Bài 9:
HÔM NAY VÀ NGÀY MAI
Hãy nhìn sâu vào thiên nhiên,
bạn sẽ thấu hiểu mọi thứ rõ ràng hơn.
An-be Anh-xtanh

Xem đoạn video sau và cho biết thông điệp đoạn video muốn gửi
tới chúng ta là gì?

A. Giới thiệu bài học và
tri thức Ngữ văn

I. Giới thiệu bài học
“ Hôm nay và ngày mai”

Chủ đề

 Thế giới luôn biến chuyển không
ngừng do tác động của tự nhiên
và con người.  Phải làm gì để
hôm nay hạnh phúc và ngày mai
tươi sáng
 Con người cần có thêm hiểu biết
về thế giới tự nhiên, ứng phó tích
cực với môi trường
 nắm được đặc điểm của một số kiểu
văn bản

Văn bản thông tin

Thể loại chính

- Mục đích của văn bản thông tin,
mối quan hệ giữa thông tin khách
quan và ý kiến chủ quan
- Văn bản giải thích một hiện
tượng tự nhiên
- Văn bản giới thiệu tác phẩm nghệ
thuật đã xem

II. Tri thức ngữ văn
VĂN BẢN ĐỌC

VĂN BẢN 1.
Miền châu thổ sông
Cửu
Long
cần
chuyển đổi từ sống
chung sang chào
đón lũ (Lê Anh
Tuấn)
=> Thông tin:
Giải thích hiện

VĂN BẢN 2.
Choáng ngợp và
đau
đớn
những
cảnh báo từ loạt
phim “Hành tinh
của chúng ta“ (Lâm
Lê)
=>
Thông
tin:
Giới thiệu 1 bộ
phim

VĂN BẢN 3.
Diễn
từ
ứng
khẩu của thủ
lĩnh da đỏ Xi-áttơn
(Seattle),
(Xi-át-tơn)
Þ VB nghị luận
(VB kết nối về chủ đề)

1

Mục đích của văn bản
thông tin, mối quan hệ
giữa thông tin khách
quan và ý kiến chủ quan

2

TRI THỨC
NGỮ VĂN
3

Văn bản giới thiệu
một bộ phim

Văn bản giải thích
một hiện tượng tự nhiên

Là văn bản phi hư cấu,
chủ yếu được viết với
mục đích cung cấp
thông tin về một vấn đề
nào đó

Dạng thức: nhiều dạng
- Bài báo, tạp chí
- Tài liệu khoa học
Văn bản dùng nơi
công cộng, công sở
- Văn bản dùng ở nơi
làm việc
- Văn bản điện tử

Văn bản
thông tin

Gồm các thể loại như:
niên giám, thư từ thương
mại, hợp đồng, hướng dẫn
sử dụng, bản tin, văn bản
hành chính, bài phát biểu,
từ điển, sổ tay...

Đặc điểm
Hình thức: gồm
nhan đề, tiêu mục,
chữ đậm, các kí
hiệu, các công cụ
hỗ trợ (biểu đồ,
hình ảnh....

Mô hình tổ chức:
phổ biến như
- Thứ tự quan trọng
- Thứ tự thời gian
- Quan hệ nhân quả

Mục đích:
thông tin/giải
thích, thuyết
phục, thủ tục,
tường thuật, tiểu
sử

Điều quan trọng nhất mà
người đọc trông đợi ở.
văn bản thông tin là gì?
Về một sự vật, sự
việc, hiện tượng

Văn bản
thông tin

Cung cấp
thông tin xác thực
Tính khách quan của
cách đưa thông tin
Bản thân thông tin

Trong đời sống tự
nhiên và xã hội.

Tầm quan
trọng đặc biệt

Để đảm bảo tính khách
quan cho một VB thông .tin,
người viết phải đặc biệt chú
ý những vấn để nào?
Công phu tra cứu tài liệu

Thông
tin
khách
quan

Người viết

Tiếp cận thực tế
Ghi chép tỉ mỉ, cẩn thận

Có phương tiện
tác nghiệp chuyên dụng

Ý kiến chủ quan của người viết cần
được thể hiện ra sao để .tính khách
quan của VB thông tin không bị
phương hại?

Ý kiến chủ quan
của người viết

Độc lập, khách quan
Không bóp méo, sai lạc

Điều kiện nảy sinh của
loại VB giải thích một
hiện tượng tự nhiên là gì?

VB giải thích một hiện
tượng tự nhiên thường
có cấu trúc như thế nào?

Điều kiện nảy sinh của loại VB giải thích
một hiện tượng tự. nhiên
- Làm sáng tỏ bản chất,
của một
- Nguyên nhãn xuất hiện
hiện tượng
- Những tác động (tích cực/tiêu cực)
tự nhiên

Cấu trúc văn bản giải thích hiện tượng tự nhiên
- Miêu tả được hiện tượng
- Những biểu hiện điển hình
- Có hình ảnh trực quan
- Kết quả của việc ghi nhận hoặc khai thác

01
02
03
04

KHỞI ĐỘNG
HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

LUYỆN TẬP
VẬN DỤNG

KHỞI ĐỘNG
Quan sát video và tìm ít nhất
một thông điệp mà đoạn video
muốn gửi đến chúng ta?

Mưu sinh mùa nước nổi ở Đồng bằng sông Cửu Long

VĂN BẢN 1
Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi
từ sống chung sang chào đón lũ
- Lê Anh Tuấn -

Ý nghĩa nhan đề:
Miền châu thổ
sông Cửu Long

Hoán dụ
Người dân
sinh sống ở
sông Cửu
Long

Sống chung

Chào đón

Phải thích nghi

Thái độ hân
hoan, vui vẻ

Chấp nhận, chịu đựng

Chủ động

Lũ
Hiện
tượng
trong tự
nhiên

I. Khám phá chung về văn bản
EM LÀ CHUYÊN GIA THÔNG TIN
Đại diện nhóm lên báo cáo kết quả chuẩn bị ở nhà
PHIẾU HỌC TẬP 01
STT
1
2
3
4
5
6

Thông tin
Tác giả:
Xuất xứ:
Kiểu văn bản:
Vấn đề được đề cập:
Phương thức biểu đạt:
Bố cục và nội dung chính
(đặt tiêu đề cho từng phần):

Trả lời
…
…
…
 
…
…

VĂN BẢN 1
Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi
từ sống chung sang chào đón lũ
Lê Anh Tuấn
Tiến sĩ – Giảng viên cao cấp
- Người
viếthoạt
(tác động
giả) của
vănđộng
bản như
trên
Lĩnh vực
đó tác
là ai,
hoạt
lĩnhvấn
vựcđề,
nào?
thế
nào
đếnđộng
cáchtrong
tiếp cận
hiện
Có gì khác giữa cách nhìn của một nhà thơ
tượng được nêu trong VB?
hay nhà văn và của một nhà khoa học về hiện
tượng lũ lụt?

I. Khám phá chung về văn bản
1. Tác giả
- Sinh năm 1960, quê ở Thừa Thiên Huế
- Chuyên gia nghiên cứu về môi trường và tài
nguyên thiên nhiên, về biến đổi khí hậu.
- Đã xuất bản hơn 50 bài báo, tài liệu hội thảo,
sách cả tiếng Việt và tiếng Anh.
Lê Anh Tuấn
Tiến sĩ – Giảng viên cao cấp

I. Khám phá chung về văn bản
2. Tác phẩm
2.1 Đọc và tìm hiểu chú thích

PHIẾU HỌC TẬP 01
STT
Thông tin
Trả lời
1 Tác giả:
Lê Anh Tuấn…
Tạp chí Kinh tế Sòi Gòn Online, ngày 06/02/2022)
2 Xuất xứ:
Văn bản thông tin
3 Kiểu văn bản:
4 Vấn đề được đề cập: Sự ứng phó tích cực của con người với thiên nhiên 
5 Phương thức biểu đạt: Nghị luận, thuyết minh
6 Bố cục và nội dung
chính

Miền
châu
thổ sông
Cửu
Long
cần
chuyển
đổi từ
sống
chung
sang
chào
đón lũ

Đặt
vấn
đề
Giải
quyết
vấn đề
(thuyết
minh, lí
giải)

Kết
luận

Đoạn 1:
Sa –pô (in đậm)

Vai trò của lũ ở đồng
bằng sông Cửu Long

Đoạn 2:
Gồm 1 câu văn

Tư duy của người dân với
lũ cần thay đổi

Đoạn 2 =>8:
Giải thích
Đoạn 9 =>13:
Giải thích
Đoạn 14

Quá trình hình thành một
châu thổ nói chung và châu
thổ sông Cửu Long nói riêng
Ích lợi (mặt cơ bản) và tác
hại (mặt thứ yếu, không thể
tránh khỏi) của lũ
Thái độ của người của người
dân vùng đồng bằng sông
Cửu Long

PHIẾU HỌC TẬP 01
STT
Thông tin
Trả lời
1 Tác giả:
Lê Anh Tuấn…
Tạp chí Kinh tế Sòi Gòn Online, ngày 06/02/2022)
2 Xuất xứ:
Văn bản thông tin
3 Kiểu văn bản:
4 Vấn đề được đề cập: Sự ứng phó tích cực của con người với thiên nhiên 
5 Phương thức biểu đạt: Nghị luận, thuyết minh
- Phần 1: Từ đầu => chào đón lũ (đặt vấn đề): Vai
6 Bố cục và nội dung
trò của lũ ở đồng bằng sông Cửu Long
chính
- Phần 2: Tiếp => ở các thời đoạn khó khăn
(thuyết minh, lý giải về từng khía cạnh của vấn đề):
Mang tính chất, đặc
Quá trình hình thành một châu thổ nói chung và
điểm của VB giải
châu thổ sông Cửu Long nói riêng; ích lợi và tác hại
thích một hiện tượng
của lũ.
tự nhiên rất rõ
- Phần 3: Còn lại (kết luận): Thái độ của người của
người dân vùng đồng bằng sông Cửu Long

Có thể xếp văn bản “Miền châu thố sông Cửu Long cần chuyển
đổi từ sổng chung sang chào đón lũ vào kiểu văn bản giải thích
môt hiện tượng tự nhiên được không? Vì sao?

• 1 phút suy nghĩ cá nhân

VB giải thích một cách tường tận về quá trình
hình thành các châu thổ nói chung, châu thổ sông Cửu
Long nói riêng và tác động tích cực của lũ đối với việc
tạo nên một vùng thổ nhưỡng trù phú.
Þ Cung cấp thông tin xác thực về lũ ở Đồng bằng
sông Cửu Long
Þ Là văn bản thông tin giải thích một hiện tượng
tự nhiên

• 1 phút chia sẻ với bạn bên cạnh
• 1 phút trình bày ý kiến trước lớp

II. Khám phá chi tiết văn bản

1. Hiện tượng lũ (giới thiệu vấn đề)
Các dòng chữ nhỏ in đậm đầu trang
. hiệu nội
văn bản gọi là gì? Nó báo
dung gì sẽ được triển khai trong văn
bản?

Sa - pô

Đoạn mở đầu dẫn dắt người đọc
đến nội dung chính của văn bản
Giới thiệu về vai trò của lũ trong
cuộc sống của người dân vùng
đồng bằng sông Cửu Long

1. Hiện tượng lũ (giới thiệu vấn đề)
Hiện tượng lũ

Có từ lâu đời

Xuất hiện từ hàng
trăm năm nay

Hiện tượng tự nhiên

Lũ
không về hoặc ít về

Nhận ra không thể sống thiếu lũ
Dẫn dắt vấn đề từ thực
tế đến khẳng định vai
trò

Tự nhiên thay đổi

Tư duy
về lũ

Sống chung
(Bị động)

Ở châu thổ sông Cửu Long, lũ đem lại những
nguồn lợi to lớn, vì vậy, chào đón lũ là một
cách ứng xử tự nhiên và khôn ngoan của con
người sống nơi đây.

“chào đón”
(Chủ động)

CÙNG NHAU TRANH TÀI
Quá trình
kiến tạo

Đặc điểm

Đồng bằng  
châu thổ
Châu thổ
sông Cửu
Long

 

Nhóm 1 +2

Sự trù phú của Đồng
bằng sông Cửu Long
vào mùa lũ
Sản
Biểu hiện
vật
 
 
 
 
 
 
Nhóm 3 +4

Ảnh
hưởng
của lũ
Lũ lớn

Biểu hiện
 

Các kết
nối
Kết luận

 
 

Nhóm 5 +6

- Trong 5 phút
- Dựa vào SGK và hiểu biết, các nhóm hoàn thành PHT

Quá trình kiến
tạo
Đồng bằng châu
thổ

Châu thổ sông
Cửu Long

Đặc điểm
 
- Vị trí: hạ lưu sông

- Hình thành và phát triển: từ lũ
- Thời gian hình thành: hàng trăm năm, hàng triệu năm
- Quá trình hình thành: mưa lớn ở đầu nguồn cuốn theo các
vật liệu đổ ra sông suối xuống hạ lưu rồi ra biển tích tụ
 
trầm
tích và bùn cát cửa sông=> tạo nên đồng bằng
- Có tuổi địa chất trẻ
- Thượng nguồn là dãy Hi-ma-lay-a
- Các dạng địa hình lũ đi qua: núi cao , cao nguyên, đồi
núi thấp, đồng bằng và kết thúc ở vùng biển phía nam
thềm lục địa của tổ quốc

Sự trù phú của Đồng bằng sông Cửu Long vào mùa lũ
Sản vật
Lúa

Biểu hiện
100 ngày sản xuất được 7-8 triệu tấn

Rau củ trái cây Trong 3-4 tháng mùa mưa thu hoạch 5
triệu tấn
Cá tôm thủy
sản

1,2 đến 1,5 triệu tấn

Ảnh hưởng
của lũ
- Cá, chim, sản vật nhiều
Lũ lớn

Biểu hiện

- Năm sau canh tác sẽ trúng mùa vì
+ Phù sa màu mỡ, làm vệ sinh đồng ruộng và bổ sung nguồn nước tại chỗ.
+ Cuối mùa lũ những đàn chim én tụ về, cây cối xanh tươi
 Nhiều lợi ích lũ mang lại

Các kết nối - Kết nối dòng chay giữa đoạn sông thương lưu và đoạn sông hạ lưu trong
quá trình chuyển nước, cá và phù sa.
- Kết nối giữa sông và hai bèn bờ: mang theo phù sa màu mỡ và tôm cá
- Kết nối thuỷ vực nuôi dưỡng hệ sinh thái ngập mặn

Kết luận

=> Hệ sinh thái cửa sông đa dạng, rừng ngập mặn phát triển

- Lũ có nhiều lợi ích với Đồng bằng sông Cửu Long

III

TỔNG KẾT

- Trình bày thông tin theo quan hệ nhân
quả va mức độ quan trọng của đối tượng
- Sử dụng những số liệu chính xác, có
căn cứ thuyết phục.
- Nhan đề ấn tượng, gợi suy đoán; nhiều
chi tiết mang tính điển hình.

III

TỔNG KẾT

- Lũ mang lại nhiều lợi ích đối với đồng bằng sông
Cửu Long
- Hãy thấu hiểu và sống hòa hợp với thiên nhiên để
mang lại niềm vui và hạnh phúc cho cuộc sống
- Các góc nhìn khác nhau sẽ quyết định lăng kính
chủ quan về đối tượng được tiếp cận

3. Chiến lược đọc hiểu văn bản thông
tin giải thích một hiện tượng tự nhiên
Nhận
biết nhan
đề và
những
yếu tố
được làm
nổi bật
trong văn
bản.

Đọc kĩ
văn bản
để xác
định
chính xác
thông tin
chính của
văn bản.

Dựa vào
cách thức
tổ chức
thông tin,
đọc lướt và
phát hiện
các thông
tin
chính/nổi
bật của
văn bản

Kết nối
các
tranh
ảnh, sơ đồ,
bảng
biểu...với
thông
tin
của
văn
bản và tìm
hiểu
tác
dụng
của
chúng

Từ vấn đề
được trình
bày trong
văn bản,
liên hệ,
vận dụng
với bản
thân hoặc
với thực
tiễn cuộc
sống

VIẾT KẾT NỐI VỚI ĐỌC

Viết đoạn văn (khoảng 7-9 câu)
nêu những thu nhận bổ ích của em
qua đọc văn bản “Miền châu thổ
sông cửu Long cần chuyển đổi từ
sống chung sang chào đón lũ”.

Đọc văn bản “Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang
chào đón lũ” của tác giả Lê Anh Tuấn, ta càng hiểu và yêu hơn con người cũng như
cuộc sống nơi đây(1). Bao đời nay, gần như ai cũng mặc định rằng lũ lụt là một hiện
tượng trong tự nhiên mang lại những hiểm họa cần phải phòng tránh như ngập lụt,
cuốn trôi nhà cửa ruộng vườn thậm chí gây thiệt hại đến tài sản, tính mạng con người
(2). Thế nhưng đối với người dân người ở vùng đồng bằng sông Cửu Long lũ lại mang
một tâm thế mới, một tầm vóc mới với cái nhìn hoàn toàn mới (3). Ở nơi đây, lũ được
gọi là mùa nước nồi và không còn khiến con người phải lo lắng và sợ hãi nữa (4). Vì
sao vậy? Vì nó đem đến nhiều lợi ích cho cuộc sống con người nơi đây (5). Những trận
lũ lớn sẽ làm xuất hiện rất nhiều chim cò và các sản vật của nước lũ (6). Khi cơn lũ đi
qua, nó quét sạch đi những gì không tốt cho đất, giúp đất đai được thau chua rửa mặn
và đặc biệt là tạo nên một lớp đất phù sa ngọt màu mỡ dọc hai bên bờ sông Tiền và
sông Hậu (7). Sự màu mỡ đó đã góp phần tạo nên một vựa lúa lớn nhất cả nước cùng
với sự dồi dào sản vật mùa nước nổi, cuộc sống của bà con vùng Tây Nam Bộ của tổ
quốc không chỉ ấm no mà còn đem gạo đi xuất khẩu ở nhiều nước trên thế giới đưa
nước ta trở thành một trong ba nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới(8). Chính vì vậy
người dân ở nơi đây đã dần biết chuyển đổi từ sống chung với lũ sang chào đón lũ là
vậy (9).

STT
1
2
3
4
5

Bảng kiểm
Đánh giá kĩ năng viết đoạn văn
Tiêu chí
Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung lượng khoảng 7 - 9
câu.
Đoạn văn đúng chủ đề yêu cầu.
Lí lẽ dẫn chứng thuyết phục.
Đoạn văn đảm bảo tính liên kết giữa các câu trong đoạn
văn.
Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về chính tả, cách sử dụng từ
ngữ, ngữ pháp.

Đạt

Chưa
đạt

TÔI TÀI GIỎI – BẠN CŨNG THẾ

• Nhiệm vụ: Thiết kế 1 poster hoặc 1 video
giải thích về một hiện tượng tự nhiên ở địa
phương mình
• Thời gian 1 tuần
• Phần mềm tùy chọn
• Tiêu chí:
- Video:
+ Dài không quá 1 phút
+ Âm thanh hình ảnh thu hút
+ Bố cục, nội dung trọng tâm, chi tiết
- Poster: + Gồm cả kênh chữ, kênh hình
+ Bố cục, nội dung trọng tâm, chi tiết

1
Dặn
dò

Ôn lại bài đã học

2
3

Hoàn thành bài tập SGK
Chuẩn bị bài sau Thực hành tiếng
Việt: Các kiểu câu phân loại theo
mục đích nói