GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
TỨC NƯỚC VỠ BỜ
( Trích TẮT ĐÈN)
VĂN BẢN:
NGÔ TẤT TỐ
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
I- TÌM HIỂU CHUNG:
1/Tác giả:
- Nhà nho gốc nông dân.
Có nhiều công trình khảo cứu về triết học, văn học cổ có giá trị.
Là một nhà báo, một nhà văn hịên thực xuất sắc.
Được truy tặng giải thưởng Hồ CHí Minh về VHNT (1996)
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
2. Tác phẩm:
a. Xuất xứ: trích chương XVIII tác phẩm “Tắt đèn”
b. Thể loại: tiểu thuyết
c. Bố cục: 2 phần
Từ đầu -> ngon miệng hay không: tình thế gia đình chị Dậu.
Còn lại: cảnh tức nước vỡ bờ
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
1. Hoàn cảnh gia đình chị Dậu
- Không có tiền đóng sưu cho chồng, phải bán con.
- Chồng bị bắt, bị đánh đập dã man.
-> Tình cảnh thê thảm, đáng thương.
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
2. Hình ảnh tên Cai lệ và bọn tay sai:
- Cử chỉ, hành động:
+ Sầm sập với roi song, thay thước, dây thừng.
+ Thét, quát, trợn mắt.
+ Bịch luôn vào ngực chị Dậu, tát luôn vào mặt chị.
+ Định đánh anh Dậu.
- Lời lẽ:
+ Mày định nói cho cha mày nghe…
+ Thằng kia, ông tưởng mày chết đêm qua…
+ Không có tiền thì ông dỡ cả nhà mày …
( Kể kết hợp với miêu tả)
-> Hung hăng, hống hách, dã man, thiếu tình người.
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
3. Nhân vật chị Dậu
a. Đối với chồng:
Dịu dàng, lo lắng, chăm sóc, yêu thương chồng.
Hành động quyết liệt để bảo vệ chồng
b. Đối với bọn tay sai:
Van xin nhẫn nhục “ cháu van ông” => Đánh vào tình cảm
Cảnh cáo “nhà tôi đang đau ốm, ông không được phép hành hạ” => Dùng lí lẽ
Thách thức “mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem”
Quyết liệt phản kháng. => Phản kháng bằng hành động
( Ngôn ngữ đặc sắc, khắc họa nhân vật rõ nét)
-> Tình yêu thương chồng.
=> Sức phản kháng manhk mẽ của người phụ nữ nông dân
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG

Nhận xét của em về nhan đề :
“Tức nước vỡ bờ”?
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
- Hễ tức nước thì vỡ bờ (câu thành ngữ).
- Có áp bức thì có đấu tranh.
Phải đấu tranh chống lại cái ác, mới giải phóng được khỏi ách áp bức.
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG
4-Nghệ thuật:
- Khắc hoạ nhân vật rõ nét.
- Miêu tả linh hoạt, sống động.
- Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả, đối thoại đặc sắc.
5. Ý NGHĨA VĂN BẢN:
Bộ mặt tàn ác, bất nhân của xã hội thực dân phong kiến đương thời.
Tình cảnh khốn cùng của người nông dân và vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ Việt Nam xưa.
III. TỔNG KẾT.: SGK /33
BÀI HỌC KẾT THÚC
GV: TRƯƠNG HOÀNG LONG

LUYỆN ĐỀ 1
I. Phần: Đọc - hiểu văn bản (5,0 điểm)
Đọc kĩ đoạn trích sau và trả lời câu hỏi:
[..] Vừa nói hắn vừa bịch luôn vào ngực chị Dậu mấy bịch, rồi lại sấn đến để trói anh Dậu. Hình như tức quá không thể chịu được, chị Dậu liều mạng cự lại:
– Chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ!
Cai lệ tát vào mặt chị một cái đánh bốp, rồi hắn cứ nhảy vào cạnh anh Dậu. Chị Dậu nghiến hai hàm răng:
– Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!
Rồi chị túm lấy cổ hắn, ấn dúi ra cửa. Sức lẻo khoẻo của anh chàng nghiện chạy không kịp với sức xô đẩy của người đàn bà lực điền, hắn ngã chỏng quèo trên mặt đất, miệng vẫn nham nhảm thét trói vợ chồng kẻ thiếu sưu.
Người nhà lí trưởng sấn sổ bước đến huơ gậy chực đánh chị Dậu. Nhanh như cắt, chị Dậu nắm ngay được gậy của hắn. Hai người giằng co nhau, rồi ai nấy đều buông gậy ra, áp vào vật nhau. Hai đứa trẻ con kêu khóc om sòm. Kết cục, anh chàng “hầu cận ông lí” yếu hơn chị chàng con mọn, hắn bị chị này túm tóc lẳng cho một cái, ngã nhào ra thềm.[….]
Câu 1. (1,5 điểm): Đoạn trích trên thuộc văn bản nào? Thể loại là gì? Tác giả là ai?
Câu 2. (0,5 điểm) Phương thức biểu đạt chính được sử dụng ở đoạn trích trên là gì?
Câu 3. (0,5 điểm): Nêu công dụng của dấu ngoặc kép được sử dụng trong câu: Kết cục, anh chàng “hầu cận ông lí” yếu hơn chị chàng con mọn, hắn bị chị này túm tóc lẳng cho một cái, ngã nhào ra thềm”
=> Dấu ngoặc kép trong cụm từ anh chàng “hầu cận ông lí” => Được dùng với ý nghĩa mỉa mai.
Câu 4. (0,5 điểm): Nhận biết câu ghép có quan hệ tiếp nối trong đoạn văn sau: “Người nhà lí trưởng sấn sổ bước đến huơ gậy chực đánh chị Dậu. Nhanh như cắt, chị Dậu nắm ngay được gậy của hắn. Hai người// giằng co nhau, rồi ai nấy // buông gậy ra, áp vào vật nhau. Hai đứa trẻ con kêu khóc om sòm. Kết cục, anh chàng “hầu cận ông lí” yếu hơn chị chàng con mọn, hắn bị chị này túm tóc lẳng cho một cái, ngã nhào ra thềm.”
Câu 5. (1,0 điểm): Em hãy nêu ngắn gọn nội dung của đoạn trích trên?
Nội dung đoạn trích: Chị Dậu phản kháng, quật ngã Cai lệ và người nhà lí trưởng để bảo vệ chồng.
Câu 6. (1,0 điểm) Trong cuộc sống hôm nay, nêu chứng kiến cảnh người phụ nữ hay một bé gái bị ngược đãi hoặc bị bạo hành, em sẽ ứng xử như thế nào?
LUYỆN ĐỀ 2
Câu 1. Nêu xuất xứ của đoạn trích “Tức nước vỡ bờ .”Nêu ngắn gọn nội dung của đoạn trích trên.
- Xuất xứ: “Tức nước vỡ bờ” trích từ chương 18 của tiểu thuyết “Tắt đèn”.
- Nội dung: Gia đình chị Dậu nghèo, thiếu nợ tiền sưu, bị bọn tay sai đánh đập, đàn áp nhẫn tâm. Chị Dậu chăm sóc chồng đang ốm nặng, liều mình chống trả lại Cai Lệ và người nhà lí trưởng để bảo vệ chồng.
Câu 2: Câu chuyện được đặt trong tình huống nguy cấp như thế nào ?
- Thiếu nợ tiền sưu nên anh Dậu bị bọ tay sai đánh đến ngất đi, vừa mới bị khiêng trả về nhà.
- Chưa kịp húp cháo thì hai tên tay sai đã “sầm sập tiến vào” mang theo “roi song, tay thước và dây thừng.”
=> Tác dụng: Tình huống truyện căng thẳng, nguy cấp tạo nên sự hấp dẫn, cuốn hút cho câu chuyện.
Câu 3: Phân tích nhân vật cai lệ:
- “Cai lệ”: Là một tên cai, cầm đầu đám lính lệ, làm tay sai đắc lực của bọn quan lại dưới chế độ pk.
- Hắn là kẻ độc ác, nhẫn tâm, vô nhân tính:
+ Ngoại hình: gầy gò, lẻo khẻo như gã nghiện.
+ Cử chỉ, hành động: Sầm sập xông vào, với “roi song, tay thước, dây thừng”, đi cùng với gã người nhà lí trưởng, để quát nạt, chửi bới, đánh trói, đốc thuế, ra tay trừng trị kẻ thiếu sưu.
+ Lời nói và thái độ hách dịch: Trợn mắt lên, quát tháo, chửi bới, dọa dẫm, hành hung vợ chồng chị Dậu.
=> Chân dung nhân vật Cai lệ được miêu tả ở nhiều phương diện.

Câu 4: Phân tích diễn biến tâm lí của chị Dậu:
+ Tình cảnh: Anh Dậu ốm yếu, quá khiếp đảnm “lăn đùng ra không nói được câu gì”.
+ Diễn biến tâm lí Chị Dậu khi đối phó với bọn tay sai để bảo vệ chồng mình:
+ Ban đầu, chị “cố thiết tha”, van xin, nài nỉ để xin được khất nợ tiền sưu (chị lễ phép xưng Cháu - ông)
+ Cai lệ “trợn ngược hai mắt” quát, thét, bịch vào ngực chị Dậu, tát vào mặt chị và cứ chồm đến định trói anh Dậu => “ tức quá không thể chịu được, chị Dậu liều mạng cự lại”.
+ Chị “cự lại” bằng lí lẽ, thay đổi cách xưng hô ngang hàng (ông-tôi) để thép cảnh cáo kẻ ác:
“Chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ!”

+ Cuối cùng, chị đã cự lại bằng hành động phản kháng quyết liệt và đổi cách xưng hô (bà-mày)
+ Cai lệ hung dữ “tát vào mặt chị đánh bốp, rồi nhảy vào định trói anh Dậu
=> Chị Dậu nổi giận “nghiến hai hàm răng” và thách thức:  “Mày trói ngay chồng bà đi, bà cho mày xem!”. Chị “Túm ngay cổ” tên cai lệ, “ấn dúi ra cửa” làm cho “hắn ngã chỏng quèo” và giằng co với tên người nhà lí tưởng, khiến gã ngã nhào ra thềm.
=> Tình yêu thương chồng, cộng với lòng căm phẫn tột cùng trước cái ác đã tạo ra sức mạnh khiến quật ngã cả Cai Lệ và người nhà lí trưởng.
Câu 5: Nêu ý nghĩa nhan đề “Tức nước vỡ bờ”:
- Nhan đề “Tức nước vỡ bờ” là một câu thành ngữ quen thuộc.
- Nội dung của câu thành ngữ được hiểu theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng:
+ Nghĩa đen: Sức nước dâng cao, áp lực nước mạnh khiến vỡ bờ.
+ Nghĩa bóng: Muốn nói tới quy luật tất yếu “Có áp bức có đấu tranh”, áp bức càng lớn thì đấu trạnh càng mạnh mẽ.
+ Hành động phản kháng của chị Dậu xuất phát từ một quy luật: “Con giun xéo lắm cũng quằn”, “giọt nước tràn ly”. Chị Dậu bị áp bức nặng nề, quá mức, khiến chị phải vùng lên phản kháng, chống lại cái ác.
Nhan đề Tức nước vỡ bờ rất phù hợp với diễn biến tâm lí của nhân vật.

Câu 6. Nêu những nét nghệ thuật đặc sắc của đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”:
*Tình huống truyện bất ngờ, gay cấn: Bọn tay sai bất ngờ ập vào nhà, trong lúc gia đình chị Dậu khốn đốn nhất (nhà nghèo thiếu sưu, chồng bị đánh đến ốm nặng, vừa mới tỉnh, chưa kịp húp cháo, chưa kịp trốn)
* Xây dựng nhân vật ở nhiều phương diện: (ngoại hình, cử chỉ hành động, lời nói, thái độ).
* Miêu tả tinh tế diễn biến tâm lí nhân vật chị Dậu :
Nhún nhường, van xin, nài nỉ thiết tha => Cự lại bằng lí lẽ (xưng hô ngang ngang hàng: tôi-ông) => Phản kháng bằng hành động quyết liệt (xưng hô ở vai người bề trên: Bà - mày).
* Kết hợp hài hòa các phương thức biểu đạt: Tự sự + Miêu tả
Câu 7: Viết đoạn văn 8-10 câu, cảm nhân về nhân vật chị Dậu, qua đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”. Đoạn văn sử dụng câu ghép và dấu ngoặc đơn.
Gợi ý
a. Câu mở đoạn: Đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”của tác giả Ngô Tất Tố đã cho ta thấy chi Dậu là người phụ nữ nông dân có những phẩm chất vô cùng đáng quí.
b. Thân đoạn:
* Ý 1: Gia cảnh chị Dậu và tình huống nguy cấp.
- Nhà chị Dậu nghèo nhất làng, thiếu nợ tiền sưu.
- Anh Dậu bị bọn cai lệ đánh trói đến ngất đi ngoài đình, được khiêng trả về nhà, mãi mới tỉnh, chưa kịp húp cháo thì bọn tay sai lại ập vào thúc tiền sưu.
* Ý 2: Chị Dậu yêu thương chồng tha thiết:
- Chị chăm sóc chồng chu đáo:
+ Chị nấu cháo, múc ra,, quạt cho nguội, bê một bát lớn đến bên chồng dịu dàng nói: “thầy em cố ngồi dậy húp bát cháo cho đỡ xót ruột…”.
+ Chị ngồi cạnh, xem chồng ăn có ngon miệng hay không.
- Chị đối phó với bọn tay sai, để bảo vệ chồng:
+ Lúc đầu, chị van xin, nài nỉ thiết tha (xưng hô nhún nhường: cháu – ông).
+ Sau đó, khi chúng đánh, tát chị và định xông đến trói anh Dậu, thì chị đã liều mạng cự lại chúng:
+ Chị cự lại bằng lí lẽ (đổi cách xưng hô ngang hàng: tôi – ông).
“Chồng tôi đang đau ốm, các ông không được phép hành hạ”
+ Khi Cai Lệ xông tới trói anh Dậu => Chị đã phản kháng quyết liệt bằng hành động, quật ngã cả 2 tên tay sai (và đổi cách xưng là: mày-bà).
* Ý 3: Sự phản kháng bất ngờ và quyết liệt của chị Dậu xuất phát từ: tình yêu thương chồng thiết tha và niềm căm phẫn tột cùng đối với bọn tay sai tàn ác.
c. Kết đoạn: Chị Dậu // tuy nghèo khổ, khốn cùng về vật chất nhưng chị // có tình yêu thương chồng tha thiết và sức mạnh phản kháng vô cùng mạnh mẽ.

Câu 8: Nêu giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của văn bản “Tức nước vỡ bờ”:
- Giá trị hiện thực: Truyện phản ánh hiện thực về nỗi thống khổ của người nông dân dưới ách áp bức, bóc lột nặng nề của chế độ phong kiến.
- Giá trị nhân đạo:
+ Xót thương, đồng cảm với nỗi thống khổ của người nông dân dưới chế độ cũ.
+ Ngợi ca những phẩm chất đáng quí của người nông dân (họ nghèo về vật chất nhưng giàu tình yêu thương và có sức phản kháng tiềm tàng, mạnh mẽ).
+ Lên án, tố cáo chế độ phong kiến đã áp bức, bóc lột nhân dân một cách tàn ác, vô nhân đạo