Nhắc lại kiến thức cũ
1. Động lượng là gì?
2. Phát biểu định luật bảo toàn động lượng?
Vector tổng đại lượng của hệ kín được bảo toàn

Động lượng của một vật chuyển động là đại lượng
đo bằng tích khối lượng và vận tốc của hệ

3. Phát biểu định luật bảo toàn cơ năng?
Cơ năng của một vật chỉ chịu tác dụng của lực thế luôn luôn được bảo toàn.
4. Thế nào là hệ kín?
Hệ kín là hệ chỉ chịu tác dụng lực của các vật trong hệ mà không có tác dụng của các vật từ bên ngoài, nếu có thì các lực này phải triệt tiêu lẫn nhau.
Các em quan sát và trả lời câu hỏi
1.Va chạm cơ học là gì?
Va chạm cơ học : là hiện tượng trong đó 2 vật gặp nhau trong chuyển động tương đối và tương tác nhau qua tiếp xúc trực tiếp. Vd : bắn bi, chơi bi-a, búa đóng đinh,vợt đập vào bóng..
Trong bài này, ta chỉ xét bài toán va chạm giữa 2 vật mà sau đó vận tốc mỗi vật thay đổi. Coi 2 vật va chạm là một hệ, ta sẽ vận dụng những định luật bảo toàn đối với hệ kín để khảo sát sự va chạm. Ta cùng đi vào bài 38: Va chạm đàn hồi và không đàn hồi.


VA CHẠM ĐÀN HỒI VÀ KHÔNG ĐÀN HỒI
Bài 38
Khi hai vật va chạm nhau, em hãy cho biết :
Khoảng thời gian tương tác giữa hai vật như thế nào ?
- Thời gian xảy ra tương tác của hai vật rất ngắn.
So sánh nội lực và ngoại lực của hệ khi va chạm ?
- Nội lực lớn hơn nhiều so với ngoại lực
Có thể xem hệ đó là hệ kín hay không?
- Vì các nội lực của hệ rất lớn nên có thể bỏ qua các ngoại lực thông thường và coi hệ là hệ kín trong thời gian va chạm.
Bài 38: VA CHẠM ĐÀN HỒI VÀ KHÔNG ĐÀN HỒI
1. Phân loại va chạm
=> Với mọi va chạm, có thể vận dụng định luật bảo toàn động lượng: Tổng động lượng của hai vật trước và sau va chạm thì bằng nhau.
Ta có thể vận dụng định luật nào trong bài toán va chạm ? Phát biểu định luật đó ?
Khi va chạm vật có bị biến dạng đàn hồi không ? Sau khi va chạm: hình dạng và chuyển động của vật như thế nào ?
* Vật có thể bị biến dạng đàn hồi, sau va chạm vật trở về hình dạng như ban đầu. Chuyển động tách rời với vận tốc riêng biệt.
VD: Xét va chạm giữa quả banh tenis với vợt
=>Những va chạm có đặc điểm trên người ta gọi là
va chạm đàn hồi.
- Đại lượng nào được bảo toàn?
* Tổng động lượng và động năng được bảo toàn
* Xét ví dụ về va chạm giữa 2 viên bi bằng đất sét
Vật bị biến dạng nhưng không phục hồi lại hình
dạng ban đầu sau va chạm 2 vật dính vào nhau
và chuyển động cùng vận tốc. Tổng động lượng của
vật được bảo toàn, nhưng tổng động năng không
được bảo toàn.
- Có 2 loại va chạm:
Va chạm đàn hồi: SGK
+ Trong va chạm đàn hồi động năng toàn phần của hệ không thay đổi.

Va chạm không đàn hồi (va chạm mềm): SGK
+ Trong va chạm mềm: Tổng động năng của hệ không được bảo toàn

* Chúng ta nghiên cứu hai loại va chạm là va chạm đàn hồi và va chạm mềm. Trong thực tế, các va chạm thường ở giữa hai trường hợp giới hạn nói trên

Bài 38 Va chạm đàn hồi và không đàn hồi
2. Va chạm đàn hồi trực diện
Va chạm đàn hồi trực diện nghĩa là các tâm của 2 quả cầu trước và sau va chạm luôn chuyển động trên cùng một đường thẳng (còn gọi là va chạm xuyên tâm)

Giả sử m1 và m2 là khối lượng của các quả cầu, v1 và v2 là vận tốc của chúng trước va chạm. v’1 và v’2 vận tốc sau va chạm. Tất cả vận tốc đều có cùng phương trên trục Ox
Va chạm là đàn hồi nên ta có áp dụng cả sự bảo toàn động lượng và động năng
Do động năng được bảo toàn nên ta có:
Từ (1) & (2) suy ra vận tốc của từng quả cầu sau
va chạm:
Theo định luật bảo toàn động lượng:
(1)
(2)
 
Hai quả cầu có khối lượng bằng nhau m1= m2
v`1=v2 và v`2=v1 vật có sự trao đổi vận tốc với nhau
Hai quả cầu có khối lượng rất chênh lệch
Bắn 1 hòn bi nhỏ m2 vào 1 quả tạ sắt m1 khối lượng lớn, nằm yên.
 
Bài 38 Va chạm đàn hồi và không đàn hồi
3. Va chạm mềm
A
B
- Sau va chạm 2 vật dính vào nhau chuyển động cùng vận tốc được gọi là va chạm mềm
Nhận xét:
Một viên đạn có khối lượng m được bắn theo phương ngang vào con lắc là 1 thùng cát có khối lượng M treo ở đầu sợi dây, sau khi viên đạn xuyên vào thùng cát, nó mắc lại trong đó và chuyển động cùng thùng cát với vận tốc V. Hãy tính độ biến thiên của hệ đạn – thùng cát trước và ngay sau va chạm.
Bài tập:
Áp dụng định luật bảo toàn động lượng:
Độ biến thiên động năng của hệ:
 
Chú ý:
Vận tốc của vật có giá trị đại số, trước khi làm bài cần xác định chiều dương cụ thể.

Bài 38 Va chạm đàn hồi và không đàn hồi
4. Bài tập vận dụng
Bắn một hòn bi thuỷ tinh có khối lượng m với vận tốc v1 vào một hòn bi thép đứng yên có khối lượng 3m. Tính các vận tốc của 2 hòn bi sau va chạm, biết va chạm là trực diện và đàn hồi.
Bài giải:
Chọn chiều dương là chiều chuyển động của hòn bi thuỷ tinh, ta có:
 
Bài 38 Va chạm đàn hồi và không đàn hồi
Hãy cho biết điểm giống nhau và khác nhau giữa va chạm đàn hồi và va chạm không đàn hồi
Điểm giống nhau và khác nhau giữa va chạm đàn hồi và không đàn hồi:
Điểm giống nhau: Động lượng được bảo toàn.
Điểm khác nhau: Va chạm đàn hồi thì động năng được bảo toàn, va chạm mềm thì động năng thì động năng không bảo toàn.
Bài 38 Va chạm đàn hồi và không đàn hồi
1. Phân loại va chạm
2. Va chạm đàn hồi trực diện
3. Va chạm mềm
4. Bài tập vận dụng
5. Nhiệm vụ học sinh
a. Học bài và làm bài đầy đủ
b. Đọc bài & chuẩn bị bài mới bài 39