HỒ XUÂN HƯƠNG

Chị Hồ Xuân Hương

Tế Hanh

Mỗi lần nhắc đến chị

Thơ chị Việt Nam như bát canh dưa

Tôi không nghĩ chị cách tôi hai
thế kỉ

Xanh như trời trong sau cơn mưa

Mà thấy chị đương thời
Câu thơ chị như tiếng kêu
Vọng về phía trước
“Ví đây đổi phận làm trai được
Thì sự anh hùng há bấy nhiêu”
Chị xót xa cho thân phận đàn bà
Không phải từng câu từng chữ
Mà từng thớ thịt làn da

“Ong non ngứa nọc châm hoa rữa
Dê cỏn buồn sừng húc dậu thưa”
Chị Hồ Xuân Hương ơi
Đọc thơ chị tôi vừa buồn vừa âm ỉ
Chị không những của thế kỉ hai
mươi
Mà còn của thế kỉ hai mươi mốt.
(Tuyển tập thơ Tế Hanh
-NXB Văn Học,1997)

Tự tình

HỒXuân
Hương

Đêm khuya vẳng vẳng trống canh dồn,
Trơ cái hồng nhan với nước non.
Chén rượu hương đưa say lại tỉnh,
Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn.
Xiên ngang mặt đất rêu từng đám,
Đâm toạc chân mây đá mấy hòn.
Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại,
Mảnh tình san sẻ tí con con.

I/ TÌM HIỂU CHUNG
1/ TÁC GIẢ
• Tiểu sử
Tên, quê quán, cá tính, cuộc đời
riêng.
•Sự nghiệp sáng tác
Số lượng tác phẩm, nhận định, nội dung nổi bật, sự tôn
vinh của người đời sau

2/ VĂN BẢN
• Xuất xứ: thuộc chùm thơ “Tự tình” (3bài)
•Thể loại: thơ Nôm Đường luật, thất ngôn bát cú
•Bố cục: 4 phần

1/Hai câu đề: Hoàn cảnh và tâm trạng của Xuân
Hương
2/Hai câu thực: Tả thực nỗi buồn Xuân
Hương.
3/Hai câu luận: Tâm trạng phẫn uất trước duyên
phận
4/Hai câu kết : Tình cảnh ngang trái, éo le duyên
phận
của Xuân Hương

II/ ĐỌC HIỂU VĂN BẢN
1/Hai câu đề: Hoàn cảnh và tâm trạng của Xuân
Hương
Đêm khuya văng văng trống canh
dồn
Trơ cái hồng nhan với nước non
- “đêm khuya”: đêm thanh vắng, sắp tàn.
thời gian tâm trạng
- Từ láy: “văng vẳng”  không gian: vắng lặng,

tĩnh mịch.
-“trống canh dồn”: thời gian trôi nhanh
 tâm trạng tác giả: rối bời những nỗi niềm

Hoàn cảnh: cô đơn trong đêm dài, cay đắng
cho duyên phận hẩm hiu.

- Nhịp thơ: Trơ/ cái hồng nhan /với nước non: mạnh mẽ,
dứt khoát tạo câu thơ đa nghĩa, giàu tâm trạng.
- “trơ”+“cái hồng nhan”: đảo ngữ  nỗi đau buồn về
duyên phận
Từ “trơ”: lẻ loi, trơ trọi, trạng thái thụ động của con
người
- “trơ …với nước non”:
bản lĩnh Xuân
Hương
Từ “trơ”: trơ ra, ý nghĩa thách
thức
 tâm trạng buồn tủi, cay đắng của nhà thơ.

2/Hai câu thực: Tả thực nỗi buồn Xuân
Hương.
Chén rượu hương đưa say lại tỉnh
Vầng trăng bóng xế khuyết chưa
tròn.
- Đối lập:
say
/
tỉnh
Ước mơ

hiện thực

 Nỗi chua xót bẽ bàng cho duyên phận
- Cách kết hợp từ độc đáo, có giá trị biểu cảm :
“bóng xế/ khuyết /chưa tròn” hạnh phúc, tình
duyên
không trọn vẹn.
 Niềm khao khát hạnh phúc của nữ sĩ Xuân Hương

3/Hai câu luận: Tâm trạng phẫn uất trước duyên
phận
Xiên ngang mặt đất rêu từng đám
Đâm toạc chân mây đá mấy hòn.
- Cách nhìn, cách cảm nhận thiên nhiên táo bạo.
- Đối ngẫu + đảo ngữ, động từ mạnh:
“xiên ngang”
“đâm toạc”

sức sống mạnh liệt của thiên nhiên

 nỗi bất bình cho số phận.
tâm trạng phẫn uất của nữ sĩ trước duyên phận
Câu thơ mạnh mẽ gợi phong cách bản lĩnh của XH
+ Cảnh sinh động, giàu sức sống
+ Con người XH : lòng yêu đời tha thiết, khát vọng sống
mãnh liệt.

4/Hai câu kết : Tình cảnh ngang trái, éo le duyên
phận
của Xuân Hương
Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại
Mảnh tình san sẻ tí con con
- “Ngán”: tâm trạng chán ngán, buồn tủi và bất lực của
con người trước thời gian.
- Cách chơi chữ: “Xuân lại lại”
• Điệp từ: “xuân: + mùa xuân
+ tuổi trẻ,hạnh
phúc
• lại(1) phó từ: thêm lần nữa
lại(2) động từ: đến, trở lại

Ý thức tuổi xuân qua
nhanh nhưng tình
duyên không trọn vẹn

- Nghệ thuật tăng tiến: “mảnh tình/ san sẻ/ tí con con”
 cực tả nỗi niếm chua chát, ngán ngẫm cho thân phận,
hạnh phúc.

Tâm trạng bi kịch.

III/TỔNG KẾT
“Tự tình”(bài II) thể hiện tâm trạng,
thái độ của Xuân Hương: vừa đau buồn,
vừa phẫn uất trước duyên phận, gắng
gượng vươn lên nhưng vẫn rơi vào bi
kịch. Bài thơ cho thấy khát vọng sống,
khát vọng hạnh phúc và tài năng độc đáo
của “Bà chúa thơ Nôm” trong nghệ thuật
sử dụng từ ngữ và xây dựng hình ảnh.

Tâm trạng bi kịch của Xuân Hương được thể hiện
như thế nào trong bài thơ?
Tâm trạng bi kịch của nhà thơ:
- vừa đau buồn vừa thách thức duyên phận
- vừa gắng gượng vươn lên vừa bất lực trước số
phận.
Tài năng “Bà chúa thơ Nôm “độc đáo của Xuân

Hương được thể hiện như thế nào trong bài thơ?
Nghệ thuật: Thơ nôm Đường luật, sử dụng từ ngữ
giản dị nhưng táo bạo và độc đáo, giàu sức biểu
cảm để diễn tả phong phú tâm trạng.

Giá tri nhận văn sâu sắc của bài thơ là gì?
Giá trị nhân văn của bài thơ: khát vọng
sống và khát vọng hạnh phúc con ngườingười phụ nữ.

Nhà văn Rumani Conxtantin Lupêanu vừa cho xuất bản
tuyển tập gồm 64 bài thơ của nữ thi sĩ Hồ Xuân Hương do
chính ông tổng hợp và biên dịch. Tuyển thơ dày 150 trang
được in song ngữ tiếng Việt và tiếng Rumani, trong đó
nhiều bài có thêm ký họa, minh họa và phần diễn giải ý
nghĩa. Một số bài được dịch và gieo vần theo niêm luật
của thơ Rumani.

Ông Balaban – nhà văn Mỹ
đã dịch sang tiếng Anh
khoảng 50 bài thơ Nôm
của nữ sĩ Xuân
Hương:“Spring essence”

KHÓC ÔNG PHỦ VĨNH TƯỜNG
Trăm năm ông phủ Vĩnh Tường ôi!
Cái nợ ba sinh đã trả rồi.
Chôn chặt văn chương ba thước đất,
Tung hê hồ thỉ bốn phương trời.
Cán cân tạo hóa rơi đâu mất
Miệng túi càn khôn khép lại rồi.
Hăm bảy tháng trời đà mấy chốc,
Trăm năm ông phủ Vĩnh Tường ôi!

KHÓC ÔNG TỔNG CÓC
Chàng Cóc ơi! Chàng Cóc ơi!
Thiếp bén duyên chàng có thế thôi.
Nòng nọc đứt đuôi từ đây nhé,
Nghìn vàng xin chuộc dấu bôi vôi!

HAI CÂU ĐỀ

Xác định hoàn cảnh thời gian, không gian mà nhân

ữ tình bộc lộ tâm sự?

Con người xuất hiện trong trạng thái như thế nào?
ó thái độ gì?

Hai câu thực
3/Trong nỗi buồn của mình, Xuân Hương đã
tìm đến điều gì để mong được chia sẻ?
4/Tại sao nhà thơ lại không tìm được niềm
an ủi từ hương rượu, vầng trăng ?
5/Cảnh tình Xuân Hương chua xót bẽ
bàng, nhưng tâm hồn của Xuân Hương
như thế nào?

Hai câu luận
6/Tìm các hình tượng thiên nhiên được miêu tả và nhận
xét?
7/Không chọn cách nói bình thường, Xuân Hương chọn
cách nói nào? muốn tỏ thái độ gì?
Từng đám rêu xiên ngang mặt đất
Mấy hòn đá đâm toạc chân mây

“Thân em như con hạc đầu đình
Muốn bay chẳng cất nổi mình mà bay”

THẢO LUẬN
8/Hai câu kết nói lên tâm sự gì của tác giả?
+ Tâm trạng là gì? Vì sao tác giả bộc lộ trực
tiếp tâm sự ngán ngẩm cho duyên phận?
+ Sử dụng nghệ thuật gì để bộc bạch tâm
sự?
+ Nhận xét cách kết hợp từ có gì độc đáo
trong câu cuối?

Từ “trơ” có thể kết hợp được với những từ nào?
Mỗi lần kết hợp như vậy có ý nghĩa gì?