Vanninhc2bachlieugmail.com
1
VANNINHC2BACHLIEU@GMAIL.COMDi sản trong dạy học ở trường tiểu học
Môn Âm nhạc
Tháng 11-2014
Vanninhc2bachlieugmail.com
2
Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được công nhận Di sản văn hóa nhân loại
- Việt Nam đón nhận vinh dự khi dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được thế giới công nhận “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”.

Tháng 11-2014
Vanninhc2bachlieugmail.com
3

Đêm qua, kỳ họp thứ 9 của Ủy ban Liên Chính phủ Công ước UNESCO về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, diễn ra từ ngày 24-28/11 tại Paris (Pháp) đã chính thức công nhận dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh của Việt Nam là “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”

Tháng 11-2014
Vanninhc2bachlieugmail.com
4
Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh là một trong 46 hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại trong đợt này.
Ví, Giặm là hai thể hát dân ca có ca từ bằng thơ dân gian cô đọng, súc tích, dễ thuộc, dễ nhớ, dễ hát nên luôn được trao truyền, kế thừa và sáng tạo.

Vanninhc2bachlieugmail.com
5
Các chuyên gia ước tính có khoảng 15 điệu Ví, 8 điệu Giặm được gọi tên theo bối cảnh cuộc sống, lao động, nghề nghiệp như Ví phường vải, Ví đò đưa, Giặm ru, Giặm kể…
Dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh được lưu truyền rộng rãi trong cộng đồng người Việt ở 259 làng, thôn, xóm, khu dân cư của hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, chiếm vị trí quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân địa phương, làm nên bản sắc riêng của văn hóa xứ Nghệ.
Vanninhc2bachlieugmail.com
6
Di sản trong dạy học Âm nhạc
- Di sản tiêu biểu, đặc trưng ở địa phương.
Vanninhc2bachlieugmail.com
7
ĐƯA HÁT DÂN CA XỨ NGHỆ
VÀO TRƯỜNG TIỂU HỌC

A. MỞ ĐẦU
Trải qua hơn bốn nghìn năm lịch sử, đất nước Việt Nam đã hình thành nên một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Trong đó, Âm nhạc dân gian nói chung , dân ca nói riêng là tinh hoa văn hóa đặc sắc, là linh hồn của dân tộc. Dân ca Xứ Nghệ là một bộ phận đặc sắc trong nền văn hóa ấy. Dân ca " ...Như dòng sông mênh mông tình đất tình người, chắt lọc từ mạch nguồn cuộc sống, chảy qua nhiều thời đại, phản ánh tâm tư tình cảm, ước mơ khát vọng của con người trên mảnh đất quê hương..."
Vanninhc2bachlieugmail.com
8
Đó là những điệu hò man mác xa khơi, là tiếng ru con vời vợi trưa hè, là nỗi niềm người đi khi nghe câu ví dặm, là sự khắc khoải, ngóng đợi chờ trông...là dòng sữa nuôi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách của mỗi con người. Trải qua bao thăng trầm biến động, dân ca Xứ Nghệ vẫn luôn có một sức sống mãnh liệt, là niềm cảm hứng lan tỏa trong tâm hồn của mỗi người con Đất Việt. Lời dặn của Bác Hồ trước lúc đi xa như vẫn còn vang vọng đâu đây”…Muốn yêu tổ quốc mình, càng yêu tha thiết những khúc hát dân ca…”
Vanninhc2bachlieugmail.com
9
Mục đích, ý nghĩa của việc đưa dân ca
vào trường tiểu học:
Chúng ta đang sống trong thế giới mà các nền văn hóa giao thoa và hội nhập không ngừng. Thế hệ trẻ hôm nay may mắn được tiếp xúc với nhiều nền văn hóa khác nhau, giúp các em hiểu hơn về thế giới xung quanh. Bên cạnh những giá trị tích cực thì những xu hướng văn hóa lệch lạc, tiêu cực vẫn ngày ngày len lỏi vào một bộ phận giới trẻ. Những biểu hiện tiêu cực trong đạo đức, lối sống, những giá trị văn hóa quý báu của dân tộc đang bị mai một dần. Các em dần quên đi những trò chơi dân gian, những làn điệu dân ca mà ông cha đã dày công gìn giữ…
Vanninhc2bachlieugmail.com
10
Vì thế, việc đưa hát dân ca Xứ Nghệ vào các trường tiểu học trên địa bàn Tỉnh Nghệ An có ý nghĩa vô cùng quan trọng nhằm mục đích nâng cao ý thức tôn trọng, giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc; góp phần bồi đắp tâm hồn, hình thành nhân cách, khơi dậy tình yêu quê hương đất nước và niềm tự hào dân tộc trong thế hệ trẻ hôm nay; giúp định hướng thị hiếu thưởng thức âm nhạc, tạo không khí vui tươi lành mạnh trong nhà trường góp phần đẩy mạnh phong trào " Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực".
Vanninhc2bachlieugmail.com
11
2. Thuận lợi – khó khăn trong quá trình triển khai:
a. Thuận lợi:
Nhận thức được tầm quan trọng, vai trò và ý nghĩa của dân ca trong việc giáo dục thế hệ trẻ, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, Bộ Giáo Dục và Đào tạo đã có chỉ đạo về việc đưa các làn điệu dân ca, trò chơi dân gian vào trường học và coi đó là một trong năm tiêu chí " Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực".
Hưởng ứng phong trào ý nghĩa này, ngày 27 tháng 2 năm 1999, Sở Giáo dục và Đào tạo Tỉnh Nghệ An, Sở Văn hóa thông tin, Đài Phát thanh truyền hình Nghệ An đã phối hợp ra văn bản liên tịch số 137/CV- LT về tổ chức phong trào hát dân ca trong trường học.
Vanninhc2bachlieugmail.com
12
Trung tâm Bảo tồn và Phát huy Di sản Dân ca Xứ Nghệ đã triển khai đề án " Thực hiện đưa dân ca vào trường học" giai đoạn 2008 - 2015. Đây là một hình thức nhằm bảo tồn và phát huy Di sản Dân ca Xứ Nghệ, góp phần tích cực vào việc trình UNESCO ghi danh Dân ca hò ví dặm Xứ Nghệ là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
Trong những năm qua, Sở Giáo dục và Đào tạo Tỉnh Nghệ An đã tích cực chỉ đạo đưa phong trào hát dân ca vào trường học. Cứ hai năm một lần, Nghành giáo dục lại tổ chức định kỳ thi hát dân ca từ cấp huyện, thành phố đến cấp tỉnh và đạt giải cao tại các Hội thi hát dân ca cấp Quốc gia.
Vanninhc2bachlieugmail.com
13
Đầu năm học 1999 - 2000, Ban khoa giáo Đài truyền hình Việt Nam phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Văn hóa thông tin, Đài phát thanh truyền hình Nghệ An tổ chức thi tìm hiểu và hát dân ca trong trường học. Bốn trường tham gia cuộc thi gồm trường THCS Lê Mao, THCS Cửa Nam ( TP Vinh), THCS Thị trấn Quán Hành ( Nghi Lộc), THCS Thị trấn Thái Lão ( Hưng Nguyên). Cuộc thi đã để lại ấn tượng tốt đẹp trong lòng nhân dân Nghệ An và khán giả xem truyền hình cả nước. Góp phần to lớn trong việc giới thiệu, quảng bá dân ca Xứ Nghệ.
Vanninhc2bachlieugmail.com
14
Tháng 4 năm 2001, Hội thi “ Tìm hiểu và hát dân ca trong trường học Nghệ An - 2001” do Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Văn hóa thông tin, Đài phát thanh truyền hình Nghệ An tổ chức đã thu hút 22 đơn vị tham gia. Trong đó có 17 huyện - thành - thị, 5 trường chuyên nghiệp với trên 500 diễn viên. Thí sinh nhỏ tuổi nhất là 9 tuổi, cao tuổi nhất là 52 tuổi.
Cùng với các hoạt động phong trào, công tác dạy và học hát dân ca trong nhà trường cũng đặc biệt được chú trọng. Sở Giáo dục và Đào tạo Tỉnh Nghệ An đã tổ chức nhiều lớp tập huấn cho hơn 100 giáo viên của các phòng giáo dục. Đưa hát dân ca trong trường học là một trong những nội dung quan trọng của hoạt động giáo dục NGLL trong trường tiểu học. Với nỗ lực đó, phong trào dạy và học hát dân ca đã được phổ biến trong toàn tỉnh từ năm 1999 đến nay.
Vanninhc2bachlieugmail.com
15
b. Khó khăn:
Việc đưa hát dân ca Xứ Nghệ vào trường học đang dừng lại ở các hội thi mà chưa được phổ biến sâu rộng trong tất cả các em học sinh. Nhìn lại giáo trình âm nhạc tiểu học từ lớp 1 đến lớp 5, hầu hết là những ca khúc viết về mái trường, gia đình, quê hương, đất nước…một số ca khúc là nhạc ngoại, lời việt. Các bài hát dân ca rất ít và chủ yếu là dân ca của các vùng miền khác. Còn dân ca Miền trung thì vắng bóng hẳn và dân ca Xứ Nghệ chưa có một bài nào được tuyển chọn trong chương trình.
Đưa hát dân ca vào trường học cũng chưa được chú trọng đúng mức nên trong nội dung các hoạt động giáo dục NGLL chưa được đề cập đến.
Vanninhc2bachlieugmail.com
16
Học sinh ít được tiếp cận, hiểu biết về dân ca Xứ Nghệ; đội ngũ giáo viên trẻ, có am hiểu về dân ca cũng như hát được dân ca không nhiều...
Tài liệu phục vụ và hỗ trợ cho việc đưa dân ca vào trường học còn thiếu.; các tác phẩm dân ca Xứ Nghệ dành cho lứ tuổi thiếu nhi còn ít.
Đội ngũ giáo viên đang lúng túng trong việc tìm kiếm nội dung để đưa vào giảng dạy cũng như trong các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Một số nhà trường đã đưa các làn điệu dân ca Xứ Nghệ vào dạy hát cho học sinh nhưng chưa có sự sáng tạo và chọn lọc thể loại phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi của học sinh tiểu học nên chưa hiệu quả, chưa khơi dậy được niềm yêu thích dân ca trong các em.
Vanninhc2bachlieugmail.com
17
Xuất phát từ ý nghĩa và vai trò của dân ca nói chung và dân ca Xứ Nghệ nói riêng trong việc giáo dục thế hệ trẻ cũng như thực tế những khó khăn mà các trường đang gặp phải trong việc đưa dân ca vào trường học. Chúng tôi xin cung cấp một số tư liệu giúp giáo viên thuận lợi hơn trong việc lựa chọn nội dung và hình thức tổ chức đưa hát dân ca Xứ Nghệ trong trường tiểu học.
Vanninhc2bachlieugmail.com
18
B. NỘI DUNG VÀ HÌNH THỨC TỔ CHỨC
I. NHỮNG HIỂU BIẾT CƠ BẢN VỀ DÂN CA XỨ NGHỆ

1. Nguồn gốc xuất xứ:
Xứ Nghệ nổi tiếng với câu ca dao:
Đường vô Xứ Nghệ quanh quanh
Non xanh nước biếc như tranh họa đồ
Ai vô Xứ Nghệ thì vô…
Vanninhc2bachlieugmail.com
19
Mỗi vùng miền trên đất nước Việt Nam đều có những làn điệu dân ca mang nét đặc thù riêng. Mảnh đất Xứ Nghệ địa linh nhân kiệt, nơi có cảnh sắc thiên nhiên nên thơ hùng vĩ. Cuộc sống lao động và tâm hồn của người dân Xứ Nghệ đã sản sinh ra những làn điệu dân ca Ví Dặm làm say đắm lòng người. Đó là " cốt cách, là tâm hồn của người dân Xứ Nghệ". Nó được hình thành từ trong lao động, sản xuất, trong cuộc sống sinh hoạt của nhân dân, được nhân dân lưu giữ và phát triển, trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người dân nơi đây.

Dân ca Xứ Nghệ bao gồm nhiều thể loại như hát ví, hát dặm, hò, hát khuyên, hát ru... Mỗi thể loại được sử dụng vào những hoàn cảnh cụ thể và có tính chất đặc trưng riêng, cách hát riêng.
Vanninhc2bachlieugmail.com
20
2. Tính chất đặc trưng của từng thể loại:

2.1. Thể hát Ví: Ví là hệ thống làn điệu tiêu biểu, là "đặc sản" riêng có của Dân ca Xứ Nghệ, được phổ biến ở khắp các vùng quê Nghệ - Tĩnh ( Nghệ An- Hà Tĩnh), nhất là vùng đồng bằng, vùng sông nước và được rất nhiều người, nhiều phường hội thuộc tộc người Kinh tham gia.
Vanninhc2bachlieugmail.com
21
Hát Ví là lối hát giao duyên gắn liền với sinh hoạt văn hóa, văn nghệ dân gian, hình thành do nhu cầu sinh hoạt về mặt tinh thần của nhân dân trong lúc lao động. Loại hình lao động nào cũng có hát ví. Người chèo thuyền trên sông nước có Ví đò đưa Sông Lam, Ví đò đưa Sông La; người đan lát rổ rá có Ví phường đan, người đi củi có Ví trèo non, người kéo vải có Ví phường vải,...cứ theo các loại hình lao động mà có hát Ví phường vàng, Ví phường nón, Ví phường cấy....
Vanninhc2bachlieugmail.com
22
Ca từ hát ví hầu hết được sáng tác theo thể thơ lục bát .Ví có lối hát ví von, so sánh, nghe như người hát đang muốn giải bày tâm sự, giọng điệu man mác, thân thương, bâng khuâng xao xuyến, thiết tha, ân tình.
Ví được sử dụng trong rất nhiều hình thức sinh hoạt khác nhau như: Bên nam hát với bên nữ, người ngoài ngõ hát với người trong nhà, người ở ruộng này hát với ruộng kia, người đi trên đường hát với người dưới ruộng...
Vanninhc2bachlieugmail.com
23
Vanninhc2bachlieugmail.com
24
Vanninhc2bachlieugmail.com
25
Vanninhc2bachlieugmail.com
26
2.2. Thể hát dặm: Hát Dặm là một "thổ sản" đặc biệt của nhân dân Nghệ Tĩnh. Nếu hát Ví thịnh hành khắp Xứ Nghệ thì hát Dặm chỉ thịnh hành ở một số địa phương, đáng kể là các huyện Diễn Châu, Quỳnh Lưu ( Nghệ An) Can Lộc, Thạch Hà, Cẩm Xuyên ( Hà Tĩnh)... Nếu Ví tự do, mềm mại thì Dặm chặt chẽ, mạnh mẽ, quy củ...Chính vì vậy hát Ví đi với hát Dặm thì mới đầy đủ và hoàn chỉnh. Không phải vô cớ mà nhiều khúc hát Dặm được mở đầu và kết thúc bằng hai, bốn hoặc sáu câu hát Ví.
Vanninhc2bachlieugmail.com
27
Về ca từ, hát Dặm hầu hết là những câu thơ hoặc câu văn 5 chữ hoặc 4 chữ. Một khổ hay một đoạn bài hát thường có 4 đến 5 câu, vần ở câu đầu, câu cuối và câu láy là trắc, các câu giữa là bằng. Dặm có Dặm nối, Dặm kể, Dặm xẩm, Dặm cửa quyền...
Nội dung ca từ thường kể sự việc, tuyên truyền cổ động...trữ tình như tình yêu trai gái, tình vợ chồng, tình cha con,...hoặc nói về phong tục tập quán. Dặm vè là phương tiện để giáo dục, phê phán thói hư tật xấu trong xã hội, có tính chất đả kích và trào phúng, hoặc mang tính chất biểu dương người tốt việc tốt.
Vanninhc2bachlieugmail.com
28
Một số làn điệu tiêu biểu của thể hát Dặm
Vanninhc2bachlieugmail.com
29
Vanninhc2bachlieugmail.com
30
2.3. Thể hò:
Hò được coi là một hệ thống làn điệu quan trọng của Dân ca Xứ Nghệ. Là loại hình cổ sơ, ra đời sớm nhất của văn hóa dân gian, từ khi con người biết phối hợp sức lao động để kiếm sống, biết cùng nhau hô lên để tăng thêm sức lực. Hò thường mô phỏng nhịp điệu lao động kêu gọi sự hợp lực như Hò dô, Hò kéo gỗ, Hò bơi thuyền, Hò khoan đi đường...
Về cấu trúc: Hò có hai phần: Phần xướng và phần xô. Phần xướng là lời của người hò cái, hoặc người cầm càng; phần xô là lời của người hò theo, gọi là hò con.
Đây là thể loại rất phù hợp để đưa vào giảng dạy cho học sinh trong trường tiểu học.
Vanninhc2bachlieugmail.com
31
Về tính chất nhạc điệu: Hò Xứ Nghệ thường chắc, khỏe, nhịp điệu và tiết tấu thường gắn với nhịp điệu của công việc lao động, có sự phối hợp nhịp nhàng giữa xướng và xô, để việc làm được nhẹ nhàng hơn, đỡ sức lực cơ bắp hơn. Có lẽ không nơi đâu mà âm nhạc lại thấm vào từng động tác lao động, từng phương diện của đời sống như nơi đây. Điều đó đã nói lên ý nghĩa nhân văn đẹp đẽ của âm nhạc dân gian nói chung và Hò Xứ Nghệ nói riêng.
Vanninhc2bachlieugmail.com
32
Một số điệu Hò tiêu biểu:
Vanninhc2bachlieugmail.com
33
Hò bơi thuyền
Sưu tầm và ghi âm: Lê Hàm - Vi Phong
Hò ơ..ơ..ơ Khoan dô khoan
Nước sông Lam dào dạt
Đây cảnh đẹp Nam Đàn
Là khoan dô khoan
Ai đi chợ Sa Nam mà xem thuyền xem bến
Hờ ơ..Khoan dô khoan
Ngày xưa, Mai Hắc Đế quyết cứu nước phất cờ
Là khoan dô khoan
Vân Sơn núi lô nhô rồng bên mây ấp ủ
Phủ long rồng ấp ủ
Hờ ơ...Khoan dô khoan
Hò ơ..Khoan dô khoan là khoan dô khoan.
Vanninhc2bachlieugmail.com
34
2.4. Một số thể loại khác của Dân ca Xứ Nghệ
Ngoài các thể hát nêu trên, Dân ca Xứ Nghệ còn có những thể hát khác như hát xẩm, hát ru, hát đồng dao, hát khuyên, hát sắc bùa...

- Hát ru: Hát ru là hình thái sinh hoạt văn hóa dân gian có ở nhiều nơi. Tiếng ru của bà, của mẹ bên cánh võng, vành nôi đã đưa trẻ thơ vào giấc ngủ, nuôi lớn tâm hồn và chắp cánh cho bao hoài bão, ước mơ của trẻ thơ bay xa.
Ví dụ:
- Ru con con ngủ à ơi
Trông cho con lớn lên người khôn ngoan
Làm trai gánh vác giang san
Mẹ cha trông xuống, thế gian trông vào.
Ru con, con ngủ đi nào
Cù lao dưỡng dục biết bao công trình
Làm trai thỏa chí bình sinh
Ra tay dẹp mọi bất bình mới hay.
Vanninhc2bachlieugmail.com
35
- Hát đồng dao: Hát đồng dao là thơ ca dân gian truyền miệng của trẻ em Việt Nam. Lời ca thường là vãn ba, vãn tư. Đồng dao bao gồm nhiều loại: các bài hát, lời hát trong các trò chơi dân gian...
Ví dụ:
Ăn một bát cơm
Nhớ người cày ruộng
Ăn đĩa rau muống
Nhớ người đào ao
Ăn một quả đào
Nhớ người vun gốc
Ăn một con ốc
Nhớ người đi mò
* * *
Nhớ người trồng cây
Sang một chuyến đò
Nhớ người chèo chống
Mùa hè nằm võng
Nhớ người mắc dây
Đứng mát gốc cây
Nhớ người trồng trọt
Thầy đồ dạy học
Cái chữ làm người.
Lồng lộng mây trời
Là ơn Thầy cô giáo.
( Đọc)
Vất vả một đời
Thức khuay dậy sớm
Nuôi con khôn lớn
Tình mẹ bao la
Sánh với công cha
Núi cao biển rộng
Cho con khát vọng
Vững bước vào đời.
* * *
Vanninhc2bachlieugmail.com
36
- Hát khuyên: Hát khuyên là một trong các làn điệu cải biên do nhạc sỹ Thanh Lưu sáng tác trong quá trình dàn dựng vở diễn Dân ca. qua thời gian đã được dân gian hóa trong đời sống văn hóa cộng đồng. Nội dung thường dùng để khuyên răn, nhắn nhủ, giãi bày tâm tư.
Ví dụ:
Bác Hồ của em
Soạn lời: Cô giáo Bích Thủy
(Trường TH Làng Sen - Theo điệu khuyên )

Cháu được sinh ra trên quê hương Xứ Nghệ
Cháu được nghe cha mẹ kể lại rằng
Ngày ấy ở Làng Sen có Ông tiên nhân hậu
Ông có vầng trán rộng, đôi mắt sáng long lanh
Mẹ kể rằng Ông là Bác Hồ yêu quý.
Vanninhc2bachlieugmail.com
37
Nay cháu lớn khôn đã bước vào lớp học
Cháu lại được nghe Cô giáo kể về Người
Cô kể Bác kính yêu rất thương đàn em nhỏ
Bác ân cần thăm hỏi, yêu thương tất cả mọi người
Ánh mắt Bác vui tươi, lời người tha thiết.
* *
Bác đã đi xa nhưng Người còn dặn lại
Rằng các cháu phải chăm học, chăm làm
Biết kính trọng mẹ cha, vâng lời thầy cô giáo
Bác căn dặn các cháu:
Yêu tổ quốc, yêu đồng bào
Biết đoàn kết bên nhau, thật thà dũng cảm.
Vanninhc2bachlieugmail.com
38
Lời Bác kính yêu và 5 điều Bác dạy
Cháu đã ghi, đã nhớ ở trong lòng
Cháu hứa sẽ học chăm để vui lòng của Bác
Là con ngoan, trò giỏi của bố mẹ ông bà
Những điểm 10 nở hoa- cháu dành cho cô giáo
* *
Khúc hát dân ca xưa Bác từng mong đợi
Nay cháu xin được hát để dâng Người
Những câu hát à ơi cháu ru hời cho Bác ngủ
Bác ơi hãy ngủ - giấc ngủ yên lành
Cháu tiếp bước cha anh, xây quê mình thêm tươi đẹp./.
Vanninhc2bachlieugmail.com
39
Một số làn điệu cải biên khác:
Vanninhc2bachlieugmail.com
40
Vanninhc2bachlieugmail.com
41

II. CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC THỰC HIỆN

Dạy hát dân ca trong trường tiểu học ( áp dụng cho các tiết học âm nhạc tự chọn, âm nhạc địa phương, nghe nhạc, theo phân phối chương trình lớp 4, lớp 5).
Ví dụ: - Tiết 8, tiết 11, tiết 14, tiết 16, tiết 29, tiết 31, tiết 32 của ÂN 5.
- Tiết 14, tiết 15, tiết 25, 32 của ÂN 4....
1.1. Mục tiêu:
- Kiến thức:
+ Giúp học sinh có được những hiểu biết cơ bản về nguồn gốc xuất xứ, ý nghĩa, những giá trị về nội dung của các thể loại dân ca Xứ Nghệ.
+ Học sinh biết hát một số làn điệu cơ bản của dân ca Xứ Nghệ.
- Kỹ năng:
+ Nhận biết được một số thể loại chính của dân ca Xứ Nghệ.
+ Hát đúng cao độ, trường độ và diễn cảm
+ Tập biểu diễn một số bài.
- Thái độ
+ Giáo dục ý thức tôn trọng, giữ gìn, phát huy những làn điệu dân ca Xứ Nghệ.
+ Khơi dậy niềm yêu thích dân ca, hào hứng tham gia các hoạt động hát dân ca trong và ngoài nhà trường để từ đó thêm yêu quê hương đất nước, yêu trường, yêu lớp.
Vanninhc2bachlieugmail.com
42
1.2. Quy trình dạy hát:
Giáo viên âm nhạc chủ động chọn nội dung, các bài hát dân ca tiêu biểu, xây dựng nội dung, trình chuyên môn duyệt và lên kế hoạch dạy hát vào các tiết ÂN tự chọn, âm nhạc địa phương hoặc thay thế một số bài nghe hát trong chương trình.
Lưu ý : Khi chọn bài hát để đưa vào giảng dạy cho HS, GV cần chú trọng các bài hát ở thể loại hát Dặm, hát Hò, có tiết tấu. Nếu là nghe hát thì nên chọn các làn điệu tiêu biểu ở tất cả các thể loại của Dân ca Xứ Nghệ.
Bước 1: Giới thiệu bài hát:
- Giáo viên cần giới thiệu cho học sinh biết về thể loại, làn điệu cũng như xuất xứ và tính chất đặc trưng của thể loại mà các em đang học.
- Giới thiệu nội dung bài hát. Giáo viên giới thiệu vài nét ngắn gọn về nội dung bài hát. Có thể dùng các phương tiện trực quan như xem tranh ảnh, băng hình có nội dung về làn điệu đang học.
Bước 2: Nghe hát mẫu: Có thể thực hiện theo hai cách sau:
- Giáo viên trực tiếp trình bày bài hát, làn điệu dân ca.
- Dùng băng đĩa sưu tầm được để cho học sinh nghe.
Bước 3: Khởi động giọng:
Trước khi học hát, giáo viên cho học sinh khởi động giọng bằng cách đọc thang âm: Mi - La - Đô của dân ca xư Nghệ giúp các em cảm nhận sơ lược về âm hưởng dân ca. Nếu bài hát ở thể hát ví thì cần cho các em luyện tập hơi thở.
Vanninhc2bachlieugmail.com
43
Bước 4: Tìm hiểu bài hát, giải thích từ khó:
Trước khi hoc hát giáo viên cần dành thời gian giới thiệu về đặc điểm âm nhạc của bài hát; lưu ý những chỗ luyến láy, giải thích các từ khó, từ địa phương ( nếu có).
Bước 5: Dạy hát
Sử dụng phương pháp dạy hát như khi dạy hát các bài ca khúc khác. Tuy nhiên cần lưu ý một số khác biệt sau:
- Trong quá trình dạy hát từng câu , giáo viên nên trực tiếp hát mẫu nhiều hơn và hạn chế dùng đàn vì dân ca thường có nhiều chỗ luyến láy, ngân, nghỉ, cũng như thể hiện sắc thái đặc trưng của dân ca.
- Khi dạy hát, giáo viên không hát cùng với học sinh mà lắng nghe để sửa sai cho học sinh.
- Cần dành nhiều thời gian khi dạy những câu hát có nhiều luyến láy, ngân...có thể cho một số em hát tốt hát lại, nếu sai thì sửa luôn để cả lớp cùng nghe và nhận biết.
- Thường xuyên nhắc nhở các em về thể hiện sắc thái, tình cảm của bài hát.
Bước 6. Luyện tập, củng cố:
- Sau khi đã học xong hoàn chỉnh cả bài, giáo viên cho các em hát lại nhiều lần bằng nhiều hình thức như hát cá nhân, tổ, nhóm, hát nối, hát đối đáp, hát có lĩnh xướng...đồng thời thể hiện tình cảm, sắc thái của bài hát.
- Cho học sinh nhắc lại bài hát thuộc thể loại nào?
Vanninhc2bachlieugmail.com
44
2. Thành lập câu lạc bộ hát dân ca:
- Nhà trường có thể thành lập nhiều CLB sở thích trong đó có CLB " hát dân ca“. Xây dựng ban chủ nhiệm, trong đó GV Âm nhạc hoặc TPT Đội đóng vai trò chủ chốt.
- Tuyển chọn thành viên CLB: Các lớp giới thiệu, đề xuất các em học sinh có năng khiếu, yêu thích dân ca tham gia. Ngoài ra các giáo viên yêu thích hát dân ca cũng có thể tham gia CLB.
Vanninhc2bachlieugmail.com
45
- Câu lạc bộ sinh hoạt theo các hình thức: Thông qua các buổi tập hát, nghe kể chuyện về dân ca, tổ chức trò chơi âm nhạc, xem biểu diễn qua băng đĩa; các thành viên có khả năng có thể tham gia viết lời mới cho làn điệu hoặc sáng tác các tổ khúc dân ca với nhiều chủ đề khác nhau.
Lưu ý: Với hình thức Câu lạc bộ thì có thể áp dụng tất cả các thể loại, trong đó có thể hát Ví, hát Khuyên dành cho các em có năng khiếu.
- Câu lạc bộ sinh hoạt một tháng 1 lần vào buổi chiều trong tuần.
Vanninhc2bachlieugmail.com
46
3. Mời nghệ nhân, nghệ sỹ nói chuyện, giao lưu về dân ca Xứ Nghệ.
- Đây là dịp đề học sinh được tìm hiểu nhiều hơn, sâu hơn về Dân ca Xứ Nghệ qua các Nghệ nhân, Nghệ sỹ.
- Buổi giao lưu cũng là một hoạt động ngoại khóa âm nhạc tạo không khí vui tươi, phấn khởi, bổ ích.
Vanninhc2bachlieugmail.com
47
4. Tổ chức hội thi hát dân ca:
- Đây là thức tổ chức sân khấu hóa, biểu diễn các thể loại dân ca của các vùng miền trong cả nước. Trong đó bắt buộc phải có các tiết mục hát Dân ca Xứ Nghệ.
- Hội thi sẽ tạo không khí vui tươi, sôi nổi, góp phần xây dựng " trường học thân thiện, học sinh tích cực". Thông qua hội thi nhằm giúp các em biết được nhiều làn điệu dân ca khác nhau, đồng thời phát hiện được những tài năng hát dân ca nhỏ tuổi.
- Cấp trường nên tổ chức mỗi năm 1 lần, cấp huyện, thành, tỉnh hai năm 1 lần.
Vanninhc2bachlieugmail.com
48
5. Đưa hát dân ca lồng ghép vào các hoạt động ngoài giờ lên lớp;
- Phát những bài hát dân ca trên hệ thống phát thanh của nhà trường trong giờ giải lao để các em có thể tự do vui chơi trên nền nhạc dân tộc. Từ đó những làn điệu dân ca sẽ thấm vào tâm hồn các em một cách tự nhiên.
- Biểu diễn các tiết mục dân ca trong giờ chào cờ, các hoạt động tập thể, sinh hoạt 15 phút đầu giờ...
- Tổ chức trò chơi kết hợp với các làn điệu dân ca hoặc các câu ca dao,
đồng dao.
Vanninhc2bachlieugmail.com
49
C. MỘT SỐ LƯU Ý KHI ĐƯA HÁT DÂN CA XỨ NGHỆ VÀO TRƯỜNG TIỂU HỌC.

1. Vì đối tượng của chúng ta là học sinh tiểu học nên trong quá trình triển khai, GV cần lựa chọn những bài hát dân ca thuộc các thể loại phù hợp với đặc điểm tâm lý cũng như sức khỏe của học sinh tiểu học như: các bài hát ngắn, dễ thuộc, có nội dung gần gũi với lứa tuổi các em. Hạn chế chọn các bài hát ở thể Ví không hợp với " trường hơi" của các em mà nên chọn các làn điệu thuộc thể hát Dặm, Hò,... có tiết tấu vui nhộn tạo không khí vui tươi, sôi nổi.
2. Để gây hứng thú cho học sinh thêm yêu thích dân ca, giáo viên có thể đặt lời mới cho làn điệu có sẵn, lồng ghép các nội dung giáo dục truyền thống, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường, giáo dục kỹ năng sống...tuyên dương gương " người tốt việc tốt"...với lời ca dí dỏm, đáng yêu.
3. Cần sự quan tâm, ủng hộ của Ban giám hiệu và sự vào cuộc của giáo viên toàn trường.

Vanninhc2bachlieugmail.com
50
4. Thường xuyên quan tâm tới công tác tập huấn, bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên và các hạt nhân văn nghệ trong nhà trường.
5. Chuyên môn xây dựng kế hoạch đưa hoạt động hát dân ca vào trong nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Khuyến khích học sinh tham gia các hoạt động hát dân ca trong và ngoài nhà trường.
6. Quan tâm sáng tác, sưu tầm tư liệu, băng đĩa các bài hát dân ca dành cho thiếu nhi.
Cuối cùng để đưa hát dân ca Xứ Nghệ vào trường tiểu học có hiệu quả cần sự quan tâm, vào cuộc của các cấp, các nghành, các nhà trường và toàn xã hội. Để những làn điệu Dân ca Xứ Nghệ thực sự là món ăn tinh thần cho thế hệ trẻ hôm nay và mai sau. Góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy tinh hoa văn hóa của dân tộc./.
Vanninhc2bachlieugmail.com
51
MỘT SỐ BÀI HÁT THAM KHẢO
Bài 1: Công cha nghĩa mẹ ơn thầy
* * *
(Ví đò đưa Sông Lam) Ơ...Công cha nghĩa mẹ ơn ơ thầy
Bao la trời ơ biển, cao dày bằng ơ non.
Con xin tạc dạ ghi tâm
Thầy cô cha ơ mẹ - Đạo làm con đáp ơ đền.
* * *
(Dặm xẩm)Nhớ câu tiên ơ học ơ lễ (ơ)
Rồi hậu mới học ơ văn (ơ)
Lời xưa đã khuyên ơ răn (ơ)
Ta nhắc nhau học ơ tập (ơ)
Ta luyện rèn học ơ tập.
* * *
Vanninhc2bachlieugmail.com
52
(Dặm nối) Đạo làm trò (rồi mi) phải ơ nhớ
Câu nhất tử ( rồi mi) vi ơ sư
Bán tự cũng ( rồi mi) vi ơ sư
Kính thầy tựa ( rồi mi) lòng ơ cha
Nghĩa cô như ( rồi mi) lòng ơ mẹ
(mà) Thầy cô là cha ơ mẹ.
* * *
( Dặm đức sơn) Ơn người ơ sánh ơ tựa trời ơ cao
Chữ cù lao ơ dưỡng ơ dục
Biết ơ bao nhọc ơ nhằn.
Tình thầy tựa ánh trăng
Soi sáng con đi muôn dặm ( mà) nẻo đường
Vẫn canh cánh trong lòng chữ ơn thầy nghĩa mẹ
Nhớ ơn thầy cô cha ơ mẹ.
Vanninhc2bachlieugmail.com
53
Vanninhc2bachlieugmail.com
54
Vanninhc2bachlieugmail.com
55
Vanninhc2bachlieugmail.com
56
Vanninhc2bachlieugmail.com
57
Vanninhc2bachlieugmail.com
58
Vanninhc2bachlieugmail.com
59
Vanninhc2bachlieugmail.com
60
Vanninhc2bachlieugmail.com
61
Xin trân trọng cảm ơn!