Tiết 81:
TỨC CẢNH PÁC BÓ
Hồ Chí Minh
MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1. Kiến thức:
- Đặc điểm của thơ Hồ Chí Minh: sử dụng thể thơ tứ tuyệt thể hiện tinh thần hiện đại của người chiến sĩ cách mạng.
- Cuộc sống vật chất và tinh thần của Hồ Chí Minh trong những năm tháng hoạt động cách mạng đầy khó khăn, gian khổ qua một bài thơ được sáng tác trong những ngày tháng cách mạng chưa thành công.
2. Kĩ năng:
- Đọc - hiểu thơ tứ tuyệt của Hồ Chí Minh.
- Phân tích được những chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm.
3.Thái độ, phẩm chất:
Giáo dục lòng yêu cuộc sống tự do, tinh thần lạc quan cách mạng
Phẩm chất: Yêu thiên nhiên, kính yêu lãnh tụ.
4. Năng lực cần hình thành:
* Năng lực chung: Giải quyết vấn đề, tự học, sáng tạo
* Năng lực chuyên biệt: Phân tích, đánh giá, bình giảng.
Tiết 81:
Tức cảnh Pác Bó
Hồ Chí Minh
I. Tìm hiểu chung.
1. Tác giả
(1890 – 1969)
Hồ Chí Minh (1890 – 1969) quê ở Nam Đàn – Nghệ An.
Là lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam; là nhà văn, nhà thơ lớn; là danh nhân văn hoá thế giới.
Tiết 81:
Tức cảnh Pác Bó
Hồ Chí Minh
I. Tìm hiểu chung.
(1890 – 1969)
2. Đọc và tìm hiểu chú thích.
Đọc chính xác, ngắt nhịp đúng (4/3 hoặc 2/2/3), giọng điệu thoải mái thể hiện tâm trạng sảng khoái.
HƯỚNG DẪN ĐỌC

TỨC CẢNH PẮC BÓ


Sáng ra bờ suối, tối vào hang
Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng
Cuộc đời cách mạng thật là sang.
Chú thích
- bẹ (từ địa phương): ngô
- dịch sử Đảng: đây là Lịch sử Đảng Cộng sản Liên Xô, được Bác dịch văn tắt làm tài liệu học tập cho cán bộ cách mạng khi đó.
Tiết 81:
Tức cảnh Pác Bó
Hồ Chí Minh
I. Tìm hiểu chung.
3. Văn bản.
- Hoàn cảnh sáng tác:
Pác Bó
(Hà Quảng – Cao Bằng)
2/1941 tại Pác Bó
(Cao Bằng)
Thể thơ:
Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật
HANG PÁC BÓ
Thơ thất ngôn tứ tuyệt:


- 4 câu/ bài
- 7 tiếng/câu
- Hiệp vần ở tiếng cuối các câu 1,2,4 hoặc 2,4
- Bố cục: 4 phần: khai, thừa, chuyển, hợp
Hồ Chí Minh
+ Phần 1: Ba câu thơ đầu (Hoàn cảnh sống và làm việc của Bác ở Pác Bó).
- Bố cục:
+ Phần 2: Câu cuối (Cảm nghĩ của Bác về cuộc đời cách mạng).
2 phần
Tiết 81:
Tức cảnh Pác Bó
- Giọng điệu chung của bài thơ: thoải mái, pha chút vui đùa, hóm hỉnh, thể hiện tâm trạng vui, khoẻ, sảng khoái, tinh thần lạc quan của nhân vật trữ tình.
Hồ Chí Minh
II. Phân tích:
Sáng ra bờ suối, tối vào hang,
Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng.
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,
1. Ba câu thơ đầu: Hoàn cảnh sống và làm việc của Bác ở Pác Bó.
Tiết 81:
Tức cảnh Pác Bó
Sáng ra bờ suối, tối vào hang
+ Đối về thời gian: Sáng >< tối
+ Đối về hoạt động: ra ><  vào
+ Đối về không gian: bờ suối >< hang
- Sử dụng phép đối :
Câu 1:
- Nhịp thơ 4/3, giọng điệu thoải mái;
Cuộc sống nền nếp, nhịp nhàng, đều đặn
Phong thái ung dung, hòa nhịp cùng thiên nhiên
“Hang đá lạnh buốt. Những khi trời mưa to, rắn rết chui cả vào chỗ nằm. Có buổi sáng Bác thức dậy thấy một con rắn lớn nằm khoanh tròn ngay cạnh người… Bác sốt rét luôn”
Sáng ra bờ suối, tối vào hang
+ Đối về thời gian: Sáng >< tối
+ Đối về hoạt động: ra ><  vào
+ Đối về không gian: bờ suối >< hang
- Sử dụng phép đối :
Câu 1:
- Nhịp thơ 4/3, giọng điệu thoải mái;
Câu 2:
Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng
- Phép liệt kê, từ láy “sẵn sàng”, giọng điệu pha chút vui đùa hóm hỉnh.
Cuộc sống nền nếp, nhịp nhàng, đều đặn
Phong thái ung dung, hòa nhịp cùng thiên nhiên
Điều kiện ăn uống kham khổ
Bác vẫn vui vẻ, lạc quan
“Có thời gian, cơ quan chuyển vào vùng núi đá trên khu đồng bào Mán trắng, gạo cũng không có, Bác cũng như các anh em khác phải ăn cháo bẹ hang tháng”
“Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay
Vượn hót chim kêu suốt cả ngày
Khách đến thì mời ngô nếp nướng
Săn về thường chén thịt rừng quay
Non xanh, nước biếc tha hồ dạo
Rượu ngọt, chè ngon mặc sức say”
(Cảnh rừng Việt Bắc – Hồ Chí Minh)
Câu 3:
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,
Từ láy tượng hình “chông chênh” giàu sức tạo hình và gợi cảm
Phép đối: đối cả ý lẫn thanh:
+ Điều kiện làm việc tạm bợ >< nội dung công việc quan trọng;
+ 2 thanh bằng (chông chênh) >< 3 thanh trắc (dịch sử Đảng)
 Trung tâm của bức tranh Pác Bó là hình tượng người chiến sĩ có tầm vóc lớn lao, trong tư thế uy nghi, giống như bức tượng đài vị lãnh tụ cách mạng.
Miêu tả cái bàn đá tự tạo.
Gợi thế và lực cách mạng còn khó khăn.
Hồ Chí Minh
II. Phân tích:
Sáng ra bờ suối, tối vào hang,
Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng.
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,
1. Ba câu thơ đầu: Hoàn cảnh sống và làm việc của Bác ở Pác Bó.
Tiết 81:
Tức cảnh Pác Bó
Cuộc sống và điều kiện làm việc khó khăn, thiếu thốn, gian khổ.
Tinh thần lạc quan, phong thái ung ung, tự tại của người chiến sĩ cách mạng
Hồ Chí Minh
II. Phân tích:
2. Câu thơ cuối.
Cuộc đời cách mạng thật là sang.
sang
- Người vui vì được cống hiến cho cách mạng.
 Nhãn tự làm bừng sáng cả bài thơ.
Tiết 81:
Tức cảnh Pác Bó
- Cái sang trọng, giàu có về mặt tinh thần.
Qua bài thơ, em rút ra được bài học gì khi bản thân phải đối mặt với những khó khăn, gian khổ trong cuộc sống cũng như trong học tập?
SỐNG CÓ MỤC ĐÍCH, LÍ TƯỞNG
Ý CHÍ,
NGHỊ LỰC

NIỀM TIN

VUI VẺ
LẠC QUAN

KHÔNG
LÙI BƯỚC
Tiết 81:
Tức cảnh Pác Bó
Hồ Chí Minh
III. Tổng kết

2. Nội dung:
- Bài thơ đã khắc hoạ cuộc sống cách mạng đầy gian khổ của Bác Hồ ở Pác Bó. Nhưng trong hoàn cảnh ấy, Bác vẫn luôn lạc quan, mang phong thái ung dung, tự tại của người chiến sĩ. Với Người, làm cách mạng và sống hoà hợp với thiên nhiên là một niềm vui lớn.
Nghệ thuật:
- Thể thơ tứ tuyệt, bình dị, ngắn gọn, hàm súc.
- Lời thơ giản dị, tự nhiên pha giọng vui đùa hóm hỉnh ; nghệ thuật đối ý, đối thanh phù hợp với tinh thần của bài thơ.
Kết hợp hiện đại và cổ điển. Tạo được tứ thơ độc đáo, bất ngờ và sâu sắc.
Luyện tập
Đầu ngọn suối Lênin
Luyện tập
Bài tập 1
Bài tập 2:
Bài thơ "Tức Cảnh Pác Bó" có sự kết hợp hài hoà giữa cổ điển và hiện đại. Em hãy lựa chọn đáp án vào từng cột cho hợp lí.
Bài tập 3
Luyện tập
Đầu ngọn suối Lênin
V?N D?NG
Thú lâm tuyền của Bác có gì khác với thú lâm tuyền của người xưa ?
Bác :
+Thưởng ngoạn thiên nhiên, làm cách mạng.

 Chiến sĩ.
Người xưa :
+ Lánh đời, thưởng ngoạn thiên nhiên.


 Ẩn sĩ.
19. Vi deo giới thiệu đoạn thuyết minh
20. Chiếu vi deo về rừng núi Pác bó có lời bình
- Chứng minh sự kết hợp giữa tính cổ điển và hiện đại trong bài thơ “Tức cảnh Pác Bó”. (Gợi ý: thể thơ; chữ quốc ngữ; thi liệu cổ như suối, hang, núi; đề tài; thú lâm tuyền; công việc cách mạng; lối sống cách mạng; lời thơ...)
- Sưu tầm và chép lại những câu thơ nói về niềm vui với cái nghèo (thú lâm tuyền) trong thơ của Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Khuyến.
Tìm tòi, mở rộng.
23. Vi deo kết thúc
CHúC CáC EM CHĂM NGOAN, HọC GIỏI!!!