MÔN KHTN ( SINH HỌC) 6

KHỞI ĐỘNG

BÀI 16:
VIRUS VÀ VI KHUẨN

NỘI DUNG BÀI HỌC
Hình dạng và cấu tạo đơn giản của virus

Virus

Một số bệnh do virus gây ra ở người và sinh
vât
Hình dạng, cấu tạo đơn giản của vi khuẩn

Vi khuẩn

Vai trò của vi khuẩn
Tác hại của vi khuẩn
Phòng bệnh

Phòng bệnh do virus
và vi khuẩn gây nên

Sử dụng vắc-xin ngăn ngừa
Sử dụng thuốc kháng sinh

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN
I. VIRUS
1. Hình dạng và cấu tạo đơn giản của virus
Kể tên một số loại virus mà các em biết.

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

I. VIRUS

1. Hình dạng và cấu tạo đơn giản của virus



-Virus là “dạng
sống” có kích
thước rất nhỏ bé,
mắt thường không
nhìn thấy được.

Virus là gì?

Thảo luận và
trả lời câu hỏi

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

I. VIRUS
1. Hình dạng và cấu tạo đơn giản của virus
Quan sát Hình 16.1 và cho biết hình
dạng của các virus theo bảng gợi ý sau:

Tên hình

Hình que

Hình cầu

Hình đa diện

Hình a

x

Hình b

?

?

?

Hình c

?

?

?

Thảo luận và
trả lời câu hỏi

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

I. VIRUS
1. Hình dạng và cấu tạo đơn giản của virus
Quan sát Hình 16.1 và cho biết hình
dạng của các virus theo bảng gợi ý sau:
Tên hình

Hình que

Hình a

x

Hình cầu

Hình b
Hình c

Hình đa diện

X
X

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

I. VIRUS

1. Hình dạng và cấu tạo đơn giản của virus



-Virus là “dạng sống” có kích
thước rất nhỏ bé, chưa có cấu
tạo tế bào mà mắt thường
không nhìn thấy được.
-Hình dạng: hình que,

đa diện, hình cầu,….

Cho biết các hình
dạng của virut?

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

I. VIRUS
1. Hình dạng và cấu tạo đơn
giản của virus

 -Cấu

tạo: Virus chưa có
cấu tạo tế bào, chỉ có chất
di truyền và lớp vỏ protein
bao bọc bên ngoài
=> virus chưa được coi
là một sinh vật hoàn
chỉnh.

Virus có cấu tạo như
thế nào? Virus có được
coi là một sinh vật
hoàn chỉnh không?

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

I. VIRUS
Thảo luận và 1. Hình dạng và cấu tạo đơn giản của
trả lời câu hỏi virus
Tại sao virus phải sống kí sinh nội
bào (kí sinh trong tế bào) bắt
buộc?

Virus phải sống kí sinh nội bào bắt buộc chưa có
cấu tạo tế bào, không có các thành phần chính của
một tế bào điển hình, nên khi ra khỏi tế bào chủ,
virus tồn tại như một vật không sống.

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

I. VIRUS
2. Một số bệnh do virus gây nên ở người và sinh vật.
a. Bệnh do virus gây ra ở thực vật?



Em
hãy
chocóbiết
hiện nay
khoảng
bao nhiêu
Hiện
nay,
khoảng
1000cóbệnh
do virus
gây rabệnh
do
virusvật,
gâygây
ra ởtổn
thực
vậtcho ngành nông nghiệp.
ở thực
thất

Thảo luận nhóm:Em
hãy sắp xếp các
bệnh do virus gây ra
ở thực vật với các
hình trên cho phù
hợp: Bệnh khảm ở
thuốc lá, bệnh đốm
vằn hoại tử ở cây
1
lan, bệnh xoăn lá ở
cây chanh leo, bệnh
vàng lùn ở lúa, bệnh 4
xoăn lá ở cây khoai
tây.
Từ đó hãy nêu các
triệu chứng và tác
hại của bệnh.

1
3

2

3

5

Thảo luận nhóm:Em
hãy sắp xếp các
bệnh do virus gây ra
ở thực vật với các
hình trên cho phù
hợp: Bệnh khảm ở
thuốc lá, bệnh đốm
vằn hoại tử ở cây
lan, bệnh xoăn lá ở
cây chanh leo, bệnh
vàng lùn ở lúa, bệnh
xoăn lá ở cây khoai
tây.
Từ đó hãy nêu các
triệu chứng và tác
hại của bệnh.

1
4

1

2

Bệnh xoăn lá ở
khoai tây

3

Bệnh vàng lùn ở lúa

Bệnh xoăn lá ở chanh leo

4

5

Bệnh khảm ở thuốc lá

Bệnh đốm vằn hoại tử ở cây hoa lan

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

I. VIRUS
2. Một số bệnh do virus gây nên ở người và sinh vật.
a. Bệnh do virus gây ra ở thực vật.  



Bệnh khảm ở thuốc lá, bệnh
xoăn lá ở khoai tây, bệnh
vàng lùn ở lúa, …

Virus gây hại trên thực vật

Triệu chứng Cây còi cọc, biến vàng, khảm
hoặc vằn lá, lá vàng hoặc có
các vết loét, đốm vòng, lá biến
dạng, lá cuốn, còi cọc.
Củ, quả có các vết loét, thối.
Tác hại

 Làm hư hại cây trồng, cây có
thể bị chết và làm giảm năng
suất, chất lượng.

1
6

Dịch tả lợn Châu Phi

Long móng lở mồm ở trâu, bò

Bệnh viêm da nổi cục ở trâu, bò

I. VIRUS

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

2. Một số bệnh do virus gây nên ở người và sinh vật.
b. Bệnh do virus gây ra ở động vật.

 + Bệnh long móng lở

mồm, bệnh viêm da nổi
cục ở trâu, bò.
+ Dịch tả lợn Châu Phi.
+ Virus gây bệnh ở cá.
…………

(TN&MT) - Đến ngày 26/4
(2019) dịch tả lợn Châu Phi trên
địa bàn tỉnh Hải Dương đã bùng
phát ra 85% số xã, phường, thị
trấn trong 12/12 huyện, thành
phố. Dịch bệnh xảy ra ở 8.177
hộ có lợn ốm chết, buộc phải
tiêu hủy 99.029 con với tổng
trọng lượng 6.296.343 kg.
Dịch bệnh bùng phát tốc độ cao

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

I. VIRUS

2. Một số bệnh do virus gây nên ở người và sinh vật.
Em hãy quan sát H16.5 – 16.7, kể tên và nêu một số biểu
hiện chính của bệnh do virus gây ra ở người.

Sưng, đau tuyến
nước bọt

Xuất hiện ban,
sốt cao, đau
bụng, nôn, đau
đầu, khó chịu

Nhiễm trùng, phát ban đỏ,
ung thư….

BÀI 16: VIRUS VÀ VI KHUẨN

I. VIRUS
2. Một số bệnh do virus gây nên ở người và sinh vật.
c. Bệnh do virus gây ra ở người.



- Cúm, HIV/AIDS, sốt xuất huyết,
Covid 19, viêm gan (A, B, C), dại,
viêm não Nhật Bản, sởi, quai bị
……….

Kể tên một số virus gây bệnh
cho người?

2
0

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ
- Học bài, tìm hiểu cách phòng tránh, điều trị
bệnh do virus gây ra ở sinh vật và con người.
- Tìm hiểu về hình dạng, cấu tạo, vai trò và tác
hại của vi khuẩn

BÀI HỌC KẾT THÚC
- CHÚC CÁC THẦY CÔ SỨC KHỎE
- CHÚC CÁC EM HỌC TỐT

2
2

MÔN SINH HỌC 6

Virus là gì? Cho biết các hình dạng của virut?
TRẢ LỜI
-Virus là “dạng sống” có kích thước rất nhỏ bé, chưa có cấu tạo tế
bào mà mắt thường không nhìn thấy được.
+ Hình dạng: Virus có nhiều hình dạng khác nhau: hình que, đa diện,
hình cầu, xoắn, hình khối,….

II. VI KHUẨN
1. Hình dạng, cấu tạo của vi khuẩn

Quan sát
Hình 16.8

Em hãy cho biết:
 Vi khuẩn là gì? Có ở đâu?
 Các thành phần cấu tạo của một vi khuẩn.
 Vi khuẩn: là những sinh vật đơn bào
rất nhỏ bé, có kích thước 0,5 - 10
micro met, chỉ có thể quan sát
chúng bằng kính hiển vi.
 Vi khuẩn có ở trong không khí, đất
nước, cơ thể sinh vật.
+Cấu tạo của vi khuẩn: vùng nhân, tế
bào chất, thành tế bào, màng tế bào


+ Vi khuẩn: là những sinh vật đơn bào rất nhỏ
bé, có kích thước 0,5 - 10 micro met, chỉ có thể
quan sát chúng bằng kính hiển vi.
+ Cấu tạo của vi khuẩn: vùng nhân, tế bào chất,
thành tế bào, màng tế bào

Quan sát
Hình 16.9







Hình cầu
Hình que
Hình xoắn
Hình ống
Hình chuỗi hạt

Hình dạng của vi khuẩn
Em hãy cho biết: Các hình dạng khác nhau của vi khuẩn.


+ Hình dạng của vi khuẩn: Có nhiều
hình dạng rất khác nhau như:
- Hình cầu
- Hình que
- Hình xoắn
- Hình ống
- Hình chuỗi hạt…..

Thảo luận và trả lời câu hỏi
So sánh sự khác nhau về cấu tạo của virus
và vi khuẩn theo gợi ý trong bảng 16.2 
Đặc điểm

Virus

Thành tế bào
?

Vi khuẩn
x

?

?

Bảng so sánh sự khác nhau
về cấu tạo của virus và vi khuẩn
Đặc điểm

Virus

Vi khuẩn

Thành tế bào

x

Màng tế bào

x

Tế bào chất

x

Vùng nhân

x

-Quan sát hình ảnh và cho biết các vai trò của vi khuẩn?

2. Vai trò
của vi khuẩn
Chế biến các thực
phẩm lên men

Động vật, con
người tiêu
hóa thức ăn

Phân giải xác
động thực vật và
Phân bón
nông nghiệp tăng độ màu mỡ
cho đất


+ Vai trò của vi khuẩn:
- Chế biến các thực phẩm lên men
- Động vật, con người tiêu hóa thức ăn
- Phân bón nông nghiệp
- Phân giải xác động thực vật và
tăng độ màu mỡ cho đất …….

Thảo luận và trả lời câu hỏi
Vì sao cần ủ sữa chua ở nhiệt độ 30 - 45 độ C trong 8 - 24 tiếng?

 Nhiệt độ và thời gian hợp lí
thì vi khuẩn lên men sẽ hoạt
động mạnh.

-Quan sát hình ảnh và cho biết tác hại của vi khuẩn?

3. Tác hại
của vi khuẩn
Vi khuẩn làm
hỏng thức ăn

Thức ăn ôi thiu

Vi khuẩn gây bệnh cho
con người và sinh vật
 Uốn ván, sốt thương
hàn, lao,…
 Sinh vật: bạc lá, héo
cây,….


+ Tác hại của vi khuẩn:
- Vi khuẩn làm hỏng thức ăn, làm thức ăn ôi thiu
- Gây bệnh cho con người và sinh vật như:
* Ở người: Uốn ván, sốt thương hàn, lao,…
* Ở sinh vật: bạc lá, héo cây,….

Thảo luận và
trả lời câu hỏi

Em hãy cho biết:
Một số cách bảo quản thức ăn tránh bị hỏng do vi
khuẩn ở gia đình em.
 Sấy khô, đông lạnh, muối chua,…
 Chế biến thức ăn trong ngày thực phẩm tươi
sống.
 Sơ chế sạch thịt cá sống, không để lẫn thức ăn
sống – chín,…

Lấy ví dụ về những vi khuẩn có ích và
vi khuẩn gây hại đối với sinh vật và con người.
 
 Lactobacillus: vi khuẩn giúp
tiêu diệt nhiều loại hại khuẩn
trong đường ruột. 
 Microflora: vi khuẩn, nấm da
con người, giúp ngăn chặn
tình trạng vết thương bị nhiễm
trùng, chữa lành vết thương.
Vi khuẩn có lợi

 E-coli: gây bệnh bị tiêu chảy, nôn
mửa,…
 Salmonella gây bệnh thương hàn.
 V.cholerae gây bệnh tả.
 Shigella gây bệnh lỵ

Vi khuẩn có hại

III. PHÒNG BỆNH DO VIRUS,
VI KHUẨN GÂY NÊN
1. PHÒNG BỆNH

 Hơn 70% các loại bệnh ở người do virus và vi khuẩn
và là bệnh truyền nhiễm.
 Theo em, làm cách nào để phòng chống, ngăn ngừa
bệnh do virus, vi khuẩn gây ra ở người?

Đeo khẩu trang khi ra ngoài

Tập thể dục rèn luyện sức khỏe

Ăn uống đủ chất dinh dưỡng

Không tiếp xúc với
Người bị nhiễm virus

Rửa tay bằng xà phòng

Bổ sung thêm vitamin C cho cơ
thể để nâng cao sức đề kháng


+ Cách phòng chống vi khuẩn, virus:
-Đeo khẩu trang khi ra ngoài
-Tập thể dục rèn luyện sức khỏe
-Ăn uống đủ chất dinh dưỡng
-Không tiếp xúc với người bị nhiễm virus
-Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng
-Bổ sung thêm vitamin C cho cơ thể để nâng cao sức đề
kháng….

Mở rộng

 Chủng virus Corona được xác định trong một
cuộc điều tra ổ dịch bắt nguồn từ khu chợ lớn
chuyên bán hải sản và động vật ở Vũ Hán, tỉnh
Hồ Bắc, Trung Quốc.
 Virus Corona mới gây viêm phổi cấp. Người mắc
bệnh viêm phổi do loại virus này gây ra có các
biểu hiện như ho, sốt và khó thở. Trong các
trường hợp nghiêm trọng, bệnh nhân còn suy yếu
nội tạng.
 Em hãy nêu một số biện pháp phòng chống
bệnh do virus Corona gây nên.

Thảo luận và
trả lời câu
hỏi

Em hãy nêu một số biện pháp mà gia đình và địa
phương em đã thực hiện để phòng chống các bệnh lây
nhiễm do virus, vi khuẩn gây nên cho cây trồng và vật
nuôi.
▸ Cây trồng: phun thuốc, tạo giống cây sạch
bệnh,…
▸ Vật nuôi: cọ rửa chuồng, trại sạch sẽ; tiêm
phòng bệnh dại,….

+Với vật nuối và cây trồng cần:
-Tạo giống sinh vật kháng bệnh.
-Vệ sinh môi trường sạch sẽ.
-Phun thuốc khử khuẩn.
-Tiêm phòng vacxin cho động vật….

2. Sử dụng vắc-xin ngăn ngừa
các bệnh do virus và vi khuẩn gây nên
Nghiên cứu thông tin SGK
?Vacxin là gì?
?Vai trò của vacxin?

2. Sử dụng vắc-xin ngăn ngừa
các bệnh do virus và vi khuẩn gây nên

+ Vắc-xin là chế phẩm khi tiêm vào cơ thể sẽ
kích thích phản ứng miễn dịch, giúp cơ thể
chống lại các tác nhân gây bệnh.
+ Tiêm phòng vắc-xin là biện pháp tốt nhất
phòng các bệnh do virus và vi khuẩn gây nên.
+ Tuy nhiên, một số bệnh do virus gây ra đến
nay vẫn chưa có vắc-xin và phương pháp điều
trị hiệu quả: AIDS, SARS, Ebola…

Thảo luận và trả lời câu hỏi

Em có biết mình đã được tiêm vắc-xin
phòng bệnh gì và tiêm khi nào không?