văn và các từ ngữ đứng xung quanh nó

H?Nhận xét đặc điểm - Đặc điểm: đặt trong dấu ngoặc kép
trình bày của các từ (VD1), in nghiêng ở (VD2) chỉ những từ
trên?
hiểu theo nghĩa đặc biệt
H? Những từ, cụm từ => Được gọi là biệt Biệt ngữ xã hội
như ví dụ trên được
gọi là gì?

2. Bài học:

Biệt ngữ xã hội là những từ ngữ có
đặc điểm riêng, được hình thành trên
những qui ước riêng cho một nhóm đối
tượng nhất định trong phạm vi hẹp.

II. Sử dụng biệt ngữ xã hội
1. Ví dụ
a. Anh đây công tủ không “vòm”
Ngày mai “kện rệp” biết “mòm ” vào đâu.
(Nguyên Hổng, Bỉ vỏ
b. Tin tức 24/7: ngày hôm qua đội cớm thành
phố Hà Nội đã bắt giữ hai đối tượng tàng trữ
chất ma túy
 

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
Câu hỏi
1. Việc sử dụng biệt ngữ
xã hội ví dụ a có tác dụng
gì?
2. giải thích nghĩa của từ
cớm ví dụ b
3. Từ cớm dùng trong
trường hợp này có phù
hợp không? Vì sao? Từ
cớm thường được sử dụng
trong trường hợp nào?

Trả lời

Câu hỏi

Trả lời

1. Việc sử dụng biệt ngữ
Cách sử dụng biệt ngữ xh của nhà văn
xã hội như ở ví dụ a có tác Nguyên Hồng tái hiện lại tầng lớp của
dụng gì?
người dân thời bây giờ. Nhờ đó cuộc
sống của người dân hiện lên sinh động
hấp dẫn.
2. giải thích nghĩa từ cớm
VDb
3.Từ cớm dùng trong
trường hợp này có phù hợp
không? Vì sao? Từ cớm
thường được sử dụng trong
trường hợp nào?

cớm: công an
Dùng không phù hợp vì đây là bản tin
cần dùng từ toàn dân để dễ hiểu và thái
độ tôn trọng đối với những người góp
phần bình yên cho xã hội (công an)
-> cớm chỉ dùng trong trường hợp những
giới tội phạm ..hay gọi..nói đến công an

BÀI TẬP NHANH

Quan sát những từ in đậm trong ví dụ sau đây và cho biết nghĩa?
( THẢO LUẬN CẶP ĐÔI 2 PHÚT)

-Năm chai đưa đây, nhận hàng rồi biến!
Mấy ông cớm mà tóm được thì có mà bóc lịch cả lũ.
+ chai: triệu

+ cớm: công an

+ hàng: hàng cấm

+ tóm: bị bắt

+ biến: đi ngay

+ bóc lịch: ở tù

 Từ ngữ của giới tội phạm: Biệt ngữ xã hội

THẢO LUẬN CẶP: 2 phút
Nhóm 1,3: (Bài 4 trang 17)
Chỉ ra biệt ngữ xã hội trong
các đoạn hội thoại sau và
nhận xét về việc sử dụng biệt
ngữ của người nói?
a.- Cậu ấy là bạn con đấy à?
-Đúng rồi, bố. Nó lầy quá bố
nhỉ?
b.-Nam, dạo này tớ thấy
Hoàng buồn buồn, ít nói. Cậu
có biết vì sao không?
-Tớ cũng hem biết vì sao đâu

Nhóm 2,4 :Tìm biệt ngữ xã
hội trong đoạn trích? Việc
sử dụng các biệt ngữ xã hội
có tác dụng gợi tả điều gì?
" Thuyền ngự cao lớn hơn cả,
chạm thành hình một con rồng
lớn rực rỡ sơn vàng, hai bên
mạn dàn bày cờ quạt, tàn
vàng, tán tía và đồ nghi
trượng của đấng thiên tử."
START
(Nguyễn Huy Tưởng,TIME'
Lá cờ thêu
TIMER
sáuS
chữ
vàng)
UP!

102 :
38
33
59
58
57
56
55
54
53
52
51
50
49
48
47
46
45
44
42
41
40
39
37
36
35
34
43
32
31
30
29
28
27
26
25
24
23
22
21
20
19
18
17
16
15
14
13
12
11
10
09
08
07
06
05
04
03
02
01
00

Nhóm 1,3: (Bài 4 trang 17)
Chỉ ra biệt ngữ xã hội trong các đoạn hội thoại sau và nhận xét về
việc sử dụng biệt ngữ của người nói?
a.- Cậu ấy là bạn con đấy à?
-Đúng rồi, bố. Nó lầy quá bố nhỉ?
b.-Nam, dạo này tớ thấy Hoàng buồn buồn, ít nói. Cậu có biết vì sao
không?
-Tớ cũng hem biết vì sao đâu cậu ơi.
GỢI Ý
a. Từ “lầy”: chỉ những hành động việc làm
Sử dụng biệt
không đẹp, không tốt, xấu, đôi khi là chỉ sự đùa
ngữ xã hội trong
giỡn dai quá mức với mục đích trêu trọc, vui đùa,
giao tiếp hàng
tạo nên tiếng cười.
ngày phải phù
Bạn nói với bố là không hoàn toàn phù hợp. hợp đối tượng,
hoàn cảnh, mục
b. Từ "hem" là: không
đích, tránh lạm
dụng.
Sử dụng không phù hợp .

Nhóm 2,4 :Tìm biệt ngữ XH trong đoạn trích? Việc sử dụng các
biệt ngữ xã hội có tác dụng gợi tả điều gì?
" Thuyền ngự cao lớn hơn cả, chạm thành hình một con rồng lớn rực
rỡ sơn vàng, hai bên mạn dàn bày cờ quạt, tàn vàng, tán tía và đồ
nghi trượng của đấng thiên tử."
(Nguyễn Huy Tưởng, Lá cờ thêu sáu chữ vàng)
-Thuyền ngự: Thuyền của vua.
-“Tàn”: Đồ dùng hình tròn làm bằng vóc hoặc nhiễu, xung quanh rủ
xuống, có cán dài, cầm để che cho bậc vua chúa hoặc ở các đám rước.
“Tán” là tàn lớn.
-“Nghi trượng” Vật dụng hoặc vũ khí trang hoàng nơi cung thất,
dinh thự hay dùng khi đi đường của vua quan .
-“Thiên tử”: con trời, xưa dùng để chỉ nhà vua.
=> Miêu tả cuộc sống, sinh hoạt, các đồ dùng phục vụ vua chúa.
Trong thơ văn: miêu tả cuộc sống, sinh hoạt của một nhóm
người được cụ thể, chân thực, sinh động.

SỬ DỤNG BIỆT NGỮ XÃ HỘI:
Trong giao tiếp hàng ngày:
Sử dụng phải phù
hợp đối tượng, hoàn
cảnh, mục đích,
tránh lạm dụng.

Trong thơ văn:
Sử dụng biệt ngữ xã
hội để miêu tả cuộc
sống, sinh hoạt của
một nhóm người được
cụ thể, chân thực, sinh
động.

luận nhóm để hoàn thành phiếu học tập trong 3 phút
Bài tập 1 Thảo
:
Ngữ liệu

BNXH

Ý nghĩa Tác dụng của sử dụng BNXH
của BNXH

(a) Cái việc lơ đễnh rất hữu ý đó,
cái chuyện bỏ quên hộp thuốc lào
…của Cai Xanh dùng tới mỗi lúc
đi tìm bạn để "đánh một tiếng bạc
lớn" nghĩa là cướp một đám to.
(Nguyễn Tuân, 1 đám bất đắc chí)
(b) -Mày đã "làm xe" lần nào
chưa?
-Bẩm, chúng cháu chưa làm bao
giờ cả.(Tam Lang, Tôi kéo xe)
(c) Tôi rất lấy làm lạ là vì cứ thấy
hai con chim mòng thắng trận, ù
tràn đi mà nhà đi săn kia đã phí
gần hai mươi viên đạn.(Vũ Trọng
Phụng, Cạm bẫy người)

HẾT
3
2
1
0
:
THỜI
0GIỜ
: 00
GIAN

Bài tập 1 :

Thảo luận nhóm để hoàn thành phiếu học tập trong 3 phút
Ngữ liệu

BNXH Ý nghĩa

(a) Cái việc lơ đễnh rất hữu ý đó,
cái chuyện bỏ quên hộp thuốc lào
vẫn là một ám hiệu của Cai Xanh
dùng tới mỗi lúc đi tìm bạn để
"đánh một tiếng bạc lớn" nghĩa là
cướp một đám to.
(Nguyễn Tuân, 1đám bất đắc chí)

"đánh cướp
một
một
tiếng
đám to
bạc
lớn"

(b) -Mày đã "làm xe" lần nào
chưa?
-Bẩm, chúng cháu chưa làm bao
giờ cả.
(Tam Lang, Tôi kéo xe)
(c) Tôi rất lấy làm lạ là vì cứ thấy
hai con chim mòng thắng trận, ù
tràn đi mà nhà đi săn kia đã phí
gần hai mươi viên đạn.

"làm
xe"

làm
nghề
kéo xe
chở
người

-người
-chim chơi bạc
mòng - chủ
-Nhà đi sòng bạc
săn
 -20
đồng

Tác dụng của sử dụng BNXH

-Tái hiện chân thực cách nói
năng trong nội bộ một nhóm
người mưu toan làm những
việc mờ ám, không muốn để
người ngoài biết được.

-Miêu tả cuộc sống, hiểu
được cung cách sinh hoạt,
nói năng của những người
làm nghề kéo xe chở người.
-Lên án tệ nạn cờ bạc .
-> bức tranh cuộc sống trở
nên chân thực, sinh động.

+Hướng dẫn tự học:

+Bài vừa học:
-Nắm chắc khái niệm, đặc điểm, cách sử dụng biệt ngữ xã hội.
-Hoàn thiện nốt bài tập 1 SGK.
- Viết đoạn hội thoại giữa học sinh với học sinh với chủ đề
liên quan đến học tập (khoảng 7-10 câu) trong đó có sử dụng
một số biệt ngữ của học sinh (gạch chân và chú thích ý nghĩa
của biệt ngữ đó.)
+ Soạn bài : "Hoàng Lê nhất thống chí” bằng cách hoàn
thành các PHT sau vào vở soạn văn:

Phiếu học tập số: 1
Tìm hiểu tác phẩm
1. Hoàn cảnh sáng tác

............................................................

2. Tác phẩm

...........................................................

3.Thể loại

............................................................

4. Các nhân vật lịch sử

............................................................

5.Bố cục

............................................................
Phiếu học tập số: 2

Hình ảnh người anh hùng Nguyễn Huệ khi Quân Thanh sang
xâm lược.
Thái độ

..................................................................................

Lời nói

..................................................................................

Hành động

..................................................................................

Tính cách

..................................................................................