Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

Văn bản: TỨC CẢNH PÁC BÓ
(Hồ Chí Minh)

Người dạy: ThS. Nguyễn Đức Tâm An
Trường THCS Ngô Sĩ Liên – Hoàn Kiếm
Email: tamantamao@gmail.com

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

Mục tiêu bài học
• Kiến thức: nhận biết được chủ đề, thể loại, cảm
hứng của bài thơ, vẻ đẹp tâm hồn của tác giả thể
hiện qua tác phẩm
• Kĩ năng: khái quát, phân tích được nội dung và
nghệ thuật (hình ảnh, tứ thơ, giọng điệu...) của bài
thơ
• Thái độ: học tập cách sống lạc quan, tình yêu thiên
nhiên, sống hoà hợp với thiên nhiên

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

I. Đọc – tìm hiểu chung
1.

Tác giả Hồ Chí Minh (1890 –
1969)
- Người chiến sĩ cách mạng, vị anh
hùng dân tộc
- Vị lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Việt
Nam
- Là nhà văn, nhà thơ lớn của dân
tộc

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

I. Đọc – tìm hiểu chung
1.

Tác giả Hồ Chí Minh (1890 –
1969)
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời:
Tháng 2/1941, Nguyễn Ái Quốc
sống và làm việc trong hang Pác
Bó, trực tiếp lãnh đạo cách mạng
Việt Nam.

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)
«Những khi trời mưa to, rắn rết chui cả vào
chỗ nằm. Có buổi sáng Bác thức dậy thấy một
con rắn rất lớn nằm khoanh tròn ngay cạnh
Người [...].
Bác sốt rét luôn. Thức ăn cũng rất thiếu
[...]. Có thời gian, cơ quan chuyển vào vùng
núi đá trên khu đồng bào Mán trắng, gạo cũng
không có, Bác cũng như các anh khác phải ăn
toàn cháo bẹ hàng tháng. Ở bất cứ hoàn cảnh
sinh hoạt nào, tôi cũng thấy Bác thích nghi
một cách rất tự nhiên. Chẳng hiểu Bác được rèn
luyện từ bao giờ, như thế nào, mà mọi biến cố
đều không mảy may lay chuyển được».
(Võ Nguyên Giáp – «Từ Pác Bó đến Tân Trào»)

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Tác giả Hồ Chí Minh (1890 – 1969)
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời
- Đọc – chú thích: SGK tr.28

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

TỨC CẢNH PÁC BÓ
(HỒ CHÍ MINH)

Sáng ra bờ suối, tối vào hang,
Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng.
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,
Cuộc đời cách mạng thật là sang.

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Tác giả Hồ Chí Minh (1890 – 1969)
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh ra đời
- Đọc – chú thích: SGK tr.28
+ Bẹ
+ Sử Đảng

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

I. Đọc – tìm hiểu chung
1.
2.
-

Tác giả Hồ Chí Minh (1890 – 1969)
Tác phẩm
Hoàn cảnh ra đời
Đọc – chú thích
Thể thơ: thất ngôn tứ tuyệt
Bố cục:
+ Chia theo kết cấu Khai–Thừa–Chuyển–Hợp: 4 phần
+ Chia theo nội dung: 2 phần (3 câu đầu – 1 câu cuối)

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

II. Đọc – hiểu văn bản
1. Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác tại Pác Bó
a. Không gian nơi ở
«Sáng ra bờ suối, tối vào hang»
- Ngắt nhịp 4/3
- Kết cấu sóng đôi, phép đối: sáng-tối, ra-vào
⇒ Cảm giác về sự nhịp nhàng, quen thuộc
⇒ Phong thái ung dung, hòa điệu với nhịp sống núi rừng

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

II. Đọc – hiểu văn bản
1. Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác tại Pác Bó
a.

Không gian nơi ở

«Cháo bẹ rau măng vẫn sẵn sàng»

b. Bữa ăn
- Phép liệt kê: «cháo bẹ, rau măng»: đạm bạc, kham khổ
- Cụm từ «vẫn sẵn sàng»: tạo sự đối lập bất ngờ
⇒ Giọng dí dỏm vui đùa về sự đầy đủ tới mức dư thừa, luôn có
sẵn về lương thực, thực phẩm
⇒ Cảm giác yên tâm, thích thú, hài lòng về đời sống vật chất

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

II. Đọc – hiểu văn bản
1. Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác tại Pác Bó
a.
b.

Không gian nơi ở
Bữa ăn

«Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng»

c. Nơi làm việc
- Ngắt nhịp 4/3
- Từ láy miêu tả duy nhất trong bài: «chông chênh»
⇒ Công việc quan trọng >< nơi làm việc không thuận lợi
- 3 chữ «dịch sử Đảng» toàn thanh trắc
⇒ Khắc họa chân thực, sinh động hình ảnh trung tâm – người chiến sĩ cách
mạng

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

"Bác Hồ làm việc bên suối Lênin" (Tranh: Trịnh Phòng)

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)
Hiện thực

Thái độ của con người

Câu
1

Chỗ ở: suối, hang

Câu
2

Bữa ăn: đạm bạc, kham khổ

Câu
3

Thích nghi, hòa điệu với
cảnh vật

Điều kiện làm việc:
không thuận lợi
Cuộc sống thực tại
rất gian khổ, khó khăn.

Vui vẻ, thoải mái
Ung dung, say mê làm việc

><

Thái độ vui đùa, thích thú
đối với cuộc sống.

🡪 Cách nói đối lập, đùa vui, hóm hỉnh.
🡪 Bác yêu thiên nhiên, say mê công việc cách mạng.

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

II. Đọc – hiểu văn bản
1.
2.
-

Cảnh sinh hoạt và làm việc của Bác
Cảm nghĩ của Bác về cuộc đời cách mạng
Kết luận tự nhiên mà bất ngờ
«Cuộc đời cách mạng thật là sang.»
Từ «sang»: nhãn tự kết tinh tinh thần của bài
=> Tư thế tự tại, niềm lạc quan của người chiến sĩ
cách mạng
luôn «nắm chắc trong tay cả cuộc đời» (Hoàng Trung Thông)

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật

2. Nội dung

Ngôn từ giản dị

Cảnh sinh hoạt và làm việc đơn sơ nhưng
mang nhiều ý nghĩa

Giọng thơ tự nhiên pha nét đùa
vui nhẹ nhàng
Chất cổ điển hài hòa với
hiện đại

Niềm vui cách mạng, niềm vui được sống
hoà hợp với thiên nhiên

chất
Tinh thần lạc quan, tư thế ung dung, làm
chủ hoàn cảnh trong điều kiện cách mạng
còn gian khổ

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

IV. Luyện tập – Vận dụng
BT 1: Câu hỏi 3* – SGK tr.29
«Thú lâm tuyền» ở Nguyễn Trãi và ở Bác Hồ có gì giống
và khác nhau?

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

Thú lâm tuyền
Giống: Niềm vui thú sống hòa với thiên nhiên, phong
thái ung dung, sự coi thường gian khổ
Khác:
Người xưa
Bác Hồ
Lánh đời

Làm cách mạng

🡪 Ẩn sĩ «lạc đạo»

🡪 Chiến sĩ «hành đạo»

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

IV. Luyện tập – Vận dụng
BT 2:
- Đọc thêm bài thơ Cảnh rừng Việt Bắc (1947) của Hồ Chí
Minh
- Viết đoạn văn diễn dịch khoảng 12 câu, phân tích niềm vui
thích đặc biệt của Bác Hồ trong cuộc sống giữa núi rừng,
hòa mình với thiên nhiên, thể hiện qua hai bài thơ Tức
cảnh Pác Bó và Cảnh rừng Việt Bắc.

Bài giảng: TỨC CẢNH PÁC BÓ (Hồ Chí Minh)

Xin cảm ơn và hẹn gặp lại!