DỰ ÁN CỘNG ĐỒNG 12. BỘ SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VÀ CUỘC
SỐNG

BÀI 6:

HỒ CHÍ MINH - “VĂN HÓA PHẢI SOI
ĐƯỜNG CHO QUỐC DÂN ĐI”
VĂN BẢN 2: TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP
Hồ Chí Minh
Giáo viên thực hiện:
1. Lương Thị Kim Anh - THPT Bắc Lý, Hà Nam
2. Nguyễn Thị Hà – THPT Tiên Du 1, Bắc Ninh
3. Đinh Thị Minh Hương – THPT số 1 Bát Xát, Lào
Cai
4. Nguyễn Xuân Ngọc – THCS, THPT Newton

KHỞI ĐỘNG
AI NHANH HƠN?

Xem video, trả lời câu hỏi:
Video gợi cho em nhớ đến những sự kiện lịch sử trọng đại nào của
dân tộc?
https://www.youtube.com/watch?v=u7kjhRCfj2o

 BÀI 6:
HỒ CHÍ MINH - “VĂN HÓA
PHẢI SOI ĐƯỜNG CHO QUỐC
DÂN ĐI”
VĂN BẢN 2:
TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP
Hồ Chí Minh

MỤC TIÊU BÀI HỌC

01

Kiến thức: Nhận biết được văn nghị luận hiện đại; hiểu
nội dung và nghệ thuật của bản tuyên ngôn; kiến tạo giá
trị sống

02

Năng lực: năng lực đọc hiểu theo đặc trưng thể loại;
năng lực hợp tác, làm việc nhóm..

03

Phẩm chất: Yêu nước, trách nhiệm, sống có lý tưởng

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. Tìm hiểu chung:
1. Hoàn cảnh sáng tác: Sơ đồ SGK kì 2 tr 16
2. Mục đích sáng tác:
Tất cả đồng bào Việt Nam
Đối tượng

Nhân dân thế giới
Các lực lượng ngoại bang nhân danh đồng
minh diệt phát xít Nhật (Pháp, Mĩ , Anh, Trung
Quốc….)

Công bố nền độc lập của dân tộc, khai sinh nước
Việt Nam mới trước quốc dân và thế giới

Mục đích

Cương quyết bác bỏ luận điệu và âm mưu xâm
lược trở lại của các thế lực thực dân đế quốc.
Bày tỏ quyết tâm bảo vệ nền độc lập dân tộc.

3. Bố cục
01

Phần 1: Từ đầu đến “…không ai chối cãi được”
 Nêu nguyên lí chung của bản tuyên ngôn độc lập.

02

Phần 2: “Thế mà, ….lập nên chế độ dân chủ cộng
hòa”  Cơ sở thực tiễn của bản tuyên ngôn

03

Phần 3: Còn lại  Lời tuyên bố độc lập và ý chí
bảo vệ nền độc lập của dân

II. Khám phá chi tiết văn bản
1. Đoạn 1: Nguyên lí chung về quyền bình đẳng, tự do, quyền mưu
cầu hạnh phúc của con người và các dân tộc.
- Mở đầu bằng cách trích dẫn hai bản tuyên ngôn của Pháp và Mĩ
làm cơ sở pháp lí:
+ Tuyên ngôn độc lập của Mỹ....
+ Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của Cách mạng Pháp năm
1791...
Mục đích, ý nghĩa cho thấy cách lập luận vừa khéo léo, kiên quyết
vừa hàm chứa ý nghĩa sâu xa.

+ Khéo léo: Tỏ ra tôn trọng những tuyên ngôn bất hủ của cha ông kẻ xâm
lược vì những điều được nêu là chân lí của nhân loại
+ Kiên quyết: Dùng lập luận Gậy ông đập lưng ông , lấy chính lí lẽ
thiêng liêng của tổ tiên chúng để phê phán và ngăn chặn âm mưu tái xâm
lược của chúng.
+ Hàm chứa ý nghĩa sâu xa: Thể hiện niềm tự hào, tự tôn dân tộc khi đặt
3 dân tộc, 3 cuộc CM, 3 bản tuyên ngôn ngang hàng nhau.
- Lời suy rộng ra: “...”
+ Kế thừa: thêm 1 lần khẳng định, nhấn mạnh quyền bình đẳng, tự do.

+ Phát triển: Từ quyền con người Quyền dân tộc; từ lập trường nhân bản
 Lập trường dân tộc  Nêu vấn đề độc lập, tự do cho các dân tộc.  Đó
là suy luận hợp lí, sáng tạo, là đóng góp quan trọng nhất trong tư tưởng
giải phóng dân tộc
- Lời khẳng định: “Đó là những lẽ phải không ai có thể chối cãi được”
+ Giọng điệu đanh thép, hùng hồn.
+ Lời lẽ chọn lọc
 Đoạn văn ngắn gọn, súc tích, giọng điệu đanh thép, hùng hồn, lập luận
khéo léo, kiên quyết

2. Cơ sở thực tiễn
a.Tố cáo tội ác của thực dân Pháp
Câu văn mở đầu đoạn 2 có tác dụng gì?
- Câu mở đầu đoạn 2: “Thế mà hơn 80 năm nay, …áp bức đồng bào
ta.”
 Chuyển tiếp, phê phán nghiêm khắc kẻ thù

Thảo luận nhóm
Nhóm 1,2: Thực hiện PHT số 1
Nhóm 3,4: Thực hiện PHT số 2
Thời gian: 7 phút

Phiếu học tập số 1

Bài: Tuyên ngôn độc lập

Tên các thành viên trong nhóm:.............................................
Yêu cầu: Đọc từ đầu đoạn 2 đến “ đồng bào ta chết đói” và cho biết:
- Những chứng cứ về hành động trái hẳn luật pháp và chính nghĩa của thực
dân pháp đã được tập hợp theo hệ thống?
……………………………………………………………………………..

- Chiêu bài bảo hộ của thực dân Pháp đã bị vạch trần như thế nào.?
……………………………………………………………………….……

- Nhận xét về đặc sắc nghệ thuật của đoạn văn kể tội thực dân Pháp.
......................................................................................................

Phiếu học tập số 2

Bài: Tuyên ngôn độc lập

Tên các thành viên trong nhóm:.............................................
Yêu cầu: Đọc đoạn tiếp theo đến hết đoạn 2 và cho biết:
- Những sự thật lịch sử nào đã được nêu ra? Nhận xét từ đặc sắc nghệ thuật của 2
câu văn khẳng định sự thật.
…………………………………………………………………
- Bác đã tổng kết quá trình đấu tranh của nhân dân Việt Nam bằng những câu văn
nào?
- Nhận xét nghệ thuật lập luận của phần 2
……………………………………………………………………

Thảo luận nhóm
Nhóm 1,2: Thực hiện PHT số 1
Nhóm 3,4: Thực hiện PHT số 2
Thời gian: 7 phút

- Pháp kể công “khai hóa”, Bác đã kể tội chúng trên mọi phương diện:

Không cho nhân dân ta một chút tự do nào
Về chính trị

Chia để trị
Đàn áp các cuộc khởi nghĩa...

Bóc lột nhân dân đến tận xương tủy
.

Cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu
Về kinh tế

Độc quyền in giấy bạc, xuất cảng nhập cảng
Đặt ra trăm thứ thuế vô lí...

Lập ra nhà tù nhiều hơn trường học
Văn hóa – xã hội
– giáo dục

Thi hành chính sách ngu dân
Đầu độc dân ta bằng rượu cồn và thuốc phiện

Biệp pháp liệt kê
Điệp từ “chúng”

Nghệ thuật:

Lặp cú pháp
Ngôn ngữ giàu
hình ảnh
Giọng văn hùng
hồn đanh thép

Nổi bật những tội ác điển
hình, toàn diện, thâm độc,
tiếp nối, chồng chất, khó
rửa hết của thực dân Pháp.

- Pháp kể công “bảo hộ”, Bác đã vạch rõ bộ mặt phản bội, đê hèn của TD
Pháp trong 5 năm, từ đó lên án tội ác bán nước, phản bội của chúng:
+ Mùa thu năm 1940...
+ Ngày 9/3/1945...
+ Trước ngày 9/3/1945...
Liệt kê các số liệu, mốc thời gian cụ thể tạo nên tính chính xác, điển hình,
tăng sức thuyết phục + từ ngữ giàu giá trị tạo hình và biểu cảm + giọng văn
đầy phẫn nộ...
 Lột trần bản chất đớn hèn, lươn lẹo, xảo trá, bán nước và phản bội của Pháp

b. Tính chất chính nghĩa và quá trình đấu tranh giành độc lập của nhân
dân ta
- Sự thật không thể chối cãi:
+ “Sự thật là từ mùa thu năm 1940, ….nữa.”
+ “Sự thật là ….từ tay Pháp.”
 Điệp cấu trúc “Sự thật là” làm tăng âm hưởng hùng tráng của bản tuyên
ngôn// chỉ rõ bản chất mối quan hệ Việt - Pháp trong 5 năm diễn ra chiến
tranh thế giới thứ 2.
 Câu khẳng định và câu phủ định sóng đôi làm nổi bật quá trình đấu tranh
tự lực của dân tộc Việt Nam.

“Pháp chạy, Nhật hàng...”
Câu văn ngắn: “Pháp chạy, Nhật hàng,
vua Bảo Đại thoái vị” -> dựng lại bối
cảnh lịch sử; tuyên bố đanh thép về sự
hết thời của các thế lực thực dân, phát
xít, phong kiến

Tổng kết quá
trình đấu tranh
Nghệ
thuật

Điệp cấu trúc “Dân ta đã/ lại đánh
đổ... để/ mà... nên” -> tái hiện hành
trình đấu tranh dài lâu, bền bỉ của
nhân dân ta..

 Lí lẽ sắc sảo, thông minh, dẫn chứng giàu sức thuyết phục; giọng văn
hùng biện linh hoạt luôn thay đổi phù hợp với đối tượng, nội dung; ngôn
ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc; khai thác hiệu quả nhiều BPTT.

3. Lời tuyên bố độc lập và ý chí bảo vệ nền độc lập
của dân tộc
a. Tuyên bố về việc thoát li khỏi quan hệ thuộc địa với Pháp và khẳng định
tinh thần đoàn kết và ý chí quyết tâm của dân tộc VN
yên
u
t
đã
c
c
ra
ứ
á
a
h
B
t
ư
,
đ
n
h
ô
ã
í
i
c
g
đ
h
ộ
á
n
i
c
c
n
ờ
n
ố
ưề
c
g
yêb
ụ
v
u
N
h
t
n
?
p
a
ê
a
ìg
ny
ư
g
n
ủ
t
ầ
u
c
ớ
ế
t
h
g
yc
n
pi
như
u
â
u
ờ
ú
u
d
h
d
t
x
L
ầ
i
c
đ
nlờ
ng
ộiá
ểm
â
ồ
đ
i
ả
đ
h
ạ
Mở ữcnủga nB
nl
oC
i
à
e
ớ
i
n
?
à
h
ì
h
g
v
g
bố n gdulínglẽ g Mưinợhc n n thế
đ
ê
n
r
i
t
ữ
g
h
h
n
k
ó?
?
h
ồ
n
đ
ó
n
Đ
ì
m
đ
ố
c e òna bbố yên b
ớ
ư
n
yhê
tu
g
u
t
g
n
n
ộ
chu ới nhữ
v
h
n
ì
t

- Tuyên bố về việc thoát li khỏi quan hệ thuộc địa với Pháp:
+ Giọng văn đĩnh đạc, trang trọng+ sử dụng động từ mạnh có ý
nghĩa phủ định tuyệt đối “thoát ly hẳn”, “xóa bỏ hết”, “xóa bỏ tất
cả”
 Bác tuyên bố cho cả thế giới thấy VN không còn bất cứ sự
giàng buộc nào với Pháp và Pháp cũng không còn nguyên cớ, lí do
nào để trở lại trên đất nước VN  Thái độ dứt khoát, quyết liệt.

- Khẳng định tinh thần đoàn kết và ý chí quyết tâm của dân tộc VN: “Toàn dân VN....”
+ Cụm từ “trên dưới một lòng” đã làm nổi bật tinh thần sức mạnh đoàn kết của dân tộc.
- Đưa ra các lí do để thuyết phục:
+ Khôn khéo ràng buộc dư luận và tranh thủ sự ủng hộ của quốc tế: “Chúng tôi tin rằng...của Việt
Nam.”
Căn cứ vào những điều khoản quy định về nguyên tắc dân tộc bình đẳng tại hai Hội nghị Tê – hê - răng và
Cựu Kim Sơn để buộc các nước Đồng minh: “quyết không thể không công nhận quyền độc lập của dân Việt
Nam.”
+ Nhắc lại hành trình đấu tranh kiên trì bền bỉ của nhân dân Việt Nam: “Một dân tộc …. độc lập!”
Phép điệp cấu trúc kết hợp với phối thanh nhịp tài tình đã thể hiện lòng kiên trì và ý chí quyết tâm của dân
tộc ta trong đấu tranh vì tự do.
Tất cả đã hợp thành 2 lí do thấu tình đạt lý để khẳng định tính tất yếu, hợp lẽ phải chân lý trong quyền tự do
độc lập của dân tộc.

b. Lời tuyên bố độc lập và ý chí bảo vệ độc lập dân tộc
- Tuyên bố với thế giới về nền độc lập của dân tộc Việt Nam
- Bày tỏ ý chí bảo vệ nền độc lập của cả dân tộc:
 Lời văn đanh thép như một lời thề, thể hiện ý chí, quyết tâm
của cả dân tộc.

III. Tổng kết
1. Nghệ thuật: Là áng văn chính luận mẫu mực, thể hiện rõ phong cách nghệ
thuật trong văn chính luận của Bác:
- Lập luận:
- Lí lẽ:
- Dẫn chứng:
- Ngôn ngữ:
2. Ý nghĩa văn bản :
- Tuyên ngôn Độc lập là một văn kiện lịch sử vô giá tuyên bố trước quốc
dân đồng bào và thế giới về quyền tự do, độc lập của dân tộc Việt Nam và
khẳng định quyết tâm bảo vệ nền độc lập, tự do ấy.
- Kết tinh lí tưởng đấu giải phóng dân tộc và tinh thần yêu chuộng
độc lập, tự do

LUYỆN TẬP

Lý giải vì sao bản Tuyên ngôn Độc lập của HCM từ khi ra đời
cho đến nay là một áng văn chính luận có sức lay động hàng
chục triệu trái tim con người VN?

NHIỆM VỤ VỀ NHÀ
- Vẽ sơ đồ tư duy bài học.
- Tìm đọc các tài liệu liên quan đến sự kiện cách mạng tháng Tám
năm 1945 và các tài liệu nghiên cứu về bản Tuyên ngôn Độc lập.
- Sưu tầm đoạn Video clip HCM đọc TNĐL, viết bài văn ngắn trình
bày cảm nghĩ cá nhân sau khi xem đọc video clip đó.

CHÀO TẠM
BIỆT