VIỆT BẮC
TỐ HỮU
Tên khai sinh: Nguyễn Kim Thành
Sinh : 04 tháng 10 năm 1920
Mất: 09 tháng 12 năm 2002
Quê: Quảng Điền - Thừa Thiên Huế
Cha: Nhà nho - nghèo - yêu thích văn học
Mẹ: thuộc nhiều ca dao, dân ca xứ Huế
Mồ côi mẹ năm 12 tuổi - xa gia đình học ở Huế
I. VÀI NÉT VỀ TIỂU SỬ
Tuổi trẻ của Tố Hữu may mắn gặp gỡ với lý tưởng CM - được lôi cuốn vào phong trào đấu tranh CM.
1938 Tố Hữu được kết nạp vào Đảng CS ĐD.
1939 bị bắt giam - 03-1942 vượt ngục
08/1945 là Chủ tịch UB khởi nghĩa ở Huế.
Trong 2 cuộc kháng chiến phụ trách về VH VN, giữ những cương vị trọng yếu trong bộ máy lãnh đạo của Đảng.
1996 được tặng giải thưởng HCM.
=> ? TH, con người chính trị và con người nhà thơ thống nhất. Sự nghiệp thơ gắn liền với sự nghiệp CM.
I. VÀI NÉT VỀ TIỂU SỬ
1
2
3
4
GIA ĐÌNH
QUÊ HƯƠNG
THỜI ĐẠI
(CÁCH MẠNG)
BẢN THÂN
Giáo dục về học vấn và vốn văn hóa, văn học dân gian.
Xứ Huế thơ mộng - bầu sữa tinh thần đối với nhà thơ .
Giúp nhà thơ sớm giác ngộ lý tưởng CM - tìm thấy lý tưởng nghệ thuật.
Có năng khiếu nghệ thuật, giàu nhiệt tình CM .
NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG
II. CON ĐƯỜNG THƠ TỐ HỮU
Tố Hữu đến với thơ và CM cùng một lúc. Năm 1937, những bài thơ đầu của Tố Hữu đã đem đến một tiếng thơ mới mẻ cho thơ CM.
Vào thời gian ấy, phong trào thơ mới hoàn toàn thắng thế, công cuộc hiện đại hóa thơ ca đã được thực hiện thành công ? Tố Hữu tiếp nhận thành tựu nghệ thuật của thơ mới để làm giàu cho thơ CM.
Nhưng con đường thơ Tố Hữu khác hẳn với con đường của các nhà thơ mới (?) Vì nó gắn liền với lý tưởng CS và cuộc đấu tranh CM.
TỪ ẤY
II. CON ĐƯỜNG THƠ TỐ HỮU
1937-1946
VIỆT BẮC
1947-1954
GIÓ LỘNG
1955-1961
RA TRẬN
1962-1971
MÁU VÀ HOA
1972 - 1977
MỘT TIẾNG ĐỜN
TA VỚI TA
1992
1999
5 chặng đường thơ của Tố Hữu
TỪ ẤY (1937-1946)
“Từ ấy” là niềm hân hoan của tâm hồn trẻ đang “Băn khoăn đi kiếm lẽ yêu đời” đã gặp ánh sáng lí tưởng, tìm thấy lẽ sống.
.
T?p tho g?m 3 ph?n:
M�u l?a
Xi?ng xích
Gi?i phĩng
II. CON ĐƯỜNG THƠ TỐ HỮU
Đâu những ngày xưa, tôi nhớ tôi
Băn khoăn đi kiếm lẽ yêu đời
Vơ vẩn theo mãi vòng quanh quẩn
Muốn thoát, than ôi, bước chẳng rời

Rồi một hôm nào, tôi thấy tôi
Nhẹ nhàng như con chim cà lơi
Say đồng hương nắng vui ca hát
Trên chín tầng cao bát ngát trời...
(Nhớ đồng – 1939)

Cô đơn thay là cảnh thân tù!
Tai mở rộng và lòng sôi rạo rực
Tôi lắng nghe tiếng đời lăn náo nức
Ở ngoài kia vui sướng biết bao nhiêu!
Nghe chim reo trong gió mạnh lên triều
Nghe vội vã tiếng dơi chiều đập cánh
Nghe lạc ngựa rùng chân bên giếng lạnh
Dưới đường xa nghe tiếng guốc đi về... (Tâm tư trong tù - 1939)

Thơ Tố Hữu gắn bó chặt chẽ với cuộc đấu tranh CM, nên các chặng đường thơ cũng song hành với các giai đoạn đấu tranh ấy, đồng thời thể hiện sự vận động trong tư tưởng và nghệ thuật của nhà thơ
II. CON ĐƯỜNG THƠ TỐ HỮU
VIỆT BẮC (1947-1954)
Bản hùng ca về cuộc KCCP.
Hình ảnh và tâm tư của quần chúng, nhân dân KC.
Kết tinh những tình cảm lớn mà bao trùm và thống nhất mọi tình cảm là lòng yêu nước.
Hướng vào thể hiện quần chúng cách mạng , hướng khái quát tổng hợp mang tính sử thi .
-Kháng chiến ba ngàn ngày
Không đêm nào vui bằng đêm nay
Đêm lịch sử, Điện Biên sáng rực
Trên đất nước, như huân chương trên ngực
Dân tộc ta, dân tộc anh hùng
(Hoan hô chiến sĩ Điện Biên, 5-1954)


Rất đẹp hình anh lúc nắng chiều
Bóng dài lên đỉnh dốc cheo leo
Núi không đè nổi vai vươn tới
Lá nguỵ trang reo với gió đèo...
(Lên Tây Bắc - 1948)

Bầm ơi, sớm sớm chiều chiều
Thương con, bầm chớ lo nhiều bầm nghe!
Con đi trăm núi ngàn khe
Chưa bằng muôn nỗi tái tê lòng bầm
Con đi đánh giặc mười năm
Chưa bằng khó nhọc đời bầm sáu mươi.
(Bầm ơi - 1948)

Bác Hồ đó, chiếc áo nâu giản dị
Màu quê hương bền bỉ đậm đà
Ta bên Người, Người tỏa sáng trong ta
Ta bỗng lớn ở bên Người một chút...
Bác Hồ đó, ung dung châm lửa hút
Trán mênh mông, thanh thản một vùng trời.
Không gì vui bằng mắt Bác Hồ cười
Quên tuổi già, tươi mãi tuổi đôi mươi!
Người rực rỡ một mặt trời cách mạng
Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng
Đêm tàn bay chập choạng dưới chân Người.

(Sáng tháng Năm - 1951)
Thơ Tố Hữu gắn bó chặt chẽ với cuộc đấu tranh CM, nên các chặng đường thơ cũng song hành với các giai đoạn đấu tranh ấy, đồng thời thể hiện sự vận động trong tư tưởng và nghệ thuật của nhà thơ
II. CON ĐƯỜNG THƠ TỐ HỮU
GIÓ LỘNG (1955-961)
Niềm vui, tự hào tin tưởng vào công cuộc xây dựng CNXH ở miền Bắc.
Tình cảm tha thiết với miền Nam ruột thịt
Tiếp tục khuynh hướng khái quát và cảm hứng lịch sử ở "Việt Bắc", kết hợp sự thể hiện cái tôi trữ tình công dân






Yêu biết mấy, những con người đi tới
Hai cánh tay như hai cánh bay lên
Ngực dám đón những phong ba dữ dội
Chân đạp bùn không sợ các loài sên!

Thơ ta ơi! Hãy cất cao tiếng hót
Ca ngợi trăm lần Tổ quốc chúng ta!
Mùa thu đó, đá bắt đầu trái ngọt
Và bất đầu nở rộ những vườn hoa...
(Mùa thu mới, 8-1958)
Con đã về đây, ơi mẹ Tơm
Hỡi người mẹ khổ đã dành cơm
Cho con, cho Đảng ngày xưa ấy
Không sợ tù gông, chấp súng gươm!
................
hương người cộng sản, căm Tây - Nhật
Buồng Mẹ - buồng tim - giấu chúng con
Đêm đêm chó sủa... Làng bên động?
Bóng Mẹ ngồi canh lẩn bóng cồn...
Mẹ Tơm - 1961



RA TRẬN (1962-1971)
MÁU VÀ HOA (1972 - 1977)
Khúc ca ra trận, mệnh lệnh tiến công và lời kêu gọi, cổ vũ hào hùng cả dân tộc trong kháng chiến chống Mỹ.
Mang đậm tính chính luận - thời sự, chất sử thi, nhiều chỗ vươn tới âm hưởng hùng ca - khái quát tổng hợp
Ý nghĩa lớn lao cao cả của cuộc kháng chiến chống Mỹ đối với lịch sử dân tộc và thời đại.
Thơ Tố Hữu gắn bó chặt chẽ với cuộc đấu tranh CM, nên các chặng đường thơ cũng song hành với các giai đoạn đấu tranh ấy, đồng thời thể hiện sự vận động trong tư tưởng và nghệ thuật của nhà thơ
MỘT TIẾNG ĐỜN (1992)
TA VỚI TA (1999)
Tình cảm, cảm xúc, suy ngẫm của nhà thơ về đất nước, con người, tình đời sau những năm tháng biến động.
Hướng tới những qui luật phổ quát và kiếm tìm những giá trị bền vững, giọng thơ trầm lắng, đậm chất suy tư
Nỗi đau trước sự sụp đổ của các nước CNXH ở Liên Xô, Đông Âu và niềm vui trước sự đổi mới của đất nước.
Thơ Tố Hữu gắn bó chặt chẽ với cuộc đấu tranh CM, nên các chặng đường thơ cũng song hành với các giai đoạn đấu tranh ấy, đồng thời thể hiện sự vận động trong tư tưởng và nghệ thuật của nhà thơ






Mới bình minh đó, đã hoàng hôn
Đang nụ cười tươi, bỗng lệ tuôn
Đời thường sớm nắng chiều mưa vậy
Khuấy động lòng ta biết mấy buồn!

Ôi! Kiếp trăm năm được mấy ngày
Trời xanh không gợn bóng mây bay
Gian nan vẫn thuỷ chung bè bạn
Êm ấm tình yêu mỗi phút giây!

Còn khổ đau nào đau khổ hơn
Trái tim tự xát muối cô đơn
Em ơi, nghe đó... Trong đêm lạnh
Đằm thắm bên em, một tiếng đờn!

Một tiếng đờn, 20-2-1991


a. Trong việc biểu hiện tâm hồn, thơ Tố Hữu hướng đến cái ta chung.
b. Trong việc miêu tả đời sống, thơ Tố Hữu mang đậm tính sử thi.
c. Thơ Tố Hữu mang giọng điệu tâm tình rất tự nhiên, đằm thắm, chân thành.
a. Trong việc biểu hiện tâm hồn, thơ Tố Hữu hướng đến cái ta chung.
+ Cái tôi trong thơ TH ngay từ buổi đầu đã là cái tôi – chiến sĩ, càng về sau càng thể hiện rõ đó là cái tôi nhân danh CM, DT, Đảng.
+ Thơ TH tập trung thể hiện lẽ sống lớn, tình cảm lớn, niềm vui lớn của con người cách mạng
TỐ HỮU
VIỆT BẮC
III. PHONG CÁCH THƠ TỐ HỮU
1. Về nội dung, thơ Tố Hữu mang phong cách trữ tình chính trị rất sâu sắc:
a. Trong việc biểu hiện tâm hồn, thơ Tố Hữu hướng đến cái ta chung.
b. Trong việc miêu tả đời sống, thơ Tố Hữu mang đậm tính sử thi:
+ Đối tượng thể hiện chủ yếu: những vấn đề có ý nghĩa LS và có tính chất toàn dân.
+ Cảm hứng chủ đạo trong thơ Tố Hữu là cảm hứng lịch sử – dân tộc chứ không là cảm hứng thế sự - đời tư.
+ Nhân vật trữ tình thường mang phẩm chất tiêu biểu cho dân tộc, thậm chí mang tầm vóc lịch sử và thời đại.
TỐ HỮU
VIỆT BẮC
III. PHONG CÁCH THƠ TỐ HỮU
1. Về nội dung, thơ Tố Hữu mang phong cách trữ tình chính trị rất sâu sắc:
Trong nghệ thuật biểu hiện, thơ Tố Hữu mang tính dân tộc rất đậm đà:
- Về thể thơ: đặc biệt thành công ở các thể truyền thống: lục bát, thất ngôn,…
- Về ngôn ngữ: sử dụng những từ ngữ và cách nói quen thuộc với dân tộc. Đặc biệt, thơ Tố Hữu phát huy cao độ tính nhạc phong phú của tiếng Việt,…

Huế ơi, quê mẹ của ta ơi!
Nhớ tự ngày xưa, tuổi chín mười
Mây núi hiu hiu, chiều lặng lặng
Mưa nguồn gió biển, nắng xa khơi... (Quê mẹ, 6-2-1955 )
Tôi lại về quê mẹ nuôi xưa
Một buổi trưa, nắng dài bãi cát
Gió lộng xôn xao, sóng biển đu đưa
Mát rượi lòng ta ngân nga tiếng hát... (Mẹ Tơm, 7-1961 )
2. Về nghệ thuật
TỐ HỮU
VIỆT BẮC
III. PHONG CÁCH THƠ TỐ HỮU
IV. KẾT LUẬN
Thơ Tố Hữu
Thành công xuất sắc của thơ CM, kế tục truyền thống thơ ca Việt Nam.
Kết hợp CM - dân tộc
Sức cuốn hút người đọc nhờ niềm say mê lý tưởng và tính dân tộc đâ�m đà