TIẾT 21: Tiếng Việt
TÖØ NHIEÀU NGHÓA VAØ HIEÄN TÖÔÏNG
CHUYEÅN NGHÓA CUÛA TÖØ
I. Từ nhiều nghĩa:
Bài thơ: “Những cái chân”
Cái gậy có một chân Ba chân xoè trong lửa.
Biết giúp bà khỏi ngã . Chẳng bao giờ đi cả
Chiếc com pa bố vẽ Là chiếc bàn bốn chân.
Có chân đứng, chân quay. Riêng cái võng trường sơn
Cái kiềng đun hằng ngày Không chân đi khắp nước.
1. X�t ví d?.
Tiết 21: Tiếng Việt
TỪ NHIỀU NGHĨA VÀ HIỆN TƯỢNG CHUYỂN NGHĨA CỦA TỪ
Bài thơ: Những cái chân
Cái gậy có một chân Ba chân xoè trong lửa.
Biết giúp bà khỏi ngã. Chẳng bao giờ đi cả
Chiếc com pa bố vẽ Là chiếc bàn bốn chân.
Có chân đứng, chân quay. Riêng cái võng trường sơn
Cái kiềng đun hằng ngày Không chân đi khắp nước.
* Một sự vật không có chân (cái võng). Đây là phép Ẩn dụ. => Đưa vào bài thơ để ca ngợi anh bộ đội hành quân
? Trong bài thơ có mấy sự vật có chân? Đó là những sự vật nào?
* Có 4 sự vật có chân: cái gậy, chiếc com pa, cái kiềng, cái bàn
? Sự vật nào không có chân? tại sao sự vật ấy vẫn được đưa vào bài thơ?
Giải thích nghĩa của các từ “chân”:
+ Chân của các anh bộ đội: Bộ phận cuối cùng của cơ thể người hay động vật dùng để đi, đứng, chạy, nhảy.
+ Chân gậy, chân com-pa: Phần cuối cùng, phần gốc của một vật.
+ Chân kiềng, chân bàn: Bộ phận cuối cùng của một số đồ vật, dùng để đỡ cho các bộ phận khác
Từ chân là từ nhiều nghĩa.
Giải thích nghĩa của các từ “chân”:
Nghĩa chung: Là bộ phận dưới cùng của một số sự vật có tác dụng nâng đỡ cho các bộ phận khác.
=> Từ nhiều nghĩa: Là từ có từ 2 nghĩa trở lên, các nghĩa có quan hệ với nhau về 1 nét nghĩa chung nào đó.

Chín
Trái đã phát triển tới mức trọn vẹn, có thể dùng làm thức ăn.
Ví dụ: . Xoài chín vàng cả cây
Thức ăn đã nấu chín có thể ăn được
Ví dụ: Thịt đã chín
Suy xét cẩn thận
Ví dụ: Suy nghĩ cho chín rồi hãy nói
Từ nhiều nghĩa
Cổ (chai): Chỗ eo lại ở gần miệng, nối liền thân với miệng của một số đồ đựng.
Cổ (tay): Chỗ eo lại nối cánh tay với bàn tay
Cổ (con hươu): Bộ phận của cơ thể người, động vật nối đầu với thân
* Bài tập nhanh 1. Tìm từ nhiều nghĩa dưới các hình ảnh sau:
Tìm m?t s? t? ch? cĩ m?t nghia qua c�c hình ?nh sau..
Xe máy
Hoa hồng
Máy bay
* Bài tập nhanh 2.

Qua ví d? tr�n em cĩ nh?n x�t gì v? nghia c?a t? ?









Từ có thể :
Có một nghĩa,
hay nhiều nghĩa








Xét ví dụ
2. Ghi nhớ: SGK
II. Hi?n tu?ng chuy?n nghia c?a t?:
1. X�t ví d?
I. Từ nhiều nghĩa:
Tiết 21: Tiếng Việt
TỪ NHIỀU NGHĨA VÀ HIỆN TƯỢNG CHUYỂN NGHĨA CỦA TỪ
10
Tìm hiểu mối quan hệ giữa nghĩa của các từ “chân”?
Các từ này có nghĩa liên quan với nhau đều chỉ quan hệ cuối cùng của một vật và nghĩa riêng của các từ này được phát sinh từ nghĩa của từ chân (bộ phận cuối cùng của người, con vật, dùng để đi, đứng…)
+ Chân của các anh bộ đội: Bộ phận cuối cùng của cơ thể người hay động vật dùng để đi, đứng, chạy, nhảy.
+ Chân gậy, chân com-pa: Phần cuối cùng, phần gốc của một vật.
+ Chân kiềng, chân bàn: Bộ phận cuối cùng của một số đồ vật, dùng để đỡ cho các bộ phận khác
Nghĩa của từ “chân”:
(1)Bộ phận dưới cùng của cơ thể người, động vật dùng để đi, đứng. Ví dụ: Chân đau, chân mèo…
(2)Bộ phận dưới cùng của một số đồ vật có tác dụng nâng đỡ các bộ phận khác. Ví dụ: Chân bàn, chân ghế,...
(3)Bộ phận dưới cùng của một sự vật tiếp giáp và bám chặt vào mặt nền. Ví dụ: Chân núi, chân tường,…
Nghĩa gốc
Nghĩa chuyển
Nghĩa gốc
Nghĩa chuyển
=> Là nghĩa xuất hiện từ đầu, làm cơ sở để hình thành các nghĩa khác.
=> Là nghĩa được hình thành trên cơ sở nghĩa gốc.
Ví dụ:
1. Bà sinh ra một cậu bé không tay, không chân.
? Từ chân trong câu này được dùng với nghĩa nào?
? Vậy trong một câu cụ thể , một từ thường được dùng với mấy nghĩa?
Thơng thu?ng, trong c�u, t? ch? du?c d�ng v?i m?t nghia nh?t d?nh.
14
? Giải thích nghĩa của các từ “xuân” và cho biết từ “xuân” được hiểu theo nghĩa nào?
=> Trong một số trường hợp từ có thể được hiểu đồng thời theo cả nghĩa gốc lẫn nghĩa chuyển.
2. “Mùa xuân là tết trồng cây
Làm cho đất nước càng ngày càng xuân”
Lưu ý:
Ví dụ: “Con ruồi đậu mâm xôi đậu”
Hai từ đậu có phải là từ nhiều nghĩa hay không?
Vì sao?
Không phải là từ nhiều nghĩa. Vì: hai nghĩa hoàn toàn khác nhau. Đây là hai từ đồng âm khác nghĩa.
Xét ví dụ
2. Ghi nhớ: SGK
II. Hi?n tu?ng chuy?n nghia c?a t?:
1. X�t ví d?
I. Từ nhiều nghĩa:
Tiết 21: Tiếng Việt
TỪ NHIỀU NGHĨA VÀ HIỆN TƯỢNG CHUYỂN NGHĨA CỦA TỪ
2. Ghi nhớ:SGK
III. Luyện tập
17
HOẠT ĐỘNG NHÓM
Bài tập 1/56: Tìm 3 từ chỉ bộ phận cơ thể người, chỉ ra một số ví dụ sự chuyển nghĩa của chúng
* Tai:
+ Lỗ tai -> Tai nấm, tai ấm
* Miệng:
+ Cái miệng -> Miệng hang, miệng giếng
* Mũi:
+ Sổ mũi -> Mũi kim, mũi dao
Bài tập 2:
Trong tiếng Việt có một số từ chỉ bộ phận của cây cối được chuyển nghĩa để cấu tạo từ chỉ bộ phận cơ thể người. Hãy kể ra những trường hợp chuyển nghĩa đó.
Lá ? lá lách, lá phổi.
Quả? quả tim, quả thận
Đáp án :
Bài tập 3
Dưới đây là một số hiện tượng chuyển nghĩa của từ tiếng Việt hãy tìm thêm cho mỗi hiện tượng chuyển nghĩa ba ví dụ minh họa?
a) Chỉ sự vật chuyển thành chỉ hành động: Cái cưa Cưa gỗ
Cái bào Bào gỗ
Cân muối Muối dưa
Cân thịt Thịt con gà
b) Chỉ hành động chuyển thành chỉ đơn vị: Gánh củi đi Một gánh củi
Cuộn bức tranh Ba cuộn tranh
Đang nắm cơm Bốn nắm cơm
Đang bó lúa Ba bó lúa
-Về nhà học bài, làm bài tập số 4, 5
- T? d?c v� t? tìm hi?u b�i Sọ Dừa
- So?n bài "Lời văn, đoạn văn tự sự".