TIẾT 87: TỨC CẢNH PÁC BÓ
(Hồ Chí Minh)

“Đối với Nguyễn Ái Quốc và các bạn chiến đấu của Người, những ngày tháng ở Pác Bó tựa như những ngày vui bất tận, rực rỡ sắc màu của cảnh chờ đợi những chuyển biến vĩ đại [...]” (E. Kô-bê-lép)
- Vì sao đối với Bác, đó là những ngày vui bất tận, rực rỡ sắc màu ? Mời các em đọc và tìm hiểu bài thơ tứ tuyệt “Tức cảnh Pác Bó”.
TÌM HIỂU CHUNG
- Đọc: Chính xác, chú ý ngắt nhịp đúng: Câu 1,3,4: 4/3; câu 2: 2/2/3; giọng điệu thoải mái, thể hiện tâm hồn sảng khoái.
- Nêu những hiểu biết của các em về Bác Hồ?
TÌM HIỂU CHUNG
1. Đọc
2. Tác giả
- Hồ Chí Minh (1890 - 1969) quê xã Kim Liên- huyện Nam Đàn- tỉnh Nghệ An.
- Là nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc.
- Người còn là người chiến sĩ cách mạng, danh nhân văn hóa thế giới.
- Các em đọc phần Chú thích * và nêu hoàn cảnh ra đời bài thơ.
- Các em xem tranh ảnh Bác Hồ ở Pác Bó.
3. Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác:  Sáng tác tháng 2/ 1941. Bác ở tại hang Pác Bó (Cao Bằng) để trực tiếp chỉ huy cuộc kháng chiến chống Pháp.
-> Bài thơ được viết trong hoàn cảnh tự do.
- Bài thơ được viết theo thể thơ: thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.


Em hãy xác định bố cục bài thơ?
4. Bố cục: 2 phần:
+ Phần 1: Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác ở Pác Bó
(câu 1, 2, 3).
+ Phần 2: Cảm nghĩ của Bác
(câu 4).
Hang Pác Bó
TP. Biên Hòa
Cửa hang Pác Bó
Bàn đá – Nơi Bác Hồ làm việc
Dòng suối khởi nguồn Pắc Bó được Bác đặt tên là suối Lê-nin
BÁC HỒ NGỒI LÀM VIỆC TRONG HANG PÁC BÓ
Sáng ra bờ suối, / tối vào hang,
Cháo bẹ / rau măng / vẫn sẵn sàng.
“Bàn đá chông chênh / dịch sử Đảng,
Cuộc đời cách mạng / thật là sang.




II.
1.
- Hiện thực cuộc sống (vật chất) của Bác trong những ngày tháng ở Pác Bó ra sao ?
II. ĐỌC - HIỂU
1. Tìm hiểu điều kiện sinh hoạt của Bác
a. Điều kiện sống và làm việc:
Câu 1: “Sáng ra bờ suối, tối vào hang”
Bác sống trong hang và bên cạnh suối, sáng ra bờ suối làm việc tối ngủ trong hang.

Bữa ăn hàng ngày của Bác ra sao?







- Bác làm việc trong điều kiện hoàn cảnh như thế nào?

Câu 2: “Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng.
Bác ăn cháo bẹ và rau măng.





Câu 3: “Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng”
Bác làm việc dịch Lịch sử Đảng cộng sản Liên Xô là tài liệu học tập cho cán bộ cách mạng trên một chiếc bàn bằng đá kê chông chênh cạnh bờ suối.
2. Bác đã sử dụng cách diễn đạt như thế nào và biện pháp nghệ thuật gì?
b. Cách diễn đạt và biện pháp nghệ thuật:
- Câu 1: Nhịp 4/3, tạo câu thơ thành 2 vế sóng đôi tạo cảm giác cuộc sống nhịp nhàng, nền nếp, đều đặn cùng núi rừng.

Câu 2:
+ Giọng điệu vui đùa, hóm hỉnh, tự nhiên.
+ Liệt kê các món ăn.
Câu 3:
+ Từ láy tượng hình.
+ Phép tiểu đối giữa hai vế câu.

c. Qua đó, em hình dung điều kiện sống, làm việc của Bác như thế nào?




d. Từ đó, em hiểu gì về Bác (đời sống tâm hồn, tinh thần, tư thế...)?

c. Qua đó, em thấy điều kiện sống, làm việc của Bác thật khó khăn, thiếu thốn, gian khổ... nhưng vẫn vô cùng quy củ, nền nếp, hoà nhịp với núi rừng.



d. Bác là người có:
+ Tâm hồn hòa hợp với thiên nhiên.
+ Tinh thần vui tươi, sảng khoái, lạc quan.
+ Tư thế ung dung, lạc quan, yêu đời.
? Từ “Sang” ở đây có nghĩa là gì?
? Ở đây, cuộc đời CM “thật là sang” có phải là sang giàu về mặt vật chất không?
2. Cảm nghĩ của Bác về cuộc đời cách mạng
“Cuộc đời cách mạng thật là sang”
+ “Sang” có nghĩa là sang trọng, giàu có, cao quý, là cảm giác hài lòng, vui thích.
+ “ Thật là sang” từ Sang là sự sang trọng, giàu có về mặt tinh thần của người làm CM.
 ( Ăn ở, làm việc … đều gian khổ, khó khăn thiếu thốn nhưng Người vẫn luôn cảm thấy vui thích, giàu có, sang trọng.
? Câu thơ giúp ta hiểu thêm gì về phẩm chất con người Bác?
  Việc ăn, ở không phải là sang, chỉ có việc làm (lịch sử Đảng) là sang nhất vì nó đem ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin về để đấu tranh giải phóng dân tộc, đem lại cơm no áo ấm và hạnh phúc cho toàn dân.
- Theo em, ở Bác, khách lâm tuyền và cuộc đời cách mạng, cái nào quan trọng ? Vì sao ?
+ Cả hai, vì con người Bác: Nghệ sĩ + chiến sĩ.
“Ôi lòng Bác vậy cứ thương ta
Thương cuộc đời chung thương cỏ hoa
Chỉ biết quên mình cho hết thảy
Như dòng sông chảy nặng phù sa”.

Cuộc đời cách mạng thật là sang.”
III. TỔNG KẾT
Nghệ thuật
- Lời thơ bình dị, giọng điệu vui đùa thoải mái.
- Kết hợp hài hòa giữa tính chất cổ điển và hiện đại.
- Ngắn gọn, hàm súc.
Bài thơ thất ngôn tứ tuyệt
Tứ thơ
Lời thơ
Đặc điểm thơ Hồ Chí Minh
vừa cổ điển, truyền thống; vừa mới mẻ, hiện đại.
có tính chất ngắn gọn, hàm súc.
độc đáo, bất ngờ, thú vị và sâu sắc.
bình dị pha giọng đùa vui, hóm hỉnh.
Nói thêm:
Truyền thống, cổ điển: thể thơ thất ngôn tứ tuyệt tuân thủ theo quy tắc; hiện đại: toát lên một tinh thần mới mẻ, lạc quan của người chiến sĩ cách mạng.
2. Nội dung: 
- Tâm hồn hoà hợp với thiên nhiên, tinh thần cách mạng kiên cường, tư thế ung dung, lạc quan của Bác.
* Ghi nhớ: sgk



+ Nêu nội dung nghệ thuật của bài thơ?
Một số thơ của Bác sáng tác ở chiến khu Việt Bắc.
Non xa xa, nước xa xa,
Nào phải thênh thang mới gọi là.
Đây suối Lê-nin, kia núi Mác,
Hai tay gây dựng một sơn hà.
(Pác Bó hùng vĩ)
Suối Lê nin nơi Bác Hồ thường ngồi câu cá
Cảnh rừng Việt Bắc thật là hay,
Vượn hót chim kêu suốt cả ngày.
Khách đến thì mời ngô nếp nướng,
Săn về thường chén thịt rừng quay.
Non xanh, nước biếc tha hồ dạo,
Rượu ngọt, chè tươi mặc sức say.
Kháng chiến thành công ta trở lại,
Trăng xưa, hạc cũ với xuân này.
(Cảnh rừng Việt Bắc)
IV. LUYỆN TẬP
Bài tập 1: Em rút ra bài học gì cho bản thân trước vẻ đẹp trong cách sống của Bác Hồ?
Câu 1. 
+ Sống hoà hợp với thiên nhiên.
+ Tinh thần lạc quan....
Câu hỏi 3:
+ Giống: Cả hai đều là những vị anh hùng, nhà tư tưởng lớn của DT. Cả hai đều có tình cảm gắn bó với thiên nhiên.
+ Khác:
- Nguyễn Trãi lấy đá làm chiếu nằm, còn Bác thì lấy đá làm nơi làm việc.
- Nguyễn Trãi tin ở thiên mệnh, thiên cơ: Khi gặp thời thế đảo điên thì không thể phò vua cứu nước đành lui về ở ẩn. Còn Bác thì nắm được quy luật khách quan và thời cơ CM, chủ động vượt lên hoàn cảnh.
Bài tập về nhà:
- Viết đoạn văn cảm nhận về bài thơ khoảng 7- 10 câu